hósdagur 9. mars 2006síða 10

10 Nr. 49 - 9. mars 2006 Fyri stuttum bórust tíðindini um, at ein fólkaatkvøða um loysing fra Beograd verð­ur hildin í tí allarsíðsta fyrr­ verandi jugoslaviska lýð­ veld­inum, ið enn er sam­an við Serbia í einum ríkis­ felagsskapi. Um loysingin og frælsið verða veruleiki, fer hetta sjálvsagt at merkja, at landið gerst meira sjón­ligt á altjóða pallinum – eins og verður navn tess nevnt í teim­ um føroysku fjøl­miðl­unum oftari, enn tað er í dag. Nógvir føroyingar kalla í dag hetta landið fyri Monte­ negro. Eg má viðganga, at hetta skurrar illa í oyrunum. Ikki tí, Montenegro er eitt fínt orð í sær sjálvum - hetta er bara so óføroyskt, sum tað kann vera. Tað áhugaverda við hes­um orðinum er, at tað heldur ikki er nýtt í sjálva landinum, ið umrøtt er í hesari greinini. Fólkið har niðri nýtir eina dialekt av serbiskum og kall­­ar land sítt Cerna Gora (ella Tjerna Gora við før­ oysk­ari stavseting). Hetta merkir Svarta Fjall. Navnið Montenegro merkir nevni­ liga just tað sama – Fjall Svarta – men tað er heldur nýtt í teimum latínsku málun­ um, til dømis í italskum. Tey latínsku málini eru als ikki tosað millum fólk í tí um­rødda landinum. Umvegi­s italskt og latín er navnið Monte­­negro onkursvegna komið í enskt og danskt – og nú eisini føroyskt. Føroyingar siga til dømis Fílabeinsstrondin – og hetta er eisini tað rætta føroyska navnið fyri afrikanska land­ ið. At kalla Svartafjall á før­oysk­um ”Montenegro” er akku­rát tað sama, sum at siga og skriva á føroyskum ”Ivory Coast” (enskt) ella ”Costa d’Avorio” (italskt) – og ikki Fílabeinsstrondin. Vón­andi skilja tey flestu hesa samanberingina. Eg fari við hesum at heita á Føroyamálsdeildina á Fróð­ skaparsetrinum, eins á teir føroysku fjølmiðlarnar, at nevna tað nýggjasta frælsa evropeiska landið (um loys­­ingin frá Serbia verður gjøg­numførd) Svarta­fjall (óbundið) ella Svarta­fjallið (bundið) ella Svart­fjalla­ land, um føroyingar vilja nýta føroysku týðingina av navni landsins – ella Tjerna Gora, um føroyingar velja at kalla landið á upp­runa­máli tess – men ikki Montenegro! Íbúgvar og borg­arar í land­in­ um skulu eitast á før­oysk­um svart­fjalla­fólk (svart­­fjalla­ maður, svartfjallakvinna) ella tjernogorar – ikki montne­grinar, monteneg­ arar ella kanska monte­nekar­ ar… Tað er annars altíð áhuga­ vert at lesa stuttar og greiðar viðmerkingar hjá Eyðuni á Borg um málfrøðisligar spurn­­ing­ar í føroyskum. Eg vil takka hon­um og eis­ini Johnny Thom­sen um sein­astu við­merk­ingar teirra við­víkj­ andi føroyskari stavseting av landinum Ukraina – har má ein viðurkenna, at Johnny hevði rætt. Navnið Ukraina er tó neyvan komið beinleiðis úr donskum – danir skriva nevniliga Ukraine, meðan Ukraina ljóðar heldur meira føroyskt, umframt at tað eisini er nýtt í teimum slavisku málunum. Í kjakinum um eina at­knýtt a verkætlan frá Norð­oya­tunlinum gjøgnum Leirvík, verður Leirvíkar bygdaráð og fólk­ið í Leirvík fram­still­ að sum tey, ið seta órími­ lig krøv, men hett a er bein­leiðis skeivt, tí veru­ leik­in er tann, at tað er Løg­ting­ið sum hevur játt ­ að og samtykt at tunnil skal gerast undir Leirvík. Hin 4. mars 2002 legði tá­ver­andi løgmaður, vegna Vinnumálastýrið, uppskot um Norðoyatunnilin fyri løg­ tingið. Hin 15. mars 2002, var uppskotið samtykt. Tá vóru atknýttar verkætlanir í Leirvík og í Klaksvík tengdar uppí og skuldu hesar gerast í samráð við Leirvíkar- og Klaksvíkar kommunur. Leirvík og Klaksvík Hin 19. februar 2003, leggur Bjarni Djurholm uppskot nr. 69/2002 fyri løgtingið, sum sigur, at “tá forkanningar og pro­jektering eru gjørdar av atknýttum verkætlanum, skal landsstýrismaðurin leggja fram uppskot til løg­tings­ lóg um hesar verkætlanir. Upp­skotið skal fevna um ein tunnil undir Leirvík Eyst­uroyarmegin og um ein veg frá Oyravegnum yvir í ætlaðu rundkoyringina Borð­oyarmegin” og hetta upp­skotið var samtykt hin 4. apríl 2003, við 22 atkvøð­ um. Sostatt eru tað ikki leir­ víkingar sum eru komnir við kravi um ein tunnil, men hetta eru samtyktir, sum Løg­tingið gjørdi í 2002 og 2003. Tórshavnar kommuna. Nú boðar so LV frá, at verð­ ur kravið eftirlíkað og tunnil gjørdur í Leirvík, so eru tað fleiri kommunur sum koma at krevja tað sama, mill­um aðrar Tórshavnar komm­una. Um hetta er lagn­urnar speiðsemi veit eg ikki, men atkvøðugreiðslan í Tinginum hin 4. apríl 2003 vísir, at verandi borgarstjóri í Havn var millum teirra, sum samtyktu at tunnil