hósdagur 7. desember 2000síða 7

Nr. 236 - 7. desember 2000 13 gult cyan magenta svart 12 Nr. 236 - 7. desember 2000 Sammett vi› árs- byrjan í fjør, ver›ur ta› komandi ár úti vi› 1.000 kr. d‡rari um mána›in at hava sethús. Hægri olju- prísir og renta, um- framt lægri rentu- stu›ul eru høvu›s- orsøkirnar til hetta RENTUSTU‹UL Jákup Mørk Sum um høgu oljuprísirnir ikki vóru nóg tung byr›a hjá sethúsaeigarum, so lækkar rentustu›ulin frá 1. januar at rokna. Har afturat kemur eisini, at rentan seinasta ári› er hækka› vi› einum prosentstigi› hjá teimum, sum hava seriulán, me›an talan er um tr‡kvart prosent hjá teimum, sum hava annuitetslán. Lækkingin er lógarfest Sum so er ta› einki óvænt- a› í tí, at rentustu›ulin nú lækkar, tí hetta hevur alla tí›ina veri› lógarfest. Í lóg- ini um rentustu›ulin ver›ur sagt, at frá og vi› ár 2001 at rokna ver›ur hesin lækka›- ur, solei›is at hann í ár 2003 er komin ni›ur á 40%. Rentustu›ulin hevur fram til í ár veri› 48%. Umframt at rentustu›ulin nú lækkar, er rentan av set- húsalánum, sum nevnt omanfyri, eisini hækka› í árinum, solei›is at ta› í 2001 ver›ur d‡rari at hava sethúsalán. Ni›anfyri er sett upp ein lítil talva, sum s‡nir, hvørja ávirkan hetta fær, um skuldin í sethúsunum er 500.000. Vi›merkjast skal, at rokna› er ikki vi› av- dráttum ígjøgnum ári›, so talvan s‡nir bert á lei›, hvørja meirútrei›slu talan er um. Sum ta› framgongur av talvuni, so ver›ur ta› kom- andi ár á gó›ar 300 kr. d‡r- ari um mána›in hjá einum sethúsaeigara, vi› skuld upp á hálva millión. Har umframt eru eisini onnur vi›urskifti, sum gera tilveruna hjá hesum d‡rari. eitt nú er oljuprísurin hækka›ur somiki› nógv seinasta hálva anna› ári›, at ver›ur hendan hækkanin írokna›, hevur sethúsaeig- arin nærum ein túsund- krónu se›il minni at liva fyri um mána›in. Er írokna› Sum nevnt, so hevur ta› alla tí›ina veri› greitt, at rentustu›ulin fór at minka, og hetta hava sethúsakeyp- arar eisini veri› kunna›ir um, ver›ur sagt úr peninga- stovnunum. Dánjal Joensen, deildar- lei›ari í Sparikassanum sigur vi› Sosialin, at tá lán ver›a veitt, fær lánveitarin samstundis eitt yvirlit yvir, hvussu nógv ver›ur at gjald í rentum og avdráttum komandi árini. – Her ver›ur víst, hvussu nógv skal gjaldast á hvørj- um ári, og í hesum talvum er innrokna›, at rentustu›- ulin fer at falla komandi ári›, sigur Dánjal Joensen. Rentustu›ulin fellur Sethúsaeigarar, sum raka lofti› fyri rentustu›ul, ver›a ikki kunna›ir um hetta av skattamynd- ugleikunum. Skal lofti› hækkast, skal hetta gerast innan árslok RENTUSTU‹UL Jákup Mørk Ta› kann koma illa vi› hjá sethúsaeigarum, um tey raka lofti› fyri rentustu›uli í desember mána›i. Skipanin vi› rentustu›li er hátta solei›is, at í út- gangsstø›i ver›ur stu›ul veittur fyri rentuútrei›slur upp til 60.000 kr. um ári›. T.v.s. prosentpartin av hes- um tali. Um so er, at árligu rentu- útrei›slurnar av lánum, sum ganga undir stu›uls- reglurnar, eru hægri enn 60.000 kr. um ári›, ber til at søkja um at hækka marki› upp í 120.000 kr. Ein hækkan, i› aloftast er av- grei›slumál hjá Toll- og Skattstovuni. Søkjast innan árslok Trupulleikin vi› hesum er, at skal lofti› hækkast upp í 120.000 kr., er ney›ugt, at søkt ver›ur um hetta innan árslok. Ver›ur umsóknin