mikudagur 5. apríl 2006síða 11

Nr. 68 - 5. apríl 2006 11 Viðvíkjandi einskiljingini av Føroya Banka vil eg heita á politikkarnir um at lata allar føroyingar fáa eitt partabræv í Føroya Banka áljóðandi eitt rímuligt virði. Tit kendu føroyingin, tá íð alt fór á heysin í hesum landi og sendi honum rokn­ ing­ina. Nú íð seljast skal, kenna tit ikki sama før­oy­ ingin aftur, sum knossaði seg ígjøgnum kreppuna og tók eitt ódnartak, fruktinar av tí er eitt nú Føroya Banki. Hava tit gloymt tað ella hví skal Føroya Banki selj­ ast uttan um tann veruliga ánaraan? Tit mátti verið glaðir um, at allir føroyingar áttu eitt partabræv, sum var skrásett á Virðisbrævamarknaði Føroya. Til Marjun Olsen, næst­ formann í Suður­ oyar Sam­ bandsfelag Eg bleiv ikki sørt bilsin, tá eg læs bræv títt í Sosial­ inum 30.03-2006. Er tað virkuliga so gal­ ið, at undanfarni for­mað­ ur í Suðuroyar Sam­bands­ felag ikki veit betur um limir sínar. Hetta sigur eitt sindur um seriøsitetin hjá tær. Tað er spell at hoyra at tú ikki hevur fingið tann nýggja limalistan í sambandsfelagnum. Mín tilmelding um limaskap bleiv gjørd fyri tveimum árum síðani. Um tú so ikki ert vitandi um tað, sigur okkum meir enn gott er. Eg veit heldur ikki, um tað er nakað mark fyri, hvussu leingið mann skal hava verið limur í fe­lag­ num, áðrenn tú hevur rætt til at gerast formaður. Hevði tú verði meira seriøs í Suðuroyar Sam­ bandsfelag, so høvdu hes­ir skeivleikar frá tín­ um knappaborðið ikki upp­staðið. Tað var nú gott, at nýtt krút kom inn í felagið, ella hevði tað bara sovnað burtur. Eg eri enn ungur í hes­um høpi, men tú mást heldur um­hugsað tína støðu, nú tú misti for­manns­postin til ein í hevur eina mein­ ing og sum torur at siga hana. Sigur man altíð ja og amen so skal ein ikki rokna við at fáa ávirkan. Um eg havi trýst á nakr­ an eyman knøtt hjá tær viðvíkandi mínum útsøgn­ um, so eri eg harmur um tað, men veruleikin er ofta beiskur at svølgja. Eg veit hvat tú segði undir fýra eygum, áðrenn undirskriftina um upp­ stilling. Vónandi skrivar tú aftur við eini umbering, um tú hevur rygg til tess. P/F Føroya Shell parkerar sínar tangabilar á tryggan hátt. Tað vísir felagið á, eftir at ein lurtari hjá Útvarpinum reisti ein spurning um hesi viðurskifti í morgunsendingini í dag Tað gleðir P/F Føroya Shell at fólk vísa spurningum ans, sum stinga seg upp innan heilsu, trygd ella umhvørvi. P/F Føroya Shell hevur leingi arbeitt á ein skipaðan hátt innan hesi øki, og felagið lýkur tey sera avbjóðandi krøvini, sum móðurfelagið Royal Dutch Shell ásetir. Í morgunsendingini hjá Útvarpinum í dag var við­ gjørdur ein spurningur um, hvørt tangabilar standa trygt parkeraðir millum hús, og nomið bleiv við, hvørjar regl­ur eru galdandi á hesum øki. Kunngerð um eldfiman løg fyriskrivar, at akfar, ið flytur meira enn 600 upp­ lags­eindir, skal vera undir støðugum eftirliti. Tá talan er um bensin, svarar hetta til eina nøgd upp á 600 litrar, meðan nøgdin er 30.000 litrar, tá ið vit tosa um diesel ella gassolju. Ein vanligur tangabilur við trim­ um akslum rúmar umleið 17.000 litrar, meðan teir størru tangabilarnir við fýra akslum taka umleið 24.000 litrar. Tað er rætt, sum greitt varð frá í sendingini, at P/F Føroya Shell hevur sínar egnu mannagongdir á hesum økinum. Sjálvandi lúka hesar mannagongdir landsins lógir og ásetingar, men av praktiskum orsøkum hava vit hert mannagongdina soleiðis, at hon er einfaldari at fylgja. Hjá okkum er manna­gongd­ in hendan, at um tangabilurin hevur bensin í tanganum, so skal hann ikki parkerast millum hús. Samstundis skulu vit sjálvandi eisini lúka allar aðrar ásetingar um parkering. Eg hevði