fríggjadagur 26. mai 2006síða 14

16 Nr. 100 - 26. mai 2006 UTTAN ÚR HEIMI Stutt sagt Til reiðar til sjálvmorð Meiri enn hundrað menn og kvinnur gingu í gjár mótmælisgongu í iranska høvuðsstaðnum Teheran, har tey mótmæltu Vestur­ heiminum, samstundis sum tey søgdu seg vera til reiðar at virka sum sjálvmorðsbumbufólk fyri at verja heimlandið og islam, skrivar AP. Mótmælisfólkini bóru tekningar av kistum við amerikanska, bretska og ísraelska flagginum. Slíkar mótmælisgongur hava verið rættiliga vanligar tey seinastu árini, men eygleiðarar siga kortini, at mótmælisgongan í gjár var ein greiður boðskapur til Vesturheimin um, at iranar eru til reiðar at stríðast fyri at varðveita ta umstríddu kjarnorkuverkætlanina. – Hóttanin frá USA hev­ur givið okkum nógv størri undirtøku og sannført okkum um, at vit hava rætt. Vit eru til reiðar at stríðast ímóti teimum, um tað so kostar okkum lívið, segði ein av mótmælismonnunum við AP. Tað er ikki greitt, hvør skipaði fyri mótmælinum, men hildið verður, at tað var hernaðarligi felags­ skap­urin Basiji, sum fær stuð­ul frá stýrinum í Tehe­ ran. Góðtekur ikki atfinningar Forsetin í Hvítarusslandi, Aleksander Lukasjenko, hevur enn einaferð víst, at hann góðtekur ikki at­finningar ímóti sær ella stjórn­ini. Nú hevur hann biðið dóms­valdið hjálpa sær at steingja skrivstovuna hjá Helsingforsnevndini, ið er tann størsti manna­ rætt­inda­felags­skapurin í Hvítarusslandi. Í einum drúgvum skrivi frá løgmálaráðnum stendur, at felagsskapurin er farin út um tær heimildir, sum hann hevur fingið frá myndugleikunum, og at hann eisini hevur brotið fleiri lógir. – Stjórnin roynir at steðga tí seinasta lógliga manna­rættinda­felags­skap­ in­um í landinum. Vit hava stalinistiskar tíðir í Hvíta­ russlandi, tí nú verða fólk ikki einans revsað fyri sínar gerðir, men eisini fyri sínar tankar, sigur Tatjana Protko í Hel­singforsnevndini við vesturlendskar tíðinda­ stovur. Aleksander Lukasjenko góðtekur ikki atfinningar. Omman fiskaði ólógliga Ein 66 ára gomul kvinna í norðurnorsku bygdini Varangerbotn fór seinasta vikuskiftið oman í eina á at vita, um sleingitráðan var í lagi, men tað skuldi hon ongantíð havt gjørt. Alt vísti seg at rigga, sum tað skuldi, tá hon slongdi fyrstu ferð. Hon helt kortini, at hon skuldi royna eina ferð afturat, og tá tók. Tað vísti seg at vera ein laksur, og tá hann var fingin upp á bakkan, legði kvinnan hann í bilin og fór aftur til hús. Lítla løtu seinni bankaði onkur á dyrnar heima hjá kvinnuni, og tá hon lat upp, stóðu tveir løgreglumenn uttanfyri. Teir høvdu fing­ ið fráboðan um, at hon hevði fiskað ein laks uttan veiðiloyvi, og tí løgdu teir hald á tráðuna og laksin. Sambært útvarpinum NRK ivast kvinnan ikki í, at tað var ein øvundsjúkur granni, sum hevði ringt til løgregluna. Hon sigur við útvarpið, at hon er til reiðar at taka við revsingini, um hon so skal í fongsul fyri ólógligan fiskiskap. Síðani 1988 eru minst 127 politiskir fangar píndir til deyða undir tí harðrenda hernaðarstýrinum í Burma. Fleiri lond vilja hava málið fyri ST-trygdarráðið Burma Árni Joensen fartekst@mail.dk Tað er felagsskapurin