fríggjadagur 24. mars 2006síða 12

12 Nr. 60 - 24. mars 2006 Vindur kann veruliga gerast ein stórur trupulleiki í Stórutjørn, sum eg áður havi ávarað um. Les t.d. hesa belgisku vísindaligu ritgerðina um vindtrupulleikar millum høg hús: “Pedestrian Wind Environment around Buildings”, har niðurstøðan er, at tað kann vera beinleiðis vandamikið fyri fótgangarar at ganga millum høg hús á opnu plássum - sjálvt á evropeiska meginlandinum, har tað er nógva ferðir minni vindhart enn í Føroyum! Ritgerðin byggir á 4 konkret dømi og vísir til heilar 206 aðrar vísindaligar ritgerð um aerodynamikk. Ritgerðin kann heintast niður frá hesi internetadressuni: www. kuleuven.be/bwf/common/data/JP_2004_JTEBS_ Blocken_1.pdf FAKTA VIÐMERKINGAR Fyri einum ári síðan sendu kommunurnar i Suðuroynni eitt uppskot til landsstýrið um at vera við í einari ætlan, og um, at landskassin lat somu upphædd, sum kommununar lótu til eina verkætlan átøkari Eyafjarðaætlanini í Íslandi. Svar kom tíverri einki aft­ ur úr landsstýrinum. Umvegis løgtingið hava vit tí roynt at fáa gongd á hetta mál aftur, og vónandi fáa vit undirtøku fyri tí. Fortreytin fyri at menn­ ing kundi taka seg upp í Suðuroynni var, at undir­ støðu­kervið varð bygt út, soleiðis at vinnulívið í oynni fekk so góðar sømdir sum gjørligt. Undanfarna samgonga tók hesa avbjóðing á seg og setti fleiri størri íløguætlanir út í kortið.  Fleiri hundrað mió.kr. stór ætlan varð løgd í ferju, ferjuhavn, djúphavn, skúla og tunnil, og var tað mesta komið undir land, áðrenn sam­gongan legði frá sær, meðan Hovstunnilin neyvan verður liðugur fyrrenn um ein tvey ár. Sitandi samgonga kom fyri einum ári síðan við eini Suðuroyarætlan. Hon hevur tíverri slept bæði Hvalbiar og Fám­jins­ tunnlinum, men kortini ásann­að, at støðan í oynni var vorðin so mikið hættislig, at politisk stig máttu takast til tess at stuðla eini tilgongd, ið hevði støðug arbeiðspláss í oynni við sær.  Tíverri segði løgmans­røð­ an 2005 eitt hálvt ár seinni als einki um hesa ætlan, og ein eitt ára gomul felags um­sókn frá kommununum í Suðuroynni til Føroya Lands­stýri um fíggjarligan stuðul til eina felags menn­ ingarætlan er tíverri ikki svar­að enn.  Tað vóru teir báðir, Jógv­­an Mørkøre og Magni Laksa­foss, sum komu við einum hugskoti um at gera eitt átak við fyrimynd í Eya­ fjarð­aravtaluni, sum varð gjørd fyri ein part av Norð­ urlandinum í Íslandi, og sum kommunurnar tóku til sín. Í Íslandi eru tað Vinnu­ mála­ráðið, Akureyrar Komm­­una, Eyafjarða Ídn­ aðar­menningarfelag, Bygda­ stofnun, Hægri há­skúl­in í Akureyri, Ídnað­ar­menn­ing­ ar­stovn­urin, Eya­fjarð­ar Sam­ starvs­felag, Norðurlands Bú­skaparvirksemisstovan, fak­feløg í økinum og Út­flutn­ ings­ráð Íslands, sum eru ging­in saman um eina avtalu fyri 4 ár. Fíggingarmynstrið í Ís­ landi er í høvuðsheitum, at landið rindar góða helvt, meðan kommunusamtak, vinnusamtak og onnur frá Eyafjarðarleiðini lata rest. Endamálið er fleirtáttað, men kortini samfelt.   