hósdagur 7. desember 2000síða 11

Jonhard Eliasen Skemtar Búskaparrá›i›? Fíggjarnevndarvi›ger› av fíggjarlógini fer fram í hesum døgum. Uppskoti› til fíggjarlóg er rúgvusmik- i› og kann vera trupult at meta um, hvussu lógin virkar á búskapin. Fíggjar- lógin er millum t‡ dningar- miklastu ambo›ini í bú- skaparst‡ ringini og er tí náttúrligt er, at fíggjar- nevndin í hesum sambandi leitar sær rá›geving hjá serkønum. Vi›ger›in av fíggjarlóg- ini í Fíggjarnevndini er atkomulig á heimasí›uni hjá løgtinginum, og her sæst, at Fíggjarnevndin, sum vera man, eisini hevur leita› sær rá› hjá Bú- skaparrá›num. Hetta hendi á fundi tann 17. novembur, har forma›urin og skrivarin í rá›num vóru á fundi hjá nevndini. Hesir fl‡ ggja›u Fíggjarnevndini eitt skjal, sum l‡ sir hugsanir teirra um, hvussu búskapar- politikkur skal førast. Ivist í, um allir limirnir í Búskaparrá›num taka undir vi› tí, sum ført var› fram í Fíggjarnevndini, tí tilmælini, helst eru at rokna sum skemt ella tvætl, sum ikki skal takast í álvara. Eru rá›ini hinvegin meint í álvara - ella ver›a tey av politikkarunum tikin í álvara - er vandi á fer›. Búskaparfall, arbei›sloysi og fráflyting ongan t‡dning? Búskaparrá›i› byrjar vi› at grei›a Fíggjarnevndini frá, at “ pástandurin um ein ne- gativan samanhang millum konjunktursveiggj og bú- skaparvøkstur er ikki rættur – ella t‡ dningarleysur” . Onkur teori og empiri talar fyri, at samanhangur kann vera millum støddina á sveiggjunum og íløgun- um í samfelagnum og har- vi› búskaparvøkstrinum. Onnur teori og empiri vísir minni greitt samband mill- um sveiggj og vøkstur. Búskaparrá›i› setir seg í hásæti, sum alvitandi, og proklamerar at samanhang- urin “ er ikki rættur – ella t‡ dningarleysur” . Vi› ø›r- um or›um: Ta› ger einki um vit hava stóran vøkstur og inflatión í nøkur ár og sí›an stóra minking í nøkur ár vi› fylgjandi arbei›s- loysi og fráflyting. Búskaparrá›i› metir eftir øllum at døma, ta› vera t‡ dningarleyst at mæla politikkarum okkara til at seta sær sum mál at javna gongdina so frægt, sum hetta nú eina fer› ber til, tí búskaparvøksturin er eins stórur vi› sum uttan stór sveiggj. Her ver›ur einvíst foku- sera› upp á búskaparvøkst- ur. Ta› ver›ur ikki grett or› um, at ta› eru tey veikastu, sum ver›a rakt har›ast av arbei›sloysi í konjunktur- ni›urgongd og somulei›is har›ast av prísvøkstri á fastari ogn v.m. í konjunk- turuppgongd. Hetta er, eftir øllum at døma, líkamiki› fyri Búskaparrá›i›. Løgi›, tí rá›i› seinastu tí›ina fleiri fer›ir havt or›i› “ rættvísi” vi› í greiningum sínum. Løgin tilmæli Búskaparrá› i› kemur nú vi› tilmælum sínum til Fíggjarnevndina. 1. tilmæli: Í trá› vi› oman- fyrinevnda ver›ur mælt til, at politikararnir ikki føra aktivan konjunkturjavnandi politik. 2. tilmæli: Sí›an ver›ur ført fram, at búskaparrá› i› ikki er samt vi› fíggjar- málast‡ ri› og landsbankan. Má vi›ganga, at hettar er margháttligasta tilmæli eg enn havi sæ› ... at mæla Fíggjarnevndini til, at Búskaparrá›i› ikki er samt vi› ein ella anna ... Hvat ósemjan sn‡ r seg um er mær ein gáta. Dugi heldur ikki at síggja, at fíggjarnevndin kann fáa gle›i av hesum “ tilmæli” í samband vi› stórarbei›i sítt vi› at fáa fíggjarlógina arbeidda ígjøgnum. 