eitt skriv í bløð­ unum herfyri, har víst varð á vantandi náttúruarbeiði hjá Føroya landsstýri. Í út­ varpssending segði lands­ stýrismaðurin í umhvørv­ ismálum, at har verður ar­­beitt við at gera eina nýggja náttúruverndarlóg og við at seta eina náttúru-, um­hvørvis- og lendisfyrisit­ ing á stovn. Eg rokni við, at lógin, sum sipað varð til, er tann sama, sum Inn­ lendismálaráðið segði var á veg í 2003, og at fyri­sit­ ingin, sum sipað varð til, er tann, sum varð sett í sam­ gonguskjalið í 2002, og sum løgmaður í fjør segði skuldi verða sett á stovn 1. januar í ár. Skuldi tað veruliga hent, at vit fáa eina náttúrufyrisiting, so havi eg tíverri ikki góðar vónir um, at hon fær gjørt tað arbeiðið, sum tey flestu av okkum vóna. Tvinnanda orsakir eru til tað. Hugburðurin hjá landsstýrinum Fyrsta orsøkin er, at ein fyri­siting skal arbeiða í sam­svari við politikkin hjá lands­stýrinum. Tað kann heilt greitt staðfestast, at í løtuni er hugburðurin og førdi politikkurin hjá lands­ stýrinum ikki til frama fyri náttúruna. Her skulu verða nevnd trý dømi: Landsstýrið leggur einki í egnar hugsjónir á økinum. Í 2001 gjørdi Føroya landsstýri greitt, hvørja hugsjónir tað hevði í sambandi við ferða­ vinnupolitikk, m.a. varð sagt, at “Ferðafólk, sum koma til Føroya, vilja uppliva náttúru og mentan okkara, og tí skal ferðavinnan í menning sínari hava atlit at varðveitslu av náttúruni og umhvørvinum.” Hetta stóð sína roynd, tá ið tað gjørdist greitt, at fugla­ lívið undir bjørgunum í Vest­manna minkaði, og at ferðafólkasiglingin, sum har er, varð mett at skunda undir minkingina. Ein bólkur gjørdi eitt uppskot um, hvussu hetta kundi bøtast, men lands­stýrið leyp frá sín­um føgru orð­um og læt standa til. Innlendismálaráðið fíggj­ ar náttúruoyðing. Tað er staðfest at størsta hóttanin ímóti náttúruni í dag er bein­ leiðis menniskjalig inntriv, og atnæststørsta hóttanin er innslødd fremmand sløg. Hóast tað, so er tað júst hetta virksemi, sum landsstýrið stuðlar, tá tað loyvir og fíggj­ar træplanting mitt í før­oysku náttúruni. Inntriv verða tikin fram um náttúru. Tá ið inntriv verða gjørd í náttúruna í sambandi við størri verkætlanir, vig­ar landsstýrið virðið á náttúr­ uni mótvegis virðinum á inn­trivinum. Dømini eru nógv, t.d. samferðsluhavn í Suðuroy, vindmyllur í Nes­ haga og uppi á Mýrunum í Vestmanna og velting og av­veiting av haga og mýru­ lendi kring alt landið. Í hvørj­ um einstøkum føri hev­ur landsstýrið tikið ta avgerð, at náttúran er minni verd enn inntrivið. Um landsstýrið ikki metti seg hava grundarlag fyri at taka avgerðir í slíkum málum, har náttúran møgu­ liga er fyri vanbýti, so vórðu onga avgerðir tiknar. Tá ið avgerðir alsamt verða tiknar, so er tað tí, at landsstýrið metir seg hava eitt nóg gott grundarlag. Tá er trupul­ leikin ikki ein vantandi náttúrufyrisiting, men ein førdur politikkur, sum er skaðiligur fyri náttúruna. Her koma vit aftur til tað, sum nomið varð við í byrj­ an­ini, nevniliga at náttúru­ fyrisitingin ikki fer at arbeiða sambært føgrum orðum, hugsjónum ella visjónum, men veruliga politikkinum hjá landsstýrinum. Skal náttúrufyrisitingin arbeiða til frama fyri náttúruna, so skal politikkurin broytast. Hevur landsstýrið ætlanir um at broyta hugburð og politikk mótvegis nátt­úr­ uni? Neyðug vitan er ikki tøk Næsta orsøkin til at náttúru­fyrisitingin neyvan fær arbeitt, sum ein slík fyrisiting eigur, er, at ein fyrisiting skal hava nakað at arbeiða við. Umframt vitan um lógir og altjóða sáttmálar skal náttúrufyrisitingin hava vitan um náttúruna. Lands­stýrismaðurin í Inn­ lendismálum hevði fatur í rætta endanum, tá ið hann segði, at, “í