Suðuroyarøkið skal aftur gerast: ein áhugaverdur bú­set­ ing­ar­valkostur til høv­uðs­ staðarøkið, íbúgvatalið skal fáast at vaksa aftur, kappingarførið skal betrast, vøkstur skal fáast aftur í búskapin, arbeiðsmegin skal menn­ ast, virki og størv í kapp­ing­ argreinum skal økjast, dentur skal leggjast á altjóða verkætlanir, útlendskar íløgur og vitan skulu fáast til økið. Málið hevur fingið fyrstu við­ger á tingi og liggur nú í fíggjarnevndini. Skotið er upp, at lands­ stýrið og kommunurnar í Suðuroynni samstarva um ætlanina, og at landskassin fíggjar sama part, sum komm­unurnar fyri einum ári síðan hava játtað til hesa ætl­an. Økismenning í Suðuroy Løgtingsmaður Hergeir Nielsen Ísland hevur m.a. via heims­ kendu songkvinnuna Bjørk megnað at marknaðarføra seg væl og at gera Ísland kent úti í heimi fyri sína villu náttúru í sameining við villa náttarlívið í Reykjavík. Nettupp henda sameiningin av mótsetningum – tí frum­ kenda við tað nútímans – er so eksklusivt og spenn­andi og dregur fólk úr øll­um heim­ inum til sín – serstakliga kreativ fólk, sum leita eftir inspiratión. Og hygg nú eitt av úrslitunum av hesum ar­beiði – pengar flokkast, har kreativitetur, lív og virkni er, og íslendskir pengamenn ekspandera nú sítt virksemi í stórum stíli til londini uttan­ um. Miðbýurin skal vera eitt bankandi hjarta Hvussu kanst tú, Jákup, vera við til at geva Havnini teir eginleikar, sum mynda ein livandi BÝ – ein mið­ dep­il og ikki bara ein keði­ ligan provinsbý? Ítróttar- og frítíðarhentleikar og ann­að kann saktans liggja í innandura høllum í Hoy­ víkshaganum, men skulu íbúð­ir byggjast har – og skal Stóratjørn gerast til eitt livandi nýtt miðbýarøki, so má eisini byggjast nógv meira miðbýarkent – tvs. lægri (men tó fleirhæddað) og tættari bygningar við fjøl­broyttum funktiónum við gøtum á kross og tvørs, so bygningarnir lívga fyri hvørjum øðrum og fyri lívin­ um á gøtunum. Hví ikki eisini gera íløgur í verandi miðbýi, so vit fáa ein veruligan BÝ við ein­um livandi, bankandi hjarta, sum pumpar lív út í rest­ina av landinum og skap­ar ringar í vatninum langt út um landoddarnar. Eg dugi at síggja óendaligar ótroyttar møguleikar í mið­ býarøkinum í Havnini – eitt øki, sum kundi verið brúkt væl annarleiðis og nógv betri enn í dag, soleiðis at har kundi angað bæði av søgu, mentan og av altjóða býi – uttan at man oyðileggur teir kvalitetirnar, sum longu eru har. Tað hevði veruliga gjørt eitt stórt inntrykk á um­heim­ in, um vit dugdu at gagnnýta tað gamla, vit longu hava, til nakað nýtt, eins og tað verður gjørt nógva aðrastaðni við stórari succes. Havnin hevur so nógvar grundarleggjandi eginleikar, sum kunnu skapa gróðrarbotn fyri ein­ um veruligum livandi mið­ býar­umhvørvi. Tak nú t.d. hugnaliga havnaumhvørvið í Vágsbotni/Skálatrøð/Baca­ lao. Har eru gomul pakk­hús, sum kunnu brúk­ast sum ment­anar­miðdepl­ar – til alt møguligt, sum savn­­ar fólk – t.d. konferansu­høli, konserthølir og dansi­støð, galla­ríir, teatur, inter­net­ caféir, kreativ verkstøð, har