latin eftir árslok, ber ikki til at ganga henni á møti. Dánjal Joensen, deildar- lei›ari í Sparikassanum, sigur, at hetta kann koma illa vi› hjá teimum, sum raka lofti› seinasta mána›- in í árinum. Rentustu›ulin ver›ur nevnliga útgoldin lántakar- anum 30. desember. Sostatt ver›ur lántakarin kanska ikki varugur vi› manglandi rentustu›ulin fyrr enn fyrst í januar mána›i, og tá er longu ov seint at søkja. Dánjal Joensen heldur ta› vera sera óheppi›, at Toll- og Skattstovan onga frábo›anarskyldu hevur hesum vi›víkjandi, men at skipanin bert strikar stu›ul- in uttan ví›ari. – Í Sparikassanum hava vit roynt at funni› tey lán fram, sum eru upprætta› í ár, fyri at kanna, um hesi eru um at raka – ella hava rakt – rentulofti›, solei›is at kundin kann lata ney ›- ugu umsóknarblø›ini inn rættstundis. -– Hetta er tó eingin trygd hjá øllum lántakarun- um, og í seinasta enda er ta› lántakarin, sum stendur vi› ábyrgdini fyri, at hetta ver›ur gjørt, sigur Dánjal Joensen. Upp móti milliónini Sostatt munnu hyggjurá›- ini vera at lántakarar sjálvir kanna eftir, hvussu nógv tey fáa útgoldi› í rentustu›- uli. Er henda upphædd í ár á lei› 2.400 um mána›in ella hægri, ver›ur lofti› allar helst rakt innan árslok, og so er ney›ugt at senda umsóknarbla› inn. Henda upphædd svarar á lei› til eitt lán upp á gó›ar 900.000 kr. Ver›ur hetta ikki gjørt innan árslok, fellur rætturin til rentustu›ul burtur, og kann hetta merkja, at januar mána›i ver›ur somu 2.400 kr. – ella meira – fátækari at koma ígjøgnum. Kunnu missa rentustu›ul 2000 2001 Renta 27.500,00 32.500,00 Rentustu›ul -13.200,00 -14.300,00 At gjalda 14.300,00 18.200,00 Gjald pr. mána› 1.191,67 1.516,67 Í mun til ár 2000 ver›ur ta› í 2001 úti vi› 1.000 kr. d‡rari um mána›in at hava sethús, um skuldin liggur um hálva mió.kr. Norska skipi› Geo Scanner fer nú undir seinastu kanning- arnar av havbotn- inum, har Statoil- samtaki› skal bora í juni OLJULEITING Jan Müller Nú ta› bert er hálvt ár til Statoil-samtaki› fer at bora á føroyska landgrunninum ver›ur nú gjørt klárt til risastóra boripallin Sover- eign Explorer. T‡sdagin kom serútgjørda skipi› »Geo Scanner« hjá Fugro- Geoteam í Haugesund á Havnina eftir útger›, á›renn ta› heldur lei›ina út á landgrunnin, har Statoil, Phillips, Enterprise og Veba Oil fara at bora í juni næsta ár. Skipi› skal kanna hav- botnin rundan um sta›i›, har borurin ver›ur settur í. M.a. ver›ur ney›ugt at vita, hvussu undirlendi› er, har akker› skulu festast í botn. Talan er um at gera seismiskar kanningar í nakrar vikur. John Inderhaug frá Statoil sigur, at teir vi› hesum kanningunum ver›a lidnir vi› sínar fyrireik- ingar til at fara undir at bora næsta ár. – Vit hava lagt nógva orku í at gera allar ney›ugar fyrireikingar til boringina, og eg haldi, at hetta nú er vi› at koma undir land. Um stutta tí› fara oljufeløgini at bi›ja um tilbo› uppá útger›arvirksemi og harvi› gera av, hvar oljuútger›arhavnin skal liggja ÚTGER‹ARHAVN Jan Müller Skjótt ver›ur greitt, hvør havn í Føroyum, fer at ver›a brúkt til útger›ar- havn hjá oljufeløgunum, sum byrja sítt borivirksemi um eitt hálvt ár. Í hesum døgum eru fólk frá Statoil í Føroyum og vitja f‡ra stø›, sum bjó›a seg fram til at h‡sa eini útger›arhavn. Hesi plássini eru