hósdagur 7. desember 2000síða 10

Nr. 236 - 7. desember 2000 19 18 Nr. 236 - 7. desember 2000 Skeiðsdepilin á Langa- sandi, ið fór undir virki sítt fyri góðum ári síðani, í september 1999, hevur nú so nógvar skeiðsrøðir, at nýggjar fáa valla byrjað fyrr enn komandi vár. Samanlagt eru tríggjar í vikuskiftum, t.e. fríggja- kvøld til sunnudagar, og tvær í miðvikum, t.e. týs- kvøld til hósdagar. Flestu skeiðini eru skipað í 6 vikuskifti ella miðvikur, t.e. á leið eitt um mánaðin; men onkur fevna um átta ferðir. Sostatt eru at kalla øll vikuskifti og fleiri miðvik- ur longu bundin hetta til mars/apríl. Tó ber til at taka einstakar bólkar, t.e. 6-10 fólk, á skeið aftur frá febru- ar 2001. Lærugreinir Skeiðini, ið byrjað eru ella byrja nú, eru hesi: eitt skeið, ið eitur »Føroyskt í fyri- og umsiting« , eitt fyri danir, ið vilja ella hava tørv á at læra føroyskt, tvey framhaldsskeið í enskum og eitt hægri skeið í ensk- um. Luttakarar hava annað- hvørt teknað seg einsæris ella í bólkum og í summum førum eru tað stovnar ella fyritøkur, sum hava biðið um skeiðsrøðir til starvs- fólk. Sum er, verða 28 skeið hildin hetta til út á várið; eingi av hesum eru stak- skeið, ið bert vara eitt viku- skifti, eina miðviku ella viku; men øll eru skipað í røðir, har luttakararnir koma á skeið 6-8 ferðir komandi hálva árið. Frálæran Fimm lærarafólk við ymiskum og fjølbroyttum bakstøði og fortreytum hava skeiðini í føroyskum; og hesi eru Sjúrður Ferjá, Álvur Enni, Rúni Bjark- hamar, Snæbjørn í Dali og Tórður Jóansson. Í enskum eru lærarafólk- ini seks í tali, somuleiðis við fjølbroyttum bakstøði og úr ymiskum londum, eitt nú Bretlandi, Avstralia og Filipsoyggjunum; og tey eru: Sue Philbrow, Alex Ocampo, Natascha Johan- nesen, Jacqueline Skúva- dal, Ernst S. Olsen og Tórður Jóansson. Skeiðsleiðari er Tórður Jóansson og umsitingar- leiðari á Skeiðsdeplinum er Jan Slættalíð. – Heima- síðan er: www.depilin.fo 15. nov. skipaði Løgmans- skrivstovan fyri evnisdegi um starvsfólkapolitikk. Umleið 100 fólk luttóku henda dagin, sum var fyri leiðarar og starvsfólk, ið ar- beiða við starvsfólkaviður- skiftum í landsfyrisitingini. Yrkisfeløg og aðrir á- hugabólkar vísti hesum til- taki sera stóran áhuga og Løgmansskrivstovan hevur tí avgjørt, at skipa fyri ein- um líknandi degi komandi ár. Høgni Hoydal, varaløg- maður byrjaði evnisdagin og umrøddi týdningin av at hava starvsfólkapolitikk á almennu arbeiðsplássun- um. Síðan vóru framløgur um gongdina í starvsfólkapolit- ikkinum og um løgfrøðiligu støðuna hjá starvs- fólkapolitikkinum. Harumframt vóru nøkur lyklatøl løgd fram, úr fyrstu frágreiðingini, sum er gjørd um starvsfólkapolitisku viðurskiftini í landsfyrisit- ingini. Høvuðsdentur vaðr lagd- ur á at viðgera íverksetan- ina av starvsfólkapolitikk- inum og arbeitt var í bólk- um bæði fyrrapartin og seinnapartin. Tosað varð dúgliga um nyttuna av starvsfólkapolit- ikkinum og luttakararnir høvdu nógv góð hugskot um, hvussu starvsfólka- politikkurin kann blíva meira útbreiddur. Sum eitt úrslit av evnis- degnum, hevur starvsfólka- politikknevndin avrátt at seta fýra arbeiðsbólkar. Teir skulu arbeiða við at fyri- reika: • Skeið og kunnandi fundir um starvsfólkasamrøður • Samskipan og fyrisiting av