innovatørar, vinnulívsfólk, vísindafólk, listafólk, design­arar, lýsingarfólk og øll møgulig onnur kunnu arbeiða og inspirera hvønn­ annan... Vísind, list og vinna í synergiskari sameining. Tað er serliga sovorðin eksklusiv øki, sum gera stórar býir úti í heimi til pulserandi kraftsentur av kreativiteti, innovatión og produktiviteti, og sum dregur enn fleiri fólk, vitan og pengar til sín. Ein onnur “Nyhavn” í Vágsbotni Hugsa tær Vágsbotn út ímóti Tinganesi sum ein fólka­rík Ny­havn við café­ um og restauratiónum all­an vegin úteftir. Har er fjálgt og veðurgott, og sólar­ gangurin er ideellur. Hugsa tær Skálatrøð ikki bara sum parkeringsøki, men eis­ini sum eitt hugnaligt torg, við handilshúsum bygd allan vegin upp móti grót­vegg­ unum – nýtt, men tó so, at tað fellur náttúrligt inn í umhvørvið annars. Hugsa tær íbúðir á Bacalao-økinum við útsýni yvir keiøkini, sjógvin og bátahavnina - TAð hevði verið ekslusivt og attraktivt fyri tey ressursusterku at keypt! Tey vilja jú búgva so sentralt, sum gjørligt og tætt við, har undirhald og fólkalív er. Hugsa sær at varðveitt tey gomlu húsini í miðbýnum, sum øll (útlendingar) halda eru so sjarmerandi, og so rivið nøkur av teimum ljót­ astu cementmonstrunum frá 50’-60’unum mitt í Havn niður og flutt nakrar av teimum funktiónunum, tey hýsa, út úr miðbýnum. Ístaðin kundu vøkur – onku­ staðni fleirhæddað – hús verið bygd, sum hóskaðu nógv betur inn í gomlu Havn­­­ina, og sum hýstu bland­­­aðum funk­tión­um, sum skapa lív í mið­býnm – íbúð­ir, skrivstovur, hotell og handlar hvørt um annað. Húsafasadurnar kundu t.d. verið meira vendar móti sól­ síðuni móti vestri, so gongu­ gøtan ikki liggur í skugga, og soleiðis at hiti og ljós verða gagnnýtt mest møguligt. Helst kunnu havnarfólk og onnur koma við enn fleiri hugskotum, so hetta skal vera ein áheitan til øll, um at spýta síni hugskot í puljuna. Brúka pengarnar rætt! Góði Jákup á Dul. Um tú vilt brúka hálvaaðru milli­ ard uppá at gera nakað muna­gott í Føroyum, sum skal geva samfelagnum eitt veru­ligt lyft og skapa tað ynski­liga kraft­sentrið, ið dreg­ur fleiri fólk og res­ surs­ur til Føroya – hví so ikki gera íløgur í sovorðið? Hugsa tær, hvussu gott tað hevði verið, um føroyingar endiliga fingu høvi til at liva í einum høvuðstaði við øllum tí, sum eyðkennir ein sannan miðdepil – t.e. einum miðbýi, sum yðjur av fólkalívi og fjølbroyttum vinnuligum, handilsligum og mentanarligum virkni og einum miðbýi, har søga og traditión trívist í fagrari sameining við nútímans lív­ ið við øllum hugsandi tøkni­ ligum hentleikum. Tað hevði veruliga gjørt munin og hevði kunnað givið Havnini eitt brá av tí eksklusiviteti, sum dregur ressursusterk fólk til sín í hópatali uttanífrá. Eg kann bara krossa fingrar fyri, at tú ert opin fyri at umhugsa eisini aðrar møguleikar fyri íløgur enn bara í ta ætlan, tú hevur lagt fram í fyrstu atløgu – og/ ella at ætlanin kanska skuldi fingið ein eitt sindur annan ham – serliga um tú sært hvussu, tú soleiðis kanst fáa væl meira burturúr stóru íløg­ uni hjá tær! Eg ynski tær alla góða eydnu við at altjóðagera Før­oyar. Blíðar heilsur elinhein@mail.dk Framhald av síðu 11 Á einum hátíðarhaldi, sum varð hildið Margarinfabrikkini hóskvøldið, vóru vinnararnir av lýsingarkappingini í Agurk funnir. Vinnarin var filmurin ”Nýtið hjálm hvørja­ ferð!” hjá Jóhannus Elias o.