mikudagur 24. mai 2006síða 22

22 Nr. 99 - 24. mai 2006 Samrøða Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Hvussu nógvir ungdómar høvdu í dag farið á Suður­ pólin at arbeitt og búð í tjaldi á ísinum fyri at tjent sær pening til sína útbúgving? Tað gjørdi klaksvíking­ urin og stýrimaðurin, Julian Vágstún, sum í dag er 77 ára gamalur. Vit skrúva tíðina aft­ur til fyrru helvt av fimmti­ árunum, tá ið Julian sum stívliga 20 ára gamal er við norskum kópafangarum, sum sláa kóp uppi í Íshav­ inum og við Grønlands strendur. Á Suðurpólin – Eg hevði tikið setskipara – ella breiddina, sum tað tá varð rópt, í Klaksvík, og nú vildi eg tjena mær pening, so eg eisini kundi taka longd­ina. Í eini 2-3 ár hevði eg siglt við norðmonnum, og tað var ein norskur vin­maður hjá mær, sum spurdi, um eg hevði hug at koma við til Suðurpólin. Vinmaðurin skuldi við á hesa forvitnisligu ferð, og eg helt, at hetta ljóðaði áhugavert. Tvey skip skuldu nevni­ liga úr Noregi við kós móti Suðurpólinum, har upp­ gávan hjá teimum var at seta eina støð upp á ísinum til meteorologar, sum skuldu arbeiða har suðuri í nøkur ár. Tað eydnaðist Juliani at sleppa við øðrum av skip­ unum, sum skuldu á hesa longu ferð. – Vit lógu við kópafang­ aranum, sum eg júst hevði verið við, í Ålesund og skip­ ið, sum skuldi føra okkum til Suðurpólin, lá í Oslo. Vit lógu nakrar dagar í norska høvuðsstaðnum, har støðin, sum skuldi setast upp á Suðurpólinum, skuldi skipast umborð saman við sletum, traktorum og øðr­ um, sum skuldi brúkast í arbeiðnum har suðuri. Sigldu í 5-6 vikur Tann 10. november loystu skipini úr Noregi, og um­borð á tí minna var ungi klaksvíkingurin, Julian Vágs­tún. – Ætlanin var, at skipini skuldu fylgjast suðureftir, og tað gjørdu vit so nøku­ lunda. Julian sigur, at ferðin suð­ ur­yvir gekk væl, og skip­ini vóru frammi sjálvan nýggj­ áraftan; tá hevði ferðin vart einar 5-6 vikur. – Við skipunum vóru ar­beiðsmenn og meteoro­ logar, sum skuldu arbeiða har suðuri á ísinum. Aftrat støðini, sum varð smíðað liðug í Noregi, men skuldi setast upp har suðuri, vóru eisini stórar sletur og traktorar, sum skuldu flyta tilfarið suðureftir ísinum. Hann sigur, at tá ið teir komu suður í ísin, var neyð­ ugt hjá skipunum at leita sær upp eina ísbrúgv, har teir kundu leggja at og skipa farmin upp. – Nógvastaðni var so høgt upp­fyri, at ísbrúgvin lá javnt við mastrarnar á skipinum. Vit sigldu suður millum ísflakar og ísbrúgvar. Tá ið vit høvdu funnið eitt stað, har atkomiligt var, varð farm­urin skipaður upp. Hundar eftir pingvinum Julian sigur, at umframt farmin, høvdu teir eisini einar 40 hundar við sær, sum meteorologarnir skuldu brúka, tá ið teir fóru undir sítt arbeiði. Tá ið teir vóru komnir upp á ísin, var slætt suðureftir. – Eitt, sum eg minnist, tá ið vit komu í land, var, at hundarnir fóru eftir ping­ vinunum, sum gingu uppi á ísinum. Vit noyddust tí at hava teir í tjóri. Annars vóru pingvinirnar so spak­ ar, at vit kundu halda tær í veingirnar. Nú gekk leiðin longur suðuryvir, har støðin skuldi setast upp. – Skipini bíðaðu eftir okk­ um við ísbrúnna, meðan vit fóru at gera tað arbeiði, vit vóru komir at gera. Julian sigur, at hóast hann ikki var timburmaður, kundi hann hjálpa til við uppsetingini av støðini. Búðu í tjaldi – Eg hevði runnið á ísi áður, tá ið vit høvdu sligið kóp, so hetta umhvørvi var mær ikki heilt ókent. Tað tók okkum nakrar tímar at náa fram til staðið, har støðin skuldi setast upp. Hann sigur, at teir høvdu stórt hernaðartjald við sær, sum varð sett upp á ísinum til bústað, og við sær høvdu teir eisini ovn til hita. – Vit gjørdu okkum ein kassa til inngongd í tjaldið, og vit høvdu ovnin standandi mitt í tjaldinum. Teir svóvu í soviposum, og Julian sigur seg einki minnast til, at teir vóru kald­ ir, tá ið náttin kom. – Ovnurin hitaði so væl, og vit høvdu heitar og góðar soviposar, sum vit høvdu fingið frá milliterinum, sig­ ur hann. Í sólbrillum Tá ið vetur er hjá okkum á norðaru hálvu, er summar har suðuri. – So, veðrið var sum heild gott við nógvari sól um dagin. Neyðugt var tí at vera í sólbrillum at kalla hvønn dag. Hann sigur, at teir høvdu eina kavaroksódn, meðan teir búðu í tjaldinum, men hetta hasaði væl av. – Tjaldið var sterkt og helt stormin av. Spurdur, hvat honum dámdi at verða við á eini slíkari ferð í eini ískladdari oyðimørk, sigur Julian: – Jú, hetta dámdi mær væl tá. Hann sigur, at tað tók teimum tríggjar vikur at seta støðina upp og fullføra tað arbeiði, sum teir vóru komnir at gera. – Vit høvdu kokk við okk­ um, sum skuldi vera eftir hjá meteorologunum, og vit fingu nógvan og góðan mat. Aftur á kópaveiði Julian er lítillátin og sigur, at teir upplivdu ikki tað heilt stóra, meðan teir búðu í tjaldi og arbeiddu á Suður­ pólinum. – Dagarnir vóru rætti­ liga líkir. Vit sóu ikki nógv og upplivdu heldur ikki tað heilt stóra. Um­framt ping­vinirnar og onkur gamal kópur, var væl av fugli at síggja. Hann sigur, at eftir trim­um vikum vórðu teir lidnir við arbeiði, og síðan fóru teir norð­ ur aftur til skipið, sum bíðaði teimum við ís­ brúnna. – Vit búðu tískil á ísinum Julian Vágstún í Klaksvík: Tjenti sær til útbúgvingina – Vit høvdu einar 40 hundar við okkum, og tá ið vit komu í land, fóru hundarnir eftir pingvinunum, sum gingu uppi á ísinum. Vit noyddust tí at hava teir í bandi. Annars vóru pingvinirnar so spakar, at vit kundu halda tær í veingirnar, sigur Julian Vágstún, sum var við til at byggja eina støð til meteorologar á Suðurpólinum á ungum árum – Eg hevði runnið á ísi áður, tá ið vit høvdu sligið kóp, so hetta umhvørvi var mær ikki heilt ókent, sigur Julian Vágstún Tað eru ikki nógvir føroyskir ungdómar, sum hava tjent til sína skúlagongd á Suðurpólinum, men Julian Vágstún í Klaksvík er ein Myndir: Vilmund Jacobsen