skuldi gerast í Leirvík. Landsstýrismaðurin. So nú má Bjarni Djurholm kennast við sítt egna uppskot um tunnil í Leirvík, sum nú hevur funnið sína endaligu linju­føring við tunli og at­knýtt­um vega­gerð­um, og koma við upp­skotið um hesa loysn­ina í Ting­ið 4. apríl 2006, so ferðsl­an frá Norð­ oya­tunl­in­um, fer eftir ver­ andi bygdavegnum gjøgnum Leirvík í so stutta tíð sum gjørligt. Tað fer ikki dagur, at Miðeystur ikki er á breddanum í heimsins fjølmiðlum. Tíverri ikki fyri tað góða. Stríð og kríggj, hatur og illstøða. Hetta er gerandisdagurin, sum hvønn dag verður varpaður út úr Miðeystri. Her hevur leik­að so hart á so leingi, at nú skuldi skuldi man trúð, at tað var nóg mikið. At lóðurið varð uppi og at alt haturið var uppbrúkt. Veruleikin tykist tó at vera ein heilt annar. Tað er sum um, at Miðeystur kanska meira enn nakrantíð er ein ”tikkandi” bumba. Ein krúttunna. Har bíðað verður eftir, hvør nú skal fara og festa í fjúsið. Og tað eru so sanniliga nógv um boðið. Hvat vit enn halda og hvønn vit enn halda við, so er tað ein sannroynd, at tað prutlar undir lokinum í ikki bert einum men í fleiri av londunum í Miðeystri. Støðan í Ísrael/Palestina er sera spent. Hamas, sum vann valið herfyri, vil framvegis ikki viðurkenna rætt Ísraels at vera til. Tað ger sjálvandi, at Ísrael ikki viðurkennur Hamas sum vinnara av valinum og harvið er álvarslig nagga­tódn komin í eina framtíðar friðartilgongd. Henda nærum ómøguliga støða kann gera, at vit aftur verða vitni til blóðug sjálvmorðsálop á ísraelar. Og tað fer so aftur at føra til ísraelsk álop á palestinsk mál. Sum støðan er nú, so kann alt henda. Tú óttast fyri tí ringasta. Leita vit so eitt sindur longur eystureftir til Irak, so tyk­ ist støðan har eins álvarssom og ómøgulig. Har restar lítið í einum veruligum borgarakríggi millum muslimar innanhýsis, millum Sunni og Shia. Hendir tað so kann hetta fáa eld í alt Miðeystur. Triðja stríðsøkið finna vit í grannalagnum, í Iran. Eisini her er støðan sera ótrygg, nú Iran noktar fyri at broyta sín kjarnorkupolitikk. Vil illa til so kunnu vit um ikki so langa tíð fáa eina beinleiðis krígssstøðu millum Iran og USA. Nýggi amerikanski sendiharrin í ST gjørdi nú um dagarnar púra greitt, at um Iran ikki broytir kjarnorkuætlanir sínar, so fær tað ítøkiligar avleið­ ingar. Og tær kunnu bert vera eitt hernaðarligt álop á kjarnorkuannleggini í Iran. Tá fer søgan at endurtaka seg. Tá grannin Irak fyri mongum árum síðani royndi at útvega sær kjarnorku og noktaði fyri at lurta eftir ávaringunum úr USA vóru kjarnorkuvirkini oyðiløgd av ísraelskum bumbum. Vit eru tí vitni til eina ótespiliga gongd í Miðeystri, har tað kann bresta nær tað skal vera og í fleiri støðum. Hamas sjálvmorðsálop á Ísrael, borgarakríggj í Irak og oyðing av kjarnorkuvirkjum í Iran – hesi eru tikkandi bumburnar í Miðeystri í dag. Tað skal hepni, vit og skil og diplomati at forða fyri, at ein av hesum bumbum ikki brestur. Og hóast tað eydnast at forða ragnarroki í einum av hesum plássum, so er stórur vandi fyri, at bert ein av bumbunum fer av, fer hon at seta eld í hinar. Tað er ongantíð rætt at geva skarvin yvir, at fella í fátt og lata svartskygni taka ræðið. Men í hesum trimum málum tykist svartskygnið vera meira realistiskt enn vónin og bjartskygnið. So ómøgulig tykist støðan. DAGSINS MEINING Sosialurin Krúttunnan Miðeystur VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Redaktiónssekreterur: Inna Törnroos inna@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Lív Højsted Horsdal horsdal@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00-13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað­leiðsl­‑an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Ukreinsk málrøkt Ukreina, ikki Ukra-ine! Í okkara fótbóltsbólki er eitt land, sum eitur Ukreina (appilsingul koll­ velting)! Ein ukreini býr í Ukreina; hann er ukreinsk­ ur og tosar ukreinskt! Í Bretlandi siga tey Júkreyn, í Noregi og Svø­ ríki siga tey Ukreina, men í Føroyum eru nógv, sum siga Ukra-ine! Hví? Jú, tí danir siga tað!Ukra-ine (ella Ukra-ina) er ikki rætt­ ur føroyskur fram­burður (úttala)! Altso: UKREINA, sum tað stendur á tí føroyska landakortinum! Meira um landanøvn seinni! E.S! Er tað langt síð­ani, tú hoyrdi orðið, stadig­ vekk? eydun.a.borg@skulin.fo Eyðun á Borg Svartafjall – ikki Montenegro! Valby Ivan Eginsson Tað eru ikki leirvíkingar sum krevja Løgtingsmaður fyri Sambandsflokkin Alfred Olsen