fríggjadagur 16. juni 2006síða 9

Nr. 114 - 16. juni 2006 9 – Tey, sum kenna manna­ gongdina hjá teimum ta­ milsku tikarunum, eru ikki í iva um, at tað vóru teir, sum skipaðu fyri hesum ræðuliga hópmorðinum - hesari skilaleysu brots­ gerðini, sigur srilankiski uttanríkisráðharrin, Man­g­ ala Samaraweera, við norska blaðið Dagsavisen. Álopið á tann fullsetta bussin nærhendis býnum Kebitigollewa er tann ring­ asta atgerðin, síðani stjórn­ in og teir tamilsku tikar­ arnir samdust um vápna­ hvíld í 2002. Teir norður­ lendsku eyg­leið­ar­arnir, sum skulu halda eyga við vápnahvíldini, vóru skjótir á staðið, og teir eru heldur ikki í iva um, hvør hevði lagt tær báðar minurnar á vegin. Jouni Suninen úr Finnlandi stendur á odda fyri eygleiðarunum, og hann sigur við finsku tíð­ inda­stovuna FNB, at tað er neyvan nakar ivi um, at tað vóru teir tamilsku tikarar­ nir. Stálkúlur – Talan var um tvær sterkar minur. Tær vóru fyltar við stálkúlum og vórðu sprongdar, júst tá bussurin fór framvið, sigur Jouni Suninen við FNB. Teir tamilsku tikararnir hava avsannað, at teir høvdu nakað við tilburðin at gera, men eygleiðarar vísa á, at tikararnir átaka sær ongantíð ábyrgdina av slíkum atsóknum. Uttan­ ríkisráðharrin er ikki í iva. – Tað er bara LTTU (ta­ milski uppreistrar­her­urin), sum hevur førleika og útgerð til at fremja eina slíka atsókn, sigur Mangala Samaraweera, sum heldur, at altjóða samfelagið eigur at draga uppreistrar­leið­ aran, Velupillai Prab­ha­ka­ ran, fyri krígsbrotsmanna­ dómstólin í Haag. UTTAN ÚR HEIMI Stutt sagt Ein skilaleys brotsgerð Myndugleikarnir í Sri Lanka og ST ivast ikki í, at tað vóru teir tamilsku tikararnir, sum sprongdu ein buss í luftina fyrradagin. 64 fólk, teirra millum 15 skúlabørn, doyðu. Sri Lanka Árni Joensen fartekst@mail.dk Hendan kvinnan misti tvey av sínum næstu í atsóknini at bussinum. Um eitt lítið ár fara tríggjar milliardir fólk at búgva í stórbýum, og tað er fyrstu ferð í søguni, at fleiri búgva í bý enn á bygd, sigur ST. Men heimsfelags­skap­ur­ in ávarar ímóti gongdini, tá nógvastaðni er miðsavnanin óskipað, og tað kann enda við harðskapi og ruðu­ leika. – Megna vit ikki at hjálpa teimum mongu millión­un­ um, sum savnast í fá­­tækra­ býlingunum í stórbýunum, endar tað við, at tey gera uppreistur og taka valdið, sigur ST-talskvinnan Anna Tibaijuka. – Skulu vit sleppa undan ruðuleika, mugu vit geva teimum fátæku rættindi og ávirkan, leggur hon aftur­ at. Ringast stendur í teim­ um afrikonsku londunum sunnan fyri Sahara. Meiri enn tveir triðingar av teim­ um, sum búgva í stór­bý­ unum har, fluttu til býirnar fyri at fáa betri livikor, men liva nú í stórum fá­ tækradømi, og gerandis­ dagurin er merktur av neyð, sjúku og harðskapi. Tey hava tað verri nú, enn tá tey búðu á bygd. Fólk savnast í stórbýum Um eitt ár verða fleiri stórbýarfólk enn bygdafólk í heiminum, og tað elvir til stórar trupulleikar. Búseting Árni Joensen fartekst@mail.dk Funnið olju og gass Norska oljufelagið Stat­oil kunngjørdi í gjár, at fel­ agið hevur funnið eina nýggja oljuleið á Halten­ bankanum og eina