mánadagur 1. mai 2006síða 12

16 Nr. 98 - 23. mai 2006 – Tann høgi olju­prís­ urin er farin at hótta djúpvatnstrolararnar, men fer hann fyri bakka, verður tað til óbótaligan skaða fyri vinnulív, fólk og húsarhald í Suðuroy, sigur Granskingardepilin fyri økismenning í nýggjari frágreiðing Djúpvatns­­ trolararnir Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Fara Djúpvatnstrolararnir fyri bakka, verður tað til óbóta­ligan skaða fyri Suður­ oy. Og tað fer at raka bæði vinnulív, fólk og húsarhald. Tað staðfestir Granskingar­ depilin fyri Økismenning í eini nýggjari frágreiðing. Tað eru teir báðir, Dennis Holm og Bogi Mortensen, sum hava kannað, hvønn týdning djúpvatnstrolararnir hava fyri Suðuroy. Og teir staðfesta, at bæði beinleiðis og óbeinleiðis, hava djúpvatnstrolararnir sera stóran búskaparligan týdn­ing fyri Suðuroy. Teir vísa á, at av teimum 12 djúp­vatnstrolarunum í flot­­an­um, hoyra teir 9 heima í Suðuroy, umframt at at suður­oying­ar manna ein afturat. Tilsamans eru einir 130 suðuroyingar við djúp­vatns­ trolarunum og sostatt hevur lagnan hjá trolarunum bein­leiðis ávirkan á 100- 130 húski í Suðuroy og tá eru reiðarar, umsiting og maskinmenn ikki talt við. Tilsamans forvinna teir 130 Suðuroyingarnir við djúpvatnstrolarunum einar 65 milliónir krónur. Men umframt manning­ arpartin, hava flestu djúp­ vatns­trolarar eisini ein reið­ ara og/ella eina umsiting, og harafturat hava fleiri skip maskinmenn á landi, sum teir eisini løna. Í fjør forvunnu tilsamans 351 fiskimenn í Suðuroy góðar 111 milliónir krónur, ella góðar 315.000 krónur í miðal. – Teir 130 menninir við djúpvatnstrolarunum for­ vunnu sostatt 58,5% av saml­ aðu lønarút­gjalding­unum til fiskimenn í Suðuroy, hóast, hóast manningarnar við djúp­ vatnstrolarunum bara eru 37% av fiski­monn­unum í Suðuroy, sigur Gransk­ingar­ depilin. Eisini fyri kommunurnar í Suðuroy hava djúp­vatns­ trolararnir stóran týdning. Í 2004 betaltu manning­ arnar á djúpvatnstrolarunum einar 13 milliónir í komm­ unuskatti og tað eru eini 12% av allari skattainntøkuni hjá kommununum í Suðuroy. Men djúpvatnstrolararnir eisini eina óbeinleiðis ávirk­ an á búskaparæigu støðuna í Suðuroy, við tað, at tað eisini stendst nógv avleitt virksemi av teimum. Virksemið, sum er avleitt av djúpvatnstrolarunum eru maskinverkstaðir, virki, sum gera reiðskap, umframt at bunkring og provintering eis­ ini førir virksemi við sær. Hjá fleiri av hesum virkjum eru djúpvatnstrolararnir ein avgerðandi hornasteinur í virkseminum. – Trý ártíggju við djúp­ vatns­trolarum í Suðuroy hava gjørt, at flaka- og fiska­ virkini í oynni í ávísan mun hava lagt seg eftir at arbeiða fisk, sum hesir trolarar fiska og tey eru sostatt í ein ávísan mun tengd at hesum trolarum. Tey sjey virkini, sum eru í Suðuroy nú, arbeiddu sløk 7.000 tons í fyrsta árs­ fjórðingi í ár. Av hesum eru góð 4.200 tons frá djúpvatnstrolarunum. Sostatt fingu virkini í Suðuroy 60% av rávøruni frá djúpvatnstrolarunum hend­an fyrsta ársfjórðingin í ár. Fyrsta ársfjórðing í ár rindaðu fiskavirkini í Suður­ oy tilsamans 14 milliónir krónur í lønum, og í miðal vóru 310 fólk til arbeiðis á flaka- og fiskavirkjunum. Fiskavirkini í Suðuroy eru sostatt týdningarmikil arbeiðspláss og her er tal­an serliga um ófaklærd ar­beiðs­ fólk. Í Suðuroynni eru fiska­virk­ ini millum teir fáu val­møgu­ leikarnir hjá ófaklærdum, ikki minst hjá ófaklærdum kvinnum. Metingarnar siga, at fiska­ virkini í Suðuroy fara at taka ímóti 26.000-27.000 tonsum av fiski í ár. Hetta er væl meiri enn í 2005, tá ið tey einans tóku ímóti tilsamans gott og væl 15.000 tonsum. Um hetta fer at halda, verður arbeiði á flaka- og fiskavirkjunum í Suðuroy eisini væl støðugari í 2006 enn í fjør og tá Í fjør rindaðu fiskavirkini í Suðuroy einar 39 milliónir krónur í lønum, men heldur gongdin higartil til ár sær, verður væl meiri virksemi í ár Men eisini á annan hátt, hava djúpvatnstrolararnir sera stóran týdning fyri Suður­oy Teir eru ímillum tær stóru fyritøkurnar í oynni og eru sostatt eisini av týdningi fyri heildina, hvat vinnulívinum í oynni viðvíkur. Eitt nú hava trolararnir fleiri ferðir sett pening í annað virksemi í Suðuroy. Sostatt gera trolararnir sítt til at aðrar fyritøkur og aðrar vinnur kunnu verða settar á stovn í økinum – ella bjargaðar, er tørvur á tí. Men Granskingardepilin fyri Økismenning vísir á, at nú er oljan so dýr, at heldur hendan gongdin fram, eru vánalig útlit fyri rakstrinum í ár. Djúpvatnstrolararnir brúka nógva olju og tí hevur olju­ prísurin sera stóran týdning fyri raksturin. – Tí kann tað seinni í ár vera neyðugt at finna onkra loysn fyri djúpvatnstrolararnar seinni í ár og tað eigur polit­ iski myndugleikin helst longu nú at fyrireika seg til, sigur Granskingardepilin fyri Økismenning. Í samrøðu við Sosialin í farnu viku, segði Mikkjal Hammer, reiðari á Steintóri í Hvalba, at tað er greitt, at eingin kann í longdini reka vinnu, sum ikki hongur saman. Hann segði, at sum gongd­ in er nú, verður í hvussu so er neyðugt at fáa meira fyri hvønn litur av olju. Og jú dýrari oljan verður, tess verri gerast útlitini hjá trolarunum, verða eingi stig tikin til bata. – Men sum gongdin er nú, er ikki óhugsandi, at skipini verða løgd ein part av árinum, segði hann. – Tað kenur ikki upp á tal at djúp­ vatns­trolararnir fáa somu lagnu, sum rækjuflotin, ið svann burtur í onki. Men tað er ongin orsøk at leypa framav, heldur Hendrik Old, formaður í vinnu­­ nevndini hjá Løgting­ inum Djúpvatnstrolarar og Suðuroy Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Fara djúpvatnstrolararnir fyri bakka, hevði tað verið eitt stórt bakkast fyri fiski­ vinnuna. Ikki minst hevði tað rykt teppið undan vinnu­ lívinum í Suðuroy. – Tí kann tað ikki koma upp á tal, at lata flotan av djúp­vatnstrolarum svinna burt­ur og fáa somu lagnu sum rækjuflotin fekk. Hendrik Old, formaður í vinnunevndini hjá løg­ tinginum, er 100% vísir í, at at flotin av djúpvatnstrolarum skal bjargast. Annars hevur granskingar­ depilin fyri økismenning akku­rát givið út eina frá­ greið­­ing um støðuna hjá djúp­vatnstrolarunum. Av teimum 13 djúpvatns­ trolarunum, eru teir níggju í Suðuroy, umframt at onkur av hinum er mannaður við Suðuroyingum. Harafturat avreiða teir rætti­liga stórar nøgdir til virk­ini í Suðuroy og tí hev­ ur djúpvatnsflotin ómeta­liga stóran týdning fyri Suður­ oy. Granskingardepilin stað­ festir at høgi oljuprísurin er ein hóttan ímóti djúp­ vatns­trolarunum og lækkar oljurprísurin ikki, kann tað gerast neyðugt við polit­ iskum tiltøkum av onkrum slagi fyri