Runavík, Sund, Tórshavn og Drelnes. Orsøkin til at ta› eru fólk frá Statoil, sum standa fyri hesum arbei›i er tann, at Statoil hevur fingi› til uppgávu av øllum f‡ra operatørfeløgunum, sum skulu bora á landgrunn- inum komandi árini, at taka sær av útger›arspurningin- um. John Inderhaug frá Stat- oil váttar, at teir hava veri› og kanna› umstø›urnar á umrøddu plássum. Teir mangla so bert Drelnes. Endamáli› vi› hesi sokall- a›u prekvalifisering, sum ta› eitur á fakmáli, er at vita, um hesi pláss eru egn- a› til útger›arhavn. Har- næst ver›ur so funni› fram til, hvørjar fyritøkur skulu vera vi› í eini útbjó›ing í sambandi vi› útger›ar- havnina. Sosialurin skilur, at ta› eru 6 ella 7 ymisk feløg, sum bjó›a seg fram tvs. umframt tey nógv umrøddu feløgini, sum umbo›a ávikavist Drelnes, Runavík og Sund, koma fleiri skipa- feløg, sum bjó›a seg fram at standa fyri útger›arvirk- seminum, sum skal liggja í Tórshavn. Her hava veri› nevnd bæ›i Skipafelagi›, Eimskip og Smyril Line, sum eftir øllum at døma hava gjørt samstarvsavtalur vi› feløg í útlandinum, sum hava ney›uga forleikan tá talan er um útger›arvirk- semi. Stóri spurningurin ver›ur so, hvørja havn fara oljufel- øgini at velja og hvat fer landsst‡risma›urin í olju- málum at siga til teirra val! Hann hevur sum er heim- ildina til sjálvur at avgera, hvar oljuútger›arhavnin skal liggja. Letur hann oljufeløgini einsmøll taka hesa avger› út frá kommerciellum fortreytum ella fer hann at krevja av teimum, at ta› eisini ver›ur hugt eftir hesum út frá einum regionalpolitiskum sjónarvinkli! Hetta er eisini ein rættiliga áhugaverdur spurningur, tí mett ver›ur, at nettup útger›arvirksemi og skipaflutningur í sambandi vi› boringarnar, ver›ur ta›, sum fer at geva mest av sær í leitiskei›num. Avger›in um oljuhavn nærkast Gera klárt fyri boripalli Boripallurin Sovereign Explorer, sum skal bora fyri Statoil í juni og aftaná fyri Amerada Hess. Mynd BP Umbor› á Geoscanner er tann mest framkomna útger›in. Mynd Jens K. Vang Geo Scanner, sum skal gera seinastu havbotnskanningarnar fyri Statoil, á›renn fari› ver›ur at bora. Tor-shipping umbo›ar skipi›. Mynd Jens K. Vang Eitt av plássunum, sum bjó›ar seg fram til útger›arhavn er Drelnes. Her modell av eini útger›arhavn á Drelnesi. Mynd jan Tilbúgving klár OLJULEITING OG TILBÚGVING Jan Müller Enn er ikki greitt, hvussu ver›ur vi› føroysku tilbúgvingini, nú oljuleitingin byrjar á føroyska land- grunninum í næsta ár. Røddir eru frammi um, at føroyingar ikki megna at fáa tilbúgvingina klára til tí›ina, og at ta› tí ver›ur tilbúgvingin í Aberdeen, sum fer at fevna um føroyskt leitiøki í næsta ár. Sosialurin hevur í skjótt eina viku roynt at fáa úttalilsi frá Kai Morte-nsen í Fískimálast‡rinum, men hann er ikki at hitta. Sí›ani máli› um tilbúgvingina var› flutt f r á Vinnumálast‡rinum til Fiskimálast‡ri› hevur Kai Mortensen fingi› embætisligu ábyrgdina av hesum máli. John Inderhaug, stjóri í Statoil, sum er ta› felagi›, i› fer fyrst at bora, sigur vi› Sosialin, at teir rokna vi›, at føroyskir mynd- ugleikar klára at vera lidnir til tí›ina. Hann heldur ikki, at ta› er nøkur orsøk til at leggja tilbúgvingina yvir á bretskar myndugleikar, nú hetta náttúrliga er naka›, sum eigur at liggja í Føroyum.