nýggja gassleið nærhendis Kvit­ bjørn-leiðini í Norð­sjó­ num. Tim Dodson, sum hevur ábyrgdina av leitingini hjá Statoil, sigur við Aften­ bladet, at enn er ov tíðliga at siga, hvussu nógv olja og gass eru á teimum báð­ um leiðunum. Hann heldur kortini, at tað fer at løna seg at útvinna oljuna og gassið, men at leiðirnir møguliga skulu knýtast upp í aðrar leiðir, har framleiðsla longu er. Statoil eigur 43,55 pro­ sent av rættindunum til nýggju oljuleiðina á Hal­ tenbankanum og 50 pro­ sent av gassleiðini við Kvitbjørn-leiðina. Bush bað um umbering Amerikanski forsetin, George W. Bush, noyddist nú um dagarnar at ringja til ein blaðmann hjá Los Angeles Times við einari umbering. Á tíðindafundum sínum roynir forsetin við hvørt at skemta, men á einum tíðindafundi herfyri mis­ tók hann seg, tá ein blað­ maður við sólbrillum reist­ ist og setti forsetanum ein spurning. Bush spurdi, hví hann ikki tók brillurnar av, áðrenn hann setti sær spurningin, tí har var eing­ in sól. Forsetin visti ikki, at blaðmaðurin, sum eitur Peter Wallsten, hevur eina eygnasjúku, sum ger, at hann noyðist at ganga við sólbrillum. Tað fekk hann at vita seinni, og dagin eftir tók Bush telefonina og bað blaðmannin um umbering. – Eg eri ikki illur inn á hann. Men tað argaði meg, at hann svaraði ikki spurninginum, sum eg setti honum, sigur Peter Wallsten við AP. Tey flestu eru innflytarar Tey seinastu tíggju árini er fólkatalið í Oslo vaksið 50.000, men hagtølini vísa, at tað eru bara 4.000 fleiri norðmenn í býnum nú enn fyri tíggju árum síðani. Hini 46.000 eru innflytarar ella fólk av fremmandum uppruna. Tøl hjá kommununi vísa, at 92,5 prosent av teimum nýggju íbúgv­un­ um í Oslo eru av frem­ mandum uppruna, og at sjey prosent av teim­um eru úr ymsum londum í Vesturheiminum. Geir Thornæs, sum er ráðgevi hjá Oslo kommunu, sigur, at uttan fremmandafólkini var fólkatalið í Oslo minkað, og í besta føri hevði tað staðið í stað, sigur hann. Hann og politikararnir í býráðnum høvdu ikki væntað, at tey fremmandu eiga ein so stóran part av vøkstrinum í Oslo. Geir Thornæs sigur, at fleiri fremmandafólk eru flutt úr øðrum norskum býum til Oslo tey seinastu árini, samstundis sum fleiri eru komin úr útlandinum. Harafturat kemur, at tær fremmandu kvinnurnar fáa fleiri børn enn tær norsku. Í fjør vóru 115.000 ferðslu­ óphapp í suðuramerikanska landinum Kolombia, og myndugleikarnir hava nú kannað, hví talið er so stórt. Undir kanningunum eru teir komnir eftir, at fimta hvørt óhapp kemst av, at bilførarar tosa í fartelefon, men tað hevur vakt størri ans, at fimm prosent av óhappunum standast av, at menn hyggja eftir kvinnum, meðan teir koyra bil. – Vit hava okkara egnu mentan, og ein partur av henni er, at menn hyggja at tí, teir halda vera vakurt, sjálvt um tað fær teir at gloyma, at teir koyra bil, sigur Fransisco Fernandez, sum hevur kannað hag­ tølini. Kolombisku myndug­ leikarnir hava gjørt nógv burtur úr at bøta um við­ urskiftini í ferðsluni, og tað hevur eisini hjálpt. Fyri bara fáum árum síðani vóru umleið 200.000 ferðslu­ óhapp har um árið, men nú