mikudagur 3. mai 2006síða 11

Nr. 85 - 3. mai 2006 11 Til munnligan fyrispurning frá mær í Løgtinginum upp­lýsti Bjørn Kalsø lands­ stýrismaður, at tað í fisk­ iloyvunum fyri 2002 hjá einstøkum bátum í bólki 5 stóð sama orðingin sum fyri bólk 4, nevnliga at tveir snelludagar taldu sum ein fiskidagur. Hetta var eitt misstak segði lands­ stýr­is­maðurin, og ongar broyt­­ingar í lógarverki ella kunngerðum vóru gjørdar fyri hesar bátar, undantikið niðurskurðin 10% árliga í tvey ár. Sum eg havi fingið upp­ lýst, og sum Mortan Jo­hann­ e­sen útróðrarmaður eisini vátt­aði í lesarabrævi, so hava menn, ið eiga bátar í bólki 5, líka til miðskeiðis í 2005 fiskað og fráboðað til fiskiveiðueftirlitið í tí trúgv, at tveir snelludagar taldu sum ein útróðrardagur. Mortan setti eisini í les­ ar­a­bræv­inum nakrar spurn­ ing­­ar, ið eg enn ikki havi sæð svaraðar millum annað spurningin, um hesir bátar høvdu fiskað ólógliga? L a n d s t ý r i s­ m a ð­ u r­ i n nevndi trupla umsiting, tí bát­arnir í bólki 4 hava sínar fiskidagar, meðan bólkur 5 hevur felags dagatal, og full­ rikn­ir útróðrarbátar í hesum bólki hava hægri dagatal á innaru leiðunum. Á bankanum er ásett dag­a­tal fyri hvønn bátin og tað kennist ikki sørt ør­kyml­andi, at bátur í bólki 4 við 8-10 snellum fær tveir dagar við snellu fyri ein fiskidag íalt 26, men um fiskifarið hoyrir til bólk 5 og hevur 4-5 snellur, so telur hvør dagur sum ein heilur fiskidagur av tillutaðu 13 døgunum. Hetta kann fáa tað óhepnu avleiðing, at menn heldur velja at fylla smærru førini við línu, fyri at fáa sum mest burturúr. Tað kann verða vandamikið fyri mann­ingina og økir almikið um trýstið á fiskastovnin. Snellan er bílig í rak­stri, brúkara og um­hvør­v­is­vin­ar­ lig og fer harafturat væl við fiskastovninum; tí verður hes­in veiðuháttur loyvdur á gýtingarleið. Um fiskað verður 3-4 dag­ar hvønn túr, og ein fisk­ i­dag­ur fer í sigling, verður í besta føri talan um 3 túrar á Bankan fyri bátarnar í bólki 5. Stór og kostnaðarmikil krøv viðvíkjandi sendara og trygd­arútgerð verða sett til bátarnar, ið fáa bankaloyvi. Hví ikki hava eina treyt í loyvinum sum ásetur, at tá bátar í bólki 5 eru til fiskiskap á Bankanum, skulu minst tveir verða í fylgi. Í vár eins væl og und­ an­farin ár, leitaðu nógvir fullriknir útróðrarbátar heilt sunnan úr Suðuroynni og Sandoynni til Eiðis, Fugl­afjarðar, Klaksvíkar og aðrastaðni at royna eydnuna á Norðhavinum. Neyvan nakr­an­tíð í nýggjari tíð hava snell­u­bátarnir fingið so lítið burt­ur­úr várfiskiskapinum sum í ár. Nógvir av hesum út­róðrarmonnum seta nú álit sítt til tað, sum fiskast kann hesar dagarnar á Bank­ a­num. Hesir spurningar verða ikki settir fyri at minka um dagatalið hjá bólki 4, tí eg eri onga løtu í iva um, at ásetingin at loyva bát­unum hægri dagatal, um teir velja at royna við snellu heldur enn línu er skilagóð og lættir um veiðutrýstið. Men mín spurningur er fram­ haldandi, hví tillutaðir fisk­ i­dagar hjá bátum, ið royna á sama øki við sama snell­ ureiðskapi ikki skal gerast upp á sama hátt. Viðvíkjandi snelluveiðu á Føroya Banka løgtingsmaður Kári P. Højgaard VIÐMERKINGAR Elektoniskt skeltir er nú blivið loysnin, ja tað sær soleiðis út. Serstakliga nú Norðoyartunnilin er lætin upp. Fyri langari tí síðan (nov. – des. 2004) skrivaði undirritaði bræv til Miðvágs Kommunu um ferðsluna í gjøgnum Miðvág, her sum so nógv óhapp eru hend, bæðið fólkaliga og matrielt, spurningurin er nú, hvørji næstu tíðindini skulu verða, skal tað veruliga verða eitt deyðsfall oman á teir sorgarleikir, ið longu hava verið, áðrenn nakað hendir. Miðvágs Kummuna og Ferðslunevndin hava havt málið til viðgerðar og vilja fegnir fáa hetta upp á pláss, so at tað verður trygt at búgva í Miðvágs-bygd, men avarðandi almennir myndugleikar (eftir hvat eg skilji) tykjast ikki sum at hetta hevur skund. Sjálvur