3. tilmæli: Her ver›ur ført fram, at undirskot á gjalds- javnanum als ikki er til sum trupuleiki, og als ikki er ney›ugt at hava atlit til gongdina á gjaldsjavnan- um, tá fíggjarlógin ver›ur løgd til rættis. Tá i› fíggjarpolitikkur í ymsum londum ver›ur greina›ur av OECD, IMF, ECOFIN og ø›rum faklig- um stovnum, er gongdin á gjaldsjavnanum eitt t‡ dn- ingarmiki› mát, sum hugt ver›ur eftir, fyri at meta um, í hvønn mun ov stór fer› er á búskapinum ella ikki. Talan er ikki um naka› absolut mát í hesum føri, men mett ver›ur um, um talan er um vandamiki› yvir- ella undirskot. Eingin tosar um beinlei›is at st‡ ra gjaldsjavnaúrslitinum sum so; hetta er jú líka so høpisleyst sum einans at royna at lækka fepurin hjá einum sjúkum. Búskaparrá› i› grei›ir hinvegin fíggjarnevndini frá, at ta› at taka fyrilit til gjaldsjavnan er “ avolda›” . Hvør skal siga: “ Koyri bara fulla fer› á búskapin vi› fíggjarlógini og vaksi um handilsjavnaundirskoti í stórum, tí ongir skuldar- trupuleikar standast av hesum.” 4. tilmæli: “ N‡ tsla av fíggjarpolitikkinum til kon- junkturst‡ ring eigur ikki at útilokast...” Her er talan um andsøgn til tilmæli 1, har mælt ver›- ur frá konjunkturst‡ ring. 5. tilmæli: “ Høvu›senda- máli› vi› fíggjarpolitikk- inum eigur at vera at skaffa inntøkur til landskassan til fígging av teimum út- rei›slum, sum politikk- ararnir áseta, at landskassin skal hava” . Hvat merkir nú hettar? Inntøkurnar eru í upp- skoti til fíggjarlóg komandi ár umlei› 700 mió kr størri enn útrei›slurnar, tvs., at tær í trá› vi› tankagongd- ina hjá Búskaparrá›num eru alt ov stórar til at fíggja útrei›slur landskassan. Mælir Búskaparrá› i› vi› hesum til, at givin ver›ur ein skattalætti upp á 700 mió kr? Ella at útrei›sl- urnar hækka 700 mió kr? 6. tilmæli: At enda kemur Búskaparrá›i› til tilmæli, sum bæ›i fíggjarnevndar- limir og onnur hava hoyrt so mangan. Talan er um ymisk strukturpolitisk til- tøk, sum ikki hava bein- lei›is samband vi› arbei›i vi› at gera fíggjarlóg. Hví vil Búskaparrá›i› ikki vi›gera fíggjarlógina? Hóast ta› var fíggjarlógar- uppskot fyri 2001, sum var til vi›ger›ar á fundinum millum Búskaparrá›i› og Fíggjarnevndina, so er líti›, sum bendir á, at Búskap- arrá›i› hevur givi› nøkur rá› um hetta máli›, í øllum førum í skrivliga tilfarin- um, sum er tøkt. Gjaldstovan hevur seinnu árini gjørt stórt arbei›i fyri at skapa grundarlag fyri, at búskaparfrø›ingar - eitt nú í Búskaparrá›num - skulu kunna gera kvalifisera›ar greiningar av, hvussu landskassin ávirkar bú- skapin. Ein stórur partur av hesum áhugaverda tilfari er tøkt á alnótini, og um for- ma›urin og skrivarin høvdu áhuga í serligum talgrund- arlagi, skuldi ikki veri› langt ni›an á gjaldstovuna eftir hesum. Men líti› er, sum bendir á, at Búskaparrá›i› hev› i áhuga í at veita fíggjar- nevndini rá›geving um máli›, sum var til vi›ger›- ar. Ein lítil glotti hómast tó í einari passagu, har Bú- skaparrá›i› nevnir ganda- or›ini “ automatiskir sta- bilisatorar” . Men hvat hett- ar merkir, og hvussu hesir ver›a funnir í fíggjarlógini er loyndarmál, sum rá›i› ikki kemur nærri inn á. Samanumtiki› Sera løgin og ørkymlandi búskaparpolitisk rá›gev- ing. Royndin hjá Fíggjar- nevndini at ogna sær rá› um fíggjarpolitikk frá Búskaparrá›num minnir ikki sørt um mannin, sum fór inn í krambú› at keypa sær kumpass til bátin hjá sær. Slík var ikki til keyps og útafturkomin í mjórkan raknar ney›ard‡ ri› vi› og sær, at hann hevur lati› seg lokka› til at keypa einar sólbrillur í sta›in. Leygarkvøldi› tann 9. desember klokkan 20 fer gospelkóri› Vox úr Eystur- oynni at hava konsert í fimleikarhøllini í Glyvra skúla. Hetta gospelkóri› var› stovna› fyri hálvum ø›rum ári sí›ani. Kóri› fekk navni› »Vox« , i› merkir »rødd« á latíni. Kóri› hevur mest sungi› til tiltøk hjá Heimamissi- ónini. Seinasta tiltak var á landsungdómsstevnuni, sum var í Klaksvík í heystfrítí›ini. Umframt hetta hevur kóri› eisini sungi› á einum gospel- festivali