einari nýggjari umhvørvisverndarlóg eigur mann at fara inn og skráseta, hvat er í landinum og hvat, sum hevur tørv á at verða friðað”. Tílíka skráseting av, hvat er í náttúruni, kann ein fyrisiting ikki gera, men einans lívfrøðingar og fólk við serkunnleika – og tað yvir eitt longri tíðar­skeið. Í flestum londum er henda skráseting ein part­ur av tí grundarbeiði, sum náttúru­ gripasøvn, fróð­skaparsetur og aðrir al­mennir og kommu­ nalir stovn­ar gera, men soleiðis er ikki í Føroy­um. Heitt hevur verið á lands­ stýrið um at seta pening av til hetta, men tað hevur landsstýrið valt ikki at gera. Síðstu árini hevur Inn­ lendis­mála­ráð­ið fíggj­að eina verkætlan á Náttúru­ gripasavninum, har arbeitt hevur verið við m.a. at gera eina skipan, har náttúrudátur verða skrásettar og gjørdar tøkar á alnetinum. Ætlanin hevur alla tíðina verið, at hetta skal vera eitt am­ boð hjá einari komandi náttúru­­fyri­sit­ing. Í ár varð avgjørt ikki at fíggja hesa verkætlan longur, og er hon tí niðurløgd. Henda skipan og tann vitan, sum henda verk­ætlan hevur lagt eftir seg á Náttúrugripasavninum, fer nú fyri skeytið. Tá ið náttúrufyrisitingin fer til arbeiðis, fær hon lítla og onga kunning um, hvat fyriferst í náttúruni, og tá nytta nýggjar sum gamlar náttúruverndarlógir líka líti­ð. Ætlar landsstýrið, at ein náttúrufyrisiting skal taka støðu til mál uttan at hava neyðuga vitan um náttúr­ una? Tíð at fara til verka Í 1993 góðtók løgtingið al­tjóða sáttmálan um lív­frøði­ ligt margfeldi. Harvið eru Føroyar, eins og flestonnur lond í heiminum, bundnar til tær ásetingar og mál, sum hesin sáttmáli inniber. Eitt av hesum málum er, at í 2010 skulu vit kunna staðfesta, at afturgongdin av lívfrøðiligum margfeldi er steðgað. Landsstýrið hevur ikki gloymt hesa avtalu, tí saman við øðrum Norðurlondum skrivaði Innlendismálaráðið “Miljøhandlingsplan 2005- 2008”. Har stendur: “Det nordiske samarbejde skal indrettes på en sådan måde, at den negative udvikling, når det gælder tab af arter og bestande inklusive der­es levesteder, stoppes med det formål, at tabet af bio­logisk mangfoldighed stand­ses senest i 2010” og víðari: “Arbejdet med at standse tabet af biologisk mang­ foldighed senest i år 2010 vil have høj prioritet”. Londini uttan um okkum arbeiða við at røkka hesum máli. Umframt at gera sama arbeiði sum tey, noyðast vit – eftir fýra árum – at fáa ta vitan til vegar, sum tey hava fingið eftir fleiri áratíggju av grundarbeiði. Skulu vit røkka á mál, er neyðugt, at fáa eitt nóg gott yvirlit yvir sløg og vistskipanir í náttúruni, og hvør gongdin hjá teimum er. Síðani er neyðugt at seta tiltøk í verk fyri at steðga orsøkunum til tær aft­ur­ gongdir, sum eru. Í 2010 skal so staðfestast, at aft­ur­ gongdin í náttúr­uni er steðg­ að. Við hesum í tonkunum skuldi ein trúð, at Føroya landsstýri setti lívfrøðingar og verkætlanir í verk, bæði fyri røkka 2010-málinum, men eisini fyri at ein náttúru­fyri­siting skal hava nak­að ítøki­ligt at arbeiða við. Tíverri kann bara stað­ fest­ast, at einki verður gjørt. Orsøkin, ella heldur undan­førslan, tykist at vera, at tað verður arbeitt við at skipa náttúru­vernd­ arlóg og náttúrufyrisiting. Avleiðingin av arbeiðs­ gongdini hjá landsstýrinum er, at vit ikki skulu rokna við, at Føroyar teljast mill­ um tey lond, sum í 2010 kunnu staðfesta, at málið er rokkið. Hevur Føroya landsstýri tikið avgerð um, at 2010- málið ikki skal røkkast? VIÐMERKINGAR Lívfrøðingur Janus Hansen Náttúrufyrisiting Formaður S.Sam­ bandsfelag Jan Haldansen Vágur Svenning Borg stjóri, P/F Føroya Shell Hákun Djur­huus Gevið fólkinum tað, sum fólksins er Shell parkerar tangabilar trygt