skal eg siga, at eg var nær við at verða trektur (”sugaður”) av gongubreytini undir ein langan treylara, men eg fekk tíanbetur fatur í einum stakitti á garði sum var rundan um eini sethúsum fram við høvuðsvegin, men tá eg var komin upp á aftur beinini varð bilurin longu einar 500 til 800 m longur frammi so eg hevði ikki møguleikan at síggja nr. plátuna. Hugsið tykkum um hetta var eitt lítið barn sum kom út fyri hesum (sum so skjótt kann henda), hevði tað verið á lívið ídag, neyvan. Hetta er ikki eindømi, nógv óhapp hava verið á landsvegnum í Miðvági. Tí er tað »beklagiligt« at stjórin í LV ikki sær Miðvág sum eitt av fyrstu dømunum at gera nakað munagott. Sera langt strekkið, nógv børn, langur teinur frá skúlanum á Giljanesi heim til bygdina og gjøgnum bygdina. Hesin teinur hevur verið í fleiri ár, og øll ferðslan gongur gjøgnum bygdina sum fer til flogvøllin, »men hetta hevur ikki so nógv at siga ella hvussu«, verður bara hildið at vágafólk eru so tolin ella hvussu. Hvussu nógv skula fáa skaða ella doyggja? Ella liva í støðugum vanda í daglidegnum? Hvør hevur ábyrgdina? Hvar vóru hesi eletronisku vegaskiltini at síggja fyri nú langari tíð síðan (gottnokk í eldri útgávu)? Var tað ikki við Ellis- og Avleimisheimið og yvir av FK í Miðvági, ella minnist eg skeivt? Hvar eru tey í dag? Men nú fær LV tað at ljóða sum hetta er nakað nýtt og revulusionerandi innan Føroyska ferðslu, har kunnandi fundir mega haldast o.a. Søldafjørður, Sand­a­vág­ ur, Skipanes og Gøta hava hesi pláss størri tídning ella hvussu? Hvat er munurin? Og hvussu eru tit komnir fram til tað niðurstøðu, at tað júst skula verða hesi plássini fram um onnur, ið hava hendan tørvin? Hetta gongur týðuliga fram í miðlunum. Sjálvur meini eg, at hetta skuldi verið at sæð allarstaðni har tørvur var á tí og ikki bara í Miðvági men eisini sum nevnt omanfyri og møguliga arðastaðni við. Men hugsið um hvussu langt strekkið er frá skúlanum á Giljanesi og til FK í Miðvági, eitt ovurhonds langt strekkið og so stórur trupulleiki av ferðsluni, serliga tá komið verður inn í bygdina. So kann eg ikki lata verða við at skriva hesar reglur. Miðvágs Kommuna og ferðslunevndin hava gjørt nógv fyri at fáa nakað at henda viðv. ferðsluni í Miðvági at frama, síðan brævið frá undirritaða varð skrivað teimum (í nov. – des. 2004), men tað sær ikki út til at henda nakað sum helst nú vit fyrsta dagin fara inn í mai-mánað 2006. Hví er tað so trupult at gera tað trygt í Miðvágs bygd, har sum so nóg óhapp hava verið? Er tað bara treiskleiki ella metur man at støðan er meira krevjandi aðrastaðni, sjálvt um øll ferðsla til og frá flogvøllinum hevur koyrt gjøgnum hesa bygd + alla aðra ferðslu nú í nógv, nógv ár. Viðmerkjast skal at stórur partur av hesi ferslu er stór tung fersla og hópur av persónbilum, (stórir bilar, treylarar, lastbilar, bussar og kassalastvognar við annhangara). Ikki geva løgregluni ábyrgdina, tí teir gera sítt eftir teimum resursum teir hava at arbeiða við her vesturi, ella ferðslunevndini her vesturi ella Miðvágs Bygdaráðið ábyrgdina sum nú síðan nov. – des 2004 tá brævi bleiv sent teimum hava arbeitt við hesum (hetta ífylgi upplýsingum eg havi fingið frá Miðvágs Kommunu), tí hetta er eina og aleina lands- og politisk ábyrgd, ein fløkja av eini aðari verð. Eg kann enda við at spyrja landsmynduleikan um nakað varandi bleiv gjørt hesum viðv. gjøgnum bygdina í Miðvági tá Vágatunnilin lat upp? Nú er tørvurin at gera nakað skjótt, bara blivin somikið nógv, nógv størri. Hjálpi mynduleikunum á staðnum at fáa hesi viðurskiftir ílagi áðrenn tað endar heilt galið. Landsverk og aðrir myndugleikar kunna tit verða hetta vaksnir…? Miðvágur Jónfinn olsen Vit hava í Føroyum eina fisk­i­dagaskipan, eina sonevnda “ef­f­ort” skip­ an. Fyri trolarar verð­ur fiskiorkan máta í longd falda breidd falda dýpi falda