ø. Agurk tíðindaskriv Um filmin, segði Mikkjal Helmsdal –vegna dómarar­ nar – at ”Dómsnevndin letur fyrstu virðisløn til ein film, sum eins og filmurin, ið vann aðru virðisløn, er væl gjørdur og væl gjøgnum­ar­ beiddur.  Filmsfólkini hava stýr á søgu, leikstjórn og klipping.  Filmurin hev­ ur eitt drive og ein ráan humor, sum rakar málbólkin væl.  Hóast humorin, so trúgva dómararnir, at álvarin í boðskapinum eisini kemur fram, serliga tá ein sær lýs­ ingina fleiri ferðir.  Tann for­ vreingjaða røddin í end­an­um, oyðileggur eitt sind­ur av stíl­in­ um og heild­ar­inntrykkinum, men ikki nóg mikið til, at dómsnevndin slepti met­ ingini um, at sum heild var besti lýsingarfilmurin í hesi kappingini:  Filmurin ”nýtið hjálm hvørjaferð!” Høvuðsvinningurin var ein stór telda at klippa film við. Jón Kragesteen, stjóri í Ferðslutrygd, handaði glaðu vinnarunum gávubrævið við telduni. Annaðplássið fingu John Ivar & Co. Sama manning sum vann stuttfilmakappingina í heyst. Hesir høvdu latið heilar fimm lýsingar inn, so tað var væntandi at onkur lýsing kom í finaluna. Lýs­ingin sum fekk annað pláss­ið var lýsingin ”Á sjúkra­húsinum” Um filmin søgdu dóm­arar­nir millum annað ” Filmurin sigur eina einfalda og álvarsliga søgu, sum verður stramt og væl fortald.  Sjónleikararnir verða brúktir á ein hátt, sum ger søguna 100% trú­ verduga.  Boðskapurin er greiður. Lýsingin hevur eisini eitt feminint kenslusemi, sum hinar lýsingarnar sakna. Triðaplássið fór, eitt sindur yvirraskandi, inn á Strendur til Stranda Skúla og Poul Arna Klein fyri lýsingina ”Heldur hjálm enn gravarsálm.” Um lýsingina søgdu dómararnir m.a.: Hug­skotið við hjálmunum, sum sita á høvdinum alla tíð og allastaðni, eisini við morgunmatarborðið, er so mikið gott, at dómsnevndin hevur sæð burtur frá teknisku veikleikunum. Annað og triðaplássið fingu hjálmar til øll á fram­ leiðsluliðnum. Afturat hesum vórðu tveir aðrir prísir latnir. Áskoðaraprísurin fór til Bjarna Jøkladal og Ragnar Mouritsen – ella handicap films – fyri film nummar 14. Hesir báðir vóru greiðir áskoðaravinnarar, tí teir høvdu bæði 1 pláss og 2 pláss hjá áskoðarunum. Og í Margarinfabrikkini var teirra filmur eisini tann ið fekk tað størsta klappið. Serprísurin – sum er ein prísur Jan og Jákup lata – fór til Brian Sjúrðarson og Tóra S. Joensen fyri lýsingina ”Spæl ikki”. Lýsingin er einkul men byggir á dup­ ulttýdningin í orðinum spæl. Tað er eitt spæl vit síggja og tað kann vera eitt spæl at koyra í ferðsluni. Bæði áskoðaravinnararnir og serprísavinnararnir fingu 3 dvd filmar við oscar­ vinnara. Tilber at síggja allar lýs­ ingarnar á heimasíðuni hjá Agurk www.agurk.fo Argjamenn vunnu