Assi­ stance Association for Political Prisoners (AAPP), sum í einari nýggjari frá­ greiðing avdúkar lagnuna hjá 127 politiskum fangum í Burma ella Myanmar, sum landið eisini verður rópt. Frágreiðingin avdúkar eisini, at meiri enn eitt túsund politiskir fangar sita í fongsli og kunnu fáa somu lagnu sum tey 127. AAPP krevur, at trygdar­ ráðið hjá ST viðger støðuna í Burma, og tað verður gjørt nú. Fyri átta døgum síðani var ST-varaaðslskrivarin í politiskum viðurskiftum, Ibrahim Gambari, í Burma, har hann hitti and­ støðu­leiðaran Aung San Suu Kyi, sum hevur sitið í húsavarðhaldi í 11 ár seinastu 17 árini. Verandi varðhaldsdómurin fer úr gildi í morgin, men eyg­ leiðarar ivast ikki í, at hann verður longdur, so hon framvegis skal sita í húsavarðhaldi. Síðani Gambari var í Rangoon, hava fleiri lond biðið hann greiða trygd­ arráðnum frá støðuni í Burma, og tey vesturlendsku stór­veldini hava eisini hert trýstið á hernaðarstýrið. Men Kina og Russland eru ímóti, at ST-trygdarráðið skal viðgera spurningar um mannarættindi, og tí er lítið, sum bendir á, at nakað kemur burturúr har, skrivar Reuter. – Kina roknar Burma sum ein part av sínum øki í Asia og er tí ímóti allari uppílegging, og fyrr enn Kina og hini grannalondini broyta hugsan, gerst einki, sigur leiðarin í politisku deildini hjá Amnesty Inter­ national í Noregi, John Peder Egenæs, við Dags­ avisen. Píning, morð og forfylging Í frágreiðingini hjá AAPP eru skjøl, sum prógva, at minst 127 politiskir fangar eru píndir til deyða í Burma síðani 1988. Sagt verður, at tað er rættiliga vanligt at pína fangar undir avhoyringum, og at fleiri verða send í arbeiðslegur. Í løtuni eru 1.156 politiskir fangar í landinum, og sam­ bært frágreiðingini er vandi fyri, at allir verða píndir. Ein amerikanskur felags­ skapur, sum arbeiðir við viðurskiftunum í Burma, vil sambært AFP vera við, at minst 1.000 politiskir fangar eru deyðir í burmesiskum fongslum seinastu 18 árini. AAPP vísir eisini á, at hernaðarstýrið kúgar ávísar minnilutar í landinum. Ta sein­astu tíðina hava myndug­ leikarnir hert átøkini ímóti Karen-fólkinum, sum er ein av teimum størstu minni­lutunum í Burma, og sum hevur stríðst ímóti hernaðarstýrinum. Bara ta seinastu vikuna eru umleið 15.000 fólk rýmd frá húsi og heimi, skrivar AP. – Heimurin er komin á eitt vegamót, har vit mugu taka støðu til, um vit skulu fara burtur frá kjarn­orkuvápnum, ella um uppaftur fleiri lond skulu hava slík vápn. Tað sigur stjórin í altjóða kjarnorkueftirlitinum, Mo­ham­med ElBaradei. Hann sigur, at stórveldini noyðast at sleppa sínum kjarnorkuvápnum ella at góðtaka, at onnur lond royna at útvega sær somu vápn. – Vit hava valið ímill­um at fara burtur frá kjarn­ orkuvápnunum ella at góð­taka ein heim við 20 –30 kjarnorkuveldum, sum John F. Kennedy spáddi í sekstiárunum, sigur ElBara­ dei. Politiskir fangar verða píndir til deyða í Burma Kann enda við 30 kjarnorkuveldum Í Burma eru mótmælisgongur bannaðar. Her eru tað burmesar, sum búgva í Japan, ið mótmæla hernaðarstýrinum í heimlandinum. Kvinnan á myndini er andstøðuleiðarin Aung San Suu Kyi. Mynd: Reuters