fríggjadagur 24. mars 2006síða 7

Nr. 60 - 24. mars 2006 7 Komandi viku gevur bókmentafrøðingurin og viðmerkjarin Bergur Rønne Moberg út nýtt greina­savn. Savnið er eitt aktuelt íkast til kjakið um tjóðskap, alheimsgerð, skald­ skap o.a, í eini roynd at hugsa modernitetin inn í føroyska mentan Greinasavn Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Nýggja greinasavnið hjá Bergi Rønne Moberg, “Tá søgan byrjar á stað­num” er eitt savn av nýggj­ari essayistiksum og aka­dem­ iskum greinum, ið sum oft­ ast taka støði í áleikandi við­ urskiftum, eitt nú føroyska innflytarapolitikkinum, før­­oysk­um tjóð­skapi og ment­­an og hugs­an í breið­ari merk­­ing. Nærverandi fráveran Savnandi ímyndin í grein­ un­um er staðið og ferðin í ávís­an mun við støði í upp­ havinum og royndum hjá høvundanum sjálvum. Yvir­ høvur setur savnið stað og heim í samband við sterkan trúnað og lemjandi miss av trúnaði. Ímyndin um heimið í lívi sum í list er hart rakt av modernitetinum og tí syndr­aða heiminum í kjal­ ar­vørrinum av honum. Sam­ stund­is ásannar høv­und­urin, at tann kensla av mein­ingar­ loysi, sum stendst av mistum trúnaði, skapar óvæntað nýggja meining, tá orð verða sett á missin. Á henda hátt uppdagar ein, at tað mista ikki kann avskrivast sum ein farin heimur, men er ein nærverandi frávera á tremur við spenningum millum ósam­bærligar heimar. Víðari sigur høvundurin, at sterka ímyndin um eitt (mist) heim ber prógv um, at tann at vísa seg alvaldandi moderniteturin ikki umfatar alt. Ein høvuðshugsan í við­ gerðunum av skaldskapi er, at tilveran ikki kann javnsetast við tað modernaða, og at ein­ staklingurin ikki er endamál­ ið við øllum. Fyribrigdi sum dreymar, mýtur, minni, longs­ul, útsett gleði, ein­ semi, líðing, samkensla, stað­ar­kensla, náttúrukensla hava somuleiðis eina kjarnu av dýpd og tíðarloysi í sær og peika samstundis inn í og út um einstaklingsgerð. Hesi grundleggjandi til­veru­ viðurskifti mynda eina bak­ grund, sum fevnir um menn­ iskja­ein­tøk til allar tíðir. Sam­anumtikið verð­ur sans­ urin fyri hesum fyribrigdum lýstur sum ein kærkomin, kritiskur undirstreymur í ein­um høvuðsráki, sum er tann herjandi búskaparliga rationalisman. Føroyskt kjakíkast Tær meir samtíðarfinnandi greinarnar í savninum fevna um bæði politikk, mentan og skaldskap. Í so máta er savnið er eitt aktuelt íkast til kjakið um tjóðskap, alheimsgerð, upplýsing, fjølmiðlar, væl­ ferð, innflytarapolitikk, skald­­skaparfrøði, meta­ fýsikk, bók­menta­søgu­skriv­ ing, bíbliutulking og verðs­ lig­gering. Í hesum sambandi verða Føroyar sum heim, mentan og samfelag settar í eitt altjóða og eitt alment- menniskjaligt høpi. Flestu greinirnar viðvíkja føroyskum viðurskiftum. Eitt aft­urvendandi evni í hes­­­um greinunum er roynd­ in at hugsa før­oyska ment­an inn í modernitetin utt­an at moderniteturin verð­­ur settur at umboða alt, sum er við­ komandi, og øvugt at hugsa modernitet inn í føroyska mentan sum nakað, ið kann viga upp í móti nostalgiskum upprunalongsli. Greinirnar serliga í øðrum parti saman­ bera siðbundin viðurskifti í føroyskari mentan við fleir­ mentaðan opinleika. Fatanarkarmur Í tráð við at nógvar av grein­ unum bera dám av til­veru­ hugsan, hevur høvundurin hildið tað verið hóskandi at ramma bókina inn við tveimum minnisgreinunum um ávikavist mammu sína, Maria Rønne Hansen og franska heimspekingin Paul Ricoeur. Ásannandi tann stóra týdning, hesi bæði menn­iskju hvørt á sín hátt hava havt fyri hansara til­ veru­fatan og hugsunarhátt, mælir høvundurin til, fyrst at lesa hesar greinar, um ein ynskir at fáa betri umhald um ta fatan av moderniteti og metafýsikki, sum savnið umboðar. Nýtt greinasavn: Modernitetur og føroysk mentan Í nýggja greinasavninum “Tá søgan byrjar á staðnum” ger høvundurin Bergur Rønne Moberg m.a eina roynd at hugsa modernitetin inn í føroyska mentan á ein hátt, sum kann viga upp ímóti nostalgiskum upprunalongsli