at bjarga flotanum undan at fáa somu lagnu sum rækjuflotanum, ið mestsum er svunnin burtur í onki. Ongin orsøk at leypa framav Ein, sum fær ávirkan á, hvussu politikararnir takkla hesa støðuna, er Hendrik Old, formaður í vinnunevndini hjá Løgtinginum. Hann ásannar, at hetta er ein trupulleiki, Hann heldur kortini ikki, at tað er ongin orsøk til at leypa framav. – Eg haldi ikki, at vit skulu mála myndina alt ov svarta, tí tað skerst ikki burtur, at djúpvatnstrolararnir hava havt nøkur góð ár, so hótta­ fallið stendur ikki beint fyri durum. Hendrik Old heldur tí, at djúpvatnstrolararnir hava nak­að at standa ímóti við, hóast rakstrarúrslitið er versn­að. – Men tað er heilt av­ger­ andi, at varðveita djúp­vatns­ trolararnar, tí teir hava so stóran týdning fyri føroyska fiskivinnu og føroyskan út­flutning. Samstundis eru teir okkara tryggastu leveran­ dørar til flakavirkini allan veturin. - Og hvønn týdning teir hava fyri alla Suðuroy, er óneyðugt at siga so nógv um og tí kann tað ikki koma upp á tal, at lata teir fara. – Vísir tað seg at vera fyri­bils, at oljan er so dýr, eiga teir at hava fíggjarliga styrki at standa ímóti. Men fer oljan ikki niður aftur, verður hetta ikki bara ein stórur trupulleiki hjá lemma­trolarunum, men hjá so nógvum øðrum eisini og tí mugu vit fylgja fylgja gjølliga við gongdini og vita, hvussu støðan tekur seg upp tá ið ein tíð er fráliðin. Men hinvegin hevur Hend­rik Old í løtuni onga pantent­loysn upp á, hvussu trupulleikin skal loysast. Kortini ásannar formað­ urin í vinnunevndini, at studn­ingur er ikki tað, sum liggur fremst í huga og tað verður helst allarseinasti út­vegur. Tá kundi Hendrik Old held­ ur hugsað sær, at møgu­leik­ arnir at útvega trolarunum betri møguleikar at fiska, tó at hann ásannar, at økt veiðirættindi hanga ikki á trøðunum. Eitt nú vísir hann á, at kvotan hjá lemmatrolarunum av toski og hýsu undir Føroy­ um er munandi minkað. Men hann sigur, at tað er eitt krav frá honum, at hon verður sett upp aftur næsta fiskiári, sum byrjar í september. Men hann heldur eisini, at lemmatrolararnir skulu fáa møguleika at partrola onkur tíðarskeið fyri at spara olju og tann møguleikan held­ur hann, at politiski myndug­ leikin eigur at viðgerða við vælvild. Annars vísir hann á, a vit hava kvotu und­ir Eystur­ grønlandi, í Norð­sjónum og Barentshavinum og hann heldur, at vit eiga at kanna eftir, um tað ber til at lata djúpvatnstrolararnir fáa meiri burturúr teimum. Hann heldur somuleiðis, at tað er ikki annað enn rímiligt, at djúpvatnstrolararnir sleppa aftur í Irmingarhavi at royna, halda teir, at tað er ein loysn, sigur Hendrik Old. – Eg haldi, at bæði Fiski­ málaráðið og Skipini eiga at fara av álvara til verka at útvega djúpvatnstrolararnir betri møgueleikar at fiska, leggur formaðurin í vinnu­ nevndini afturat. – Hinvegin er tað alt av­gerandi, at djúpvatns­trol­ ararnir framvegis sigla út frá Suðuroy og eisini avreiða sum mest í oynni, leggur hann afturat. Grundvøllurin undir Suðuroy farin at rilla Grundarlagið skal ikki rykkjast undan Suðuroy – Fiskimálaráðið og djúpvatnstrolararnir eiga at fara til verka avb álvara fyri at kanna møguleikarnir at geva djúpvatnstrolarunum betri veiðimøguleikar, sigur Hendrik Old, formaður í vinnunevndini hjá løgtinginum