og á árliga jazz-, fólka- og bluesfestivalinum í fjør. Kóri› syngur mest gospeltónleik blanda› vi› eitt sindur av discorútmum av og á. Hvat rí›ur rá›num? VI‹MERKINGAR Konsert vi› Vox Nr. 236 - 7. desember 2000 21 20 Nr. 236 - 7. desember 2000 gult cyan magenta svart Keldur: Beinta í Jákupsstovu: "Kvinner ingen adgang? Rekruttering av kvinner til bystyret i Tórshavn 1972- 1992." Norsk Statsvitenskapelig Tidsskrift 1/96. Valprotokollin fyri 1996, Tórshavnar kommuna; Dimmalætting 23.11.2000 Helge O. Larsen og Audun Offerdal: Demokrati og deltakelse i kommunene: norsk lokalpolitikk i nordisk lys. Kommuneforlaget 1994 VI‹MERKINGAR 2 S í Studentaskúl- anum í Hoydølum og Beinta í Jákupsstovu: Kanningin kom knappliga í lag aftan á fund í javn- stø›unevndini 19. No- vember 2000. Turid Debes Hentze, sum er forkvinna í javnstø›unevndini, spurdi Holger Arnbjerg og Beintu í Jákupsstovu um til bar at fáa tøl, sum kundu ver›a grundarlag fyri einum kjaki fram móti næsta løgtings- vali. Á løgtingi og í b‡ - og bygdará›um eru lutfalsliga nógv færri kvinnur enn menn, og javnstø›unevndin vil arbei›a fyri at rætta upp á skeivleikan. Holger Arn- bjerg sá hetta sum eitt høvi til at geva sínum næming- um í samfelagsfrø›i eina spennandi arbei›suppgávu, og Beinta í Jákupsstovu vil fegin hava tøl sum l‡ sa politiska systemi› í før- oyskum lokalpolitikki. Tá ta› var› avgjørt at gera eina exit poll kanning, vísti ta› seg, at Útvarp Føroya vildi gjalda næm- ingunum fyri at fáa úrslit frá kanningini sama kvøld, me›an bí›a› var› eftir endaligu úrslitunum. Væl gekk í lag. Vit gjørdu eitt einfalt spurnar- bla› vi› f‡ ra spurningum, Næmingarnir savna›u inn ikki minni enn 5205 spurn- arblø›. Kl 20 kom ein fyri- bils forsøgn, tá 3.600 svar vóru skrásett, og alt var li›ugt talt kl 21. Hvussu samsvara›u so okkara tøl vi› valúrslitini? Talva 1 vísir, at okkara forsagnir vóru beinari enn tann, sum sjónvarpi› kom vi› seinni um kvøldi›. 13 b‡ rá›slimir skuldu veljast, og vit vistu hvørjir flokkar sum skuldu hava teir 12, men okkara tøl bendu á, at ta› var tjó›veldisflokkurin, sum skuldi hava 13. um- bo›i› (sí talva 2a). Sum kunnugt var› ta› sam- bandsflokkurin, sum fekk mannin (sí talva 2 b). Ikki kann sigast, at stórur skeivleiki er í okkara tølum í mun til endaliga úrsliti›. Men tveir munir mugu nevnast: Sum talva 1 vísir, vóru ta› bara 20,6 % av okkara svargevarum, sum søgdu at atkvø›an fór til sambandi›; ta› rætta var 25 %. Og me›an 28 % av teimum, sum settu kross á spurna›arbla›i›, søgdu seg at hava valt eina kvinnu, vísir talva 3, at endaliga úrsliti› var bara 25 %. Men tendensurin var klár- ur: Vit vistu kl 21, at sjálv- st‡ risflokkurin og mi›- flokkurin eftir øllum at døma ikki fingu nakran valdan, og at javna›ar- flokkurin ikki fór at fáa so gó›a umbo›an sum hinir tríggir stóru flokkarnir. Vit fingu eisini klárar ábend- ingar á, at færri fóru at velja kvinnur enn vi› vali› í 1996, tá 33,7 % av øllum atkvø›um fóru til kvinnur. Sum talva 3 vísir, vóru ta› í ár bara 25% av veljarunum, sum settu kross vi› eina kvinnu. Eitt sera áhugavert úrslit, sum var klárt longu val- kvøldi›, var at me›an 40 % av kvinnum valdu kvinnur, vóru ta› bert 15 %, ella ein av átta monnum, sum settu kross vi› eina kvinnu. Taltilfari› kann geva hópin av ø›rum áhugaverd- um uppl‡ singum um velj- aramynstri›. Vit fara at fjølmi›la fleiri uppl‡ singar, so hvørt fleiri tøl liggja fyri. Talva 1: Samanbering millum Exit poll úrslitini og veruligt úrslit: Um exit-poll kanningina, sum var› gjørd í sambandi vi› b‡ rá›svali› í Tórshavn 21. november 2000