fiskidagar og fyri línuskip gjørd upp sum longd falda breidd falda dýpi falda fiskidagar. Til eina og hvørja tíð er sostatt fiskiork­an á­sett sum eitt samlað tal, fiskiorkan hjá øllum skip­­unum løgd sam­ an. Hvørt skip eigur so sín prosentpart av hesi fiskiorku. Hvat hendur so um eitt skip økir um sína fiskiorku eitt nú setir størri motor í ella verður longt, uttan at henda øking verður keypt frá øðrum skipum við fisk­ i­­loyvi. Fyri at gera roknistykkið lætt­ari siga vit, at skipini eru 10 í tali og øll eins. Samlaða fiskiorkan er 100%. Hvørt skip eigur tí 10 %. Nú verð­ur eitt skip longt. Vit siga at fisk­i­orkan hjá hesum skip­ i­num nú verður dupult so stór 20%, rokna sum omanfyri nevnt. Samlaða fiskiorkan hjá øllum skip­ um tilsaman verður tí nú 110%. Longda skipið eig­ur: Meðan hini skipini nú eiga: Tað er lætt at síggja hvør er vinnarin og hvør er taparin í hesum leiki. Tí vilja allir nú økja um sína fiskiorku. Ein ósunn kapping er far­in í gongd. Hvørjir verða tap­ar­ar­nir. Allir sum eiga skip. Nøgd­ in, ið kann fá­ast upp av grunnunum, er framm­­an­ und­an so stór, sum hon kann gerast. Tí kann saml­ aða inntøkan ikki ger­ast størri. Reiðararnir fara at brúka nøgdir av peningi til púrasta einki. Í fyrsta umfari stendur ein reiðari sum vinn­ari og hinir sum taparar, men í longdini ger­ast allir taparar. Spurningurin er so, hvør hevur ábyrgdina fyri at henda øra kapping er farin í gongd? Svarið er púra greitt og kann smíð­ast fast við sjey tumma seymi: lands­ins myndugleikar, fisk­i­mál­ astýrið og løgtingið. Teir gera ikki sína ums­it­ing­ arskyldu. Her er stóri munurin í­­mill­um okkara fisk­i­dag­ skipanin og eina kvot­a­ skipan. Fiski­dag­a­skipanin krevur, at mynd­ug­leikarnir hava neyva stýring við fisk­i­orkuni annars kem­ ur ólag í við kapping um at økja fiskiorkuna, sum ikki gevur nøkrum nakað. Við eini kvotaskipan vil reið­arin altíð optimera sína fiskiorku soleiðis, at hann fær sum mest burt­ urúr. Tað verður í løtuni tosa nógv um tveir trolarar, sum verða longdir, og mann hoyr­ir eisini um, at skilaleysa kapp­ingin er farin í gongd, aðr­ir skulu eisini leingja. Fólk hava hug at ilskast inn á reiðararnar. Men kikarin er stillaður skeivt inn. Tað er ikki reiðararnar, vit skulu ilskast inn á. Teir verða all­ir tapararnir í hesum sorg­ar­leiki og seinni alt sam­fel­agið, sum tað er. Tað eru landsins myndugleikar sum mugu verða sína um­sit­ in­g­­ar­upp­gávu vaksnir og syrgja fyri, at eingin reiðari ókeypis kann økja um sína fiskiorku. Skal fiskiorkan økjast, má tað kosta, teir mugu keypa hana frá øðrum. Landsins myndugleikar hava hug til at gera hetta við at umsita fiskiorkuna trupult. Tað er tað ikki. Tað er bert, tá ið onkur ó­keypis broytir uppá longd, breidd, dýpi ella hest­a­kraft, teir skulu verða úti við koyrlinum. Vónandi fáa landsins mynd­­ug­leikar skjótt greitt hetta mál. Tað er avgjør­t einki at bíða við. Øll bløða. Eitt ­annað er, at um inn­ tøk­an skal gerast so stór sum gjørligt hjá fiski­vinn­ uni er neyðugt hjá lands­­ins mynd­ugleikum hvørt ár at minka um fisk­i­orkuna svarandi til pro­dukt­ ivitetsøkingina í árinum. Ikki er lætt at rokna út hvussu stór hetta tal er, men tað skal helst vera eini 5%, so fiskidagarnir skulu minkast við hesum talið hvørt ár. Eisini í hesum føri er tað bert landsins mynd­ug­ leikar sum kunnu minka um veið­i­orkuna. Skipini verða noydd at brúka allar sínar fiskidagar, tí tað gera hini. So sjálvt um eitt skip, sum í fjør fiskaði í 100 fiskidagar, kundi fiska tað sama í 95 dagar í ár, so verður tað noytt at vera úti og brúka olju og reiðskap og slíta seg upp til onga nyttu, tí tað gera hini skipini eisini. Vit kundu eisini her sett eitt til­svarandi roknistykki upp, sum tað ovast. So Fiskimálaráð og Løg­ ting geri tykkara skyldu. Treytir fyri eini sunnari fiskidagaskipan Kristin Rasmussen