starvsfólkapolitikkin- um • Kunning • Heimasíðu um starvs- fólkapolitikk. Ingálvur av Reyni er upp- reistrarmaðurin í føroyskari málningalist og stríðist einvíst ímóti, at myndin gert ov pen. Málningurin skal herja á, revsa og bróta niður, og listamaðurin vil vera við, at gongst ov væl at selja, so er okkurt galið. Somuleiðis mást tú aldrin vera nøgdur, tí so kanst tú líka so gjarna halda uppat. Tí tá ert tú deyður kortini. Fyrra útgávan av bókini um Ingálv av Reyni kom í 1989, men av tí at filmirnir eru blivnir burtur, hava vit nýtt høvi til at gera eina nýggja og broytta útgávu. Meginparturin av myndun- um eru tær somu, men fotograferaðar av nýggjum, og so er komið fitt av seinni myndum aftrat. Striku- myndirnar eru somuleiðis í høvuðsheitum nýggjar. Teksturin hjá Gunnari Hoy- dal er kortini tann sami, men dagførdur og á trimum málum: føroyskum, donsk- um og enskum. Bókin er innbundin og við vakrari leysakápu. Lagt til rættis hava Amariel Norðoy, Dorthe Juul Myhre og Jógvan Isak- sen. Um sína strevan, ið hevur staðið við í einar tveir mansaldrar, sigur Ingálvur av Reyni: »Eg royni at koma fram til og finna tað bestemta bílætið, sum eg en ongantíð havi evnað at gjørt. Kanska eg upplivi tað. Kanska ikki.« Bókin um Ingálv av Reyni kemur í bókabúðir- nar seinast í næstu viku og kostar kr. 380. Rættilig gongd komin á Evnisdagur um starvsfólkapolitikk Bók um Ingálv av Reyni ávegis Onnur og økta útgáva Hetta skalt tú brúka: 2 meðalstórar leykir 6 hvítleyksbátar 4 tomatir 2 pipar Knappan hálvan kopp av olju 1 kopp av høsnarungasoði 4 tsk. av tomat-puré 2-5 dropar av tabasco Knappan hálvan kopp av grønum oliven við ongun steini 1/2 tsk. av salti 1/2 tsk. av stoyttum pipari 1/2 tsk. av kumman 4-6 egg Soleiðis gert tú: 1. Sker leykirnar í pettir 2. Kroyst hvítleyksvbátarnar 3. Koyr tomatirnar í kókandi vatn í nakrar minuttir og flis tær 4. Hita oljuna á pannuni og steik leykin til teir eru ljósabrúnir 5. Koyrt síðani kroysta hvítleykin í og lat alt hetta smásteikja eina løtu 6. Koyr síðani tomatirnar og piparið í, blanda alt væl og lat smákóka í umleið 10 min. 7. Stoyt soðið, tomatpuré, tabasco og oliven í 8. Krydda við salti, pipari og kumman 9. Lat alt kóka spakuliga í uml. 20-30 minuttir, meðan rørt verður í av og á 10. Koyr eggini í – eitt í senn – beint áðrenn borðreitt verður 11. Lat kóka inntil eggini eru føst. 11. sending, Okkara kokkar Shakshouka Hetta skalt tú brúka: 200 gr. av hveitimjøli 3 spsk. av kaka 0,5 tsk. av natron 50 gr. av sukri 75 gr. av Atwel 2 egg 1 dl. av heitum vatni 75 gr. av smeltaðum svalaðum margarini Saft og rivið flus av einari appelsin Soleiðis gert tú: 1. Blanda mjøl, kaka, natron, sukur, Atwel og rivna appelsinflusið. 2. Píska eggini, vatnið og margarinið niður í. 3. Blanda alt væl saman og koyr deiggiðð í smurdan form ella tertuform 4. Baka í uml. 40 min. á 175 stigum. 10. sending, Okkara kokkar Svenskur pylsurættur Hetta skalt tú brúka: 6 pylsur – høsnarungapylsur ella soltnar pylsur 2 leykir 2 tsk. av margarini 5 kókað epli umleið 300 gr. 1 dl. av mjólk 2 spsk. av tomatpuré 0,5 tsk. av paprika Salt og pipar Soleiðis gert tú: 1. Flis leykin og sker hann í flísar 2. Sker pylsurnar og eplini í bitar 3. Steik hann á pannu 4. Koyr síðani pylsurnar og eplini á pannuna 5. Lat síðani mjólk og tomatpuré í og krydda við paprika, salti og pipari 6. Lat kóka í uml. 6-10 min. Appelsin – sjokulátukøka Carita Björklund Forma›ur í Føroya Pedagogfelag Føroya Pedagogfelag hevur sum onnur fakfeløg hjá teimum alment løntu í Før- oyum fingi› skrivliga frá- grei›ing um sokalla›a starvsfólkapolitikk land- sins. Hetta er frágrei›ing, sum gjørd er av landsst‡ rinum sjálvum, uttan at umbo› fyri fakfeløgini hjá teimum starvsfólkum, sum hesin politikkur skal fevna um, hevur fingi› høvi til at vera vi› í arbei›inum. Vit eru sum fakfelag gott nokk vor›in hoyrd, men hóast vit í fleiri førum hava svara› aftur, hava vit ikki sæ› nakran broyting út frá tí. Føroya Pedagogfelag heldur ta› er óheppi›, at umbo› fyri ta stóru fjøld av løntakarum, sum hesin politikkur skal fevna um, ikki hevur fingi› møgu- leika fyri at veri› vi› í arbei›inum, tí uttan iva høvdu umbo› fyri fakfe- løgini kunna› givi› eitt gott íkast til forarbei›i› sum ney›ugt er í sambandi vi› at skilagó›ur starvs- fólkapolitikkur skal setast í verk. Fakfeløgini fingu ei heldur høvi til at vera vi› á fundinum á Hotel Føroy- um, har evni› var starvs- fólkapolitikkur landsins, og ta› meta vit vera spell. Vit hava fingi› frábo›an um, at fakfeløgini seinni skulu fáa innbjó›ing til fund, men tá arbei›i› tykist at vera li›ugt, dugir felagi› ikki at síggja nakra meining í at koma til ein fund. Vi›víkjandi tilfarinum, sum vit hava fingi›, so er starvsfólkapolitikkurin b‡ ttur upp í partar, sum m.a. fevna um arbei›sum- hvørvispolitikk, bygna›ar- broytingar, rúsevnapolitikk, setanarpolitikk, starvs- fólkasamrø›ur, uppsagnar- politikk og útbúgvingar- politikk. Ymist er, hvussu t‡ dn- ingarmiklir hesir partar eru, sæ› frá sjónarhorninum hjá fakfeløgunum, men teir partar, sum beinlei›is koma at hava ávirkan á daglig- dagin hjá limum okkara, m.a. í sambandi vi› at fólk ver›ur sagt úr starvi, hava so avgerandi t‡ dning, at slíkar ásetingar eiga ikki at ver›a framdar í verki uttan at umbo› fyri tey fólk, sum hetta fer at hava beinlei›is ávirkan á, hava veri› vi› at fyrireika henda politikk. Vi›merkjast skal, at part- ur av tí, sum nevnt er í til- fari landsst‡ risins er endur- tøka av tí, sum ásett er í galdandi lóggávu, og eg kann her m.a. vísa til lógina um arbei›sumhvørvi og fyrisitingarlógina. Eg skal her draga fram nøkur dømi, har frágrei›- ingin um starvsfólkapoli- tikk landsins ikki tykist at vera nøktandi. Í sambandi vi› tann part- in, sum kalla›ur er bygn- a›arbroytingar, ver›ur sagt um kunning, at tá avger› ER TIKIN um at fremja av- gerandi broytingar í umsit- ingini ella í arbei›sgongd- ini, skal lei›slan kunna starvsfólkini um hetta, og endamáli› vi› tí. Hóast vi›merkt ver›ur seinni í or›ingini, at tí› skal vera at umrø›a máli›, so sjónarmi› og uppskot hjá starvsfólkum kunnu ver›a tikin vi› í avger›ar- grundarlagi›, á›renn av- ger›in endaliga ver›ur sta›fest, so vísa royndir okkara, at tá stovnslei›sla hevur tiki› avger› um at fremja ávísar broytingar, so tykist ta› at vera ógjørligt at fáa broytt ella ávirka› hesa avger›. Eg haldi tí, at landsst‡ ri› átti at broytt hesa or›ing, solei›is at starvsfólki› fekk ávirkan líka frá tí at hug- skot um møguliga broyting kom fram, tí bert á hendan hátt fær lei›slan og starvs- fólk í felag skipa› broyt- ingarnar, solei›is at veru- ligt atlit bæ›i vr›ur tiki› til stovnin og starvsfólki› sjálvt. Vi›víkjandi rúsevnapoli- tikkinum, so skuldi greitt veri› bo›a› frá í »starvs- fólkapolitikki landsins« , um hesi politikkur ger broytingar í rættarstø›uni hjá tí einstaka starvsfólk- inum. Her ver›ur hugsa› um í hvønn mun stovnslei›slan hevur skyldu til at fara fram eftir ásetingunum í starvs- fólkapolitikki landsins, tá sta›fest ver›ur, at starvs- fólk er ávirka› av rús- drekka á arbei›splássinum, ella um starvsfólki› kann vænta at ver›a burturvíst vi› tí grundgeving, at talan er um brot á tænastu- skyldurnar hjá vi›komandi. Or›ingin um »veglei›- andi mannagongd« skapar helst fleiri spurningar enn ta› gevur svar, tá talan er um rættarstø›una hjá starvsfólkinum, sum kemur í ta stø›u, at brúk ver›ur fyri rúsdrekkapolitikki landsins. Vi›víkjandi setanarpoli- tikkinum, so ivist eg í, um veglei›ingin á sí›u 3 er skilagó›, tí ta› at stovnurin skal seta spurningar um m.a. familjuvi›urskifti o.a. kann av nógvum umsøkjar- um skiljast sum óvi›kom- andi vi›urskifti, tá talan er um at søkja starv, har fak- ligi førleiki og arbei›s- royndirnar saman vi› per- sónliga eginleikanum eiga at vera høvu›státturin, tá stø›a skal takast til hvør skal hava starvi›, sum l‡ st er leyst. Tá sagt ver›ur í inngang- inum til tann partin av starvsfólkapolitikkinum, sum eitur »uppsagnar- politikkur« , at uppsagnir av starvsfólkum ver› a framdar á vir›iligan hátt, so er ta› ein sannroynd, at almennu myndugleikarnir í nógvum førum als ikki hava víst vir›iliga fram- fer›, tá starvsfólk ver› a søgd úr starvi. Dømi eru um at kærur til hægri myndugleika um uppsagnir, sum avgjørt ikki eru farnar fram á vir›iligan hátt, tíverri ikki hava givi› naka› úrslit, og ta› kann sjálvsagt ikki anna› enn skapa ótryggleika bæ›i hjá almentum settum starvs- fólkum og fakfeløgunum. Tørvur er tí helst á nærri útgreina›um reglum, sum veruliga tryggja starvsfólk- um, sum ver›a søgd úr starvi, eina vir›iliga vi›- ger›, solei›is at brot á hesar reglur vór›u tiknar í álvara og fingu avlei›ingar fyri tær stovnslei›slur, sum ikki hildu hesar ásetingar. Vi›víkjandi teimum grundgevingum, sum al- mennur myndugleiki, sambært fyrisitingarlógini og vanligum fyrisitingar- reglum annars hevur skyldu til at geva fólki, sum ætlanin er at siga úr starvi (hoyringsskriv) og sum ver›a søgd úr starvi (upp- sagnarskriv), so eru hesar í nógvum førum als ikki nøktandi. Dømi eru um starvsfólk, sum søgd eru úr starvi, utt- an at nøkur ítøkilig grund er givin hvørki í samband vi› hoyringsskriv ella tá talan er um endaligu upp- søgnina. Ivasamt er tí, um or›ing av starvsfólkapolitikki er nokk til at broyta stø›una og tryggja alment lønt starvsfólkunum eina vir›i- liga vi›fer› í sambandi vi› uppsagnarmálinum. Helst er stø›an tann, at tørvur er á einari hugbur›s- broyting hjá nógvum av teimum alment settu stovnslei›arunum, sum m.a. ikki hava nóg stóra vir›ing fyri ásetingunum í fyrisitingarlógini ei heldur í galdandi sáttmálum, og her er skriva›ur politikkur ikki nokk, um ikki lei›slurnar kenna ábyrgd og vir›ing fyri starvsfólki sínum. A›rir partar, sum hava t‡ dning fyri tey alment lønu áttu eisini at veri› tiknir vi› í starvsfólka- politikkinum. Sum dømi kann nevnas sjúkrapolitikkur, serliga vi› atliti til sokalla› 120 daga regluna, sum í fleiri av grannalondum okkara nú er tikin av, og har ásetingar eru gjørdar sum skulu tryggja, at fólk sum gerast sjúk kunnu ver›a verandi á arbei›splássinum, t.d. vi› at umskúla hesi fólk, so- lei›is at tey framhaldandi kunnu røkja passandi starv. Hetta hev›i veri› til gagns fyri bæ›i samfelagi› og løntakaran sjálvan. Ta› kann tykjast undra- narvert, at starvsfólkapoli- tikkurin als ikki nevnir galdandi sáttmálar. Samanumtiki› kann sigast, at starvsfólkapoli- tikkur landsins ber brá› av at umbo›ini fyri løntakaran ikki hava veri› vi› í fyrireikandi arbei›inum, og vónandi tekur Løgmans- skrivstovan hetta til eftir- tektar og gevur fakfeløgun- um møguleika fyri at vera vi› í einari veruligari gjøg- numgongd av øllum teim- um spurningum, sum stinga seg upp í sambandi vi› at slíkur politikkur skal fremj- ast í verki, solei›is at enda- ligu or›ingarnar ver› a gjørdar í samarbei›i mill- um stovnslei›slurnar og umbo›ini fyri løntakaran. VI‹MERKINGAR Viðmerkingar til frágreiðing um starvsfólka- politikk landsins Palli Dalsgaard Ta› hvakk mangur ma›ur vi› av tí›indunum í Sjónvarpinum t‡ skvøldi›, har greitt var› frá, at danir ikki vildu lata n‡ ggjan prestagar› byggja á Glyv- rum. Hvør orsøkin var, visti frásøguma›urin ikki at siga, men mistanki var um, at fullveldisætlanin, sum spøkir í Føroyum, kundi vera ein orsøkin til, at so var. Ikki vardi leingi, um enn eina so lítla sutnd, so sóu vit mynd av mentamála- rá›harranum, sum ikki einans hevur tala› fyri fullveldi, men hevur rópt ta› út, so ta› hevur runga › eftir í um at fáa fullveldi ongantí› ov skjótt. Burtur vi› øllum donskum, ja sjálvan grundlógardagin, tók hann av. Nú hevur sama fullveld- ishetjan veri› í Danmark og bi›i› danir um at byggja prestinum á Glyvrum prestagar›, og sum ikki einafer›, danir eru teir penu menninir, teir lova›u at umhuga stø›una. Hvør kann skilja naka› sum helst av tí, sum gong- ur fyri seg í hesum ney›ars landi. Hvat skal fólka- atkvø›a vera um? Vita teir ta› sjálvir? Veljarin veit ta› ikki. At hugsa sær til allir pengarnir, i› n‡ ttir eru til at fyrireika eitt so væl og vir›iligt fullveldi, sum eingin skuldi kunna seta fingurin á, tá komi› var› á mál, nú ikki hætta sær undir ein einasta prestagar› uttan hjálp úr Danmark. Fyri ikki so langari tí› sí›ani var› spurnignurin um at yvirtaka Fólkakirkj- una nokkso aktuellur í før- oysku blø›unum. Tá ditta›i eg mær at skriva eitt lesarabræv í móti yvirtøk- uni, óg vísti á, at um so var, at Fólkakirkjan bleiv yvir- tikin, so kom ikki at ganga long tí›, til hon var› stongd. Byggingin av prestagar›- inum á Glyvrum er eitt tal- andi dømi um, at so hev› i veri›. Tá tann skrivingin var fyri, bleiv ført fram av bæ›i høgum og lágum, at ta› voru einans 20 milli- ónir, í› kirkjan kosta›i før- oyska landskassanum. Ta › var ikki rætt. Prestslønirnar vóru ikki írokna›ar hesar milliónirnar, tí tær koma beinlei›is úr Danmark. Leggi› fullveldisætlan- ina á hillina og fari› til ar- bei›is at røkja tey vir›i, vit hava, á›renn alt fer í hund- arnar. Danir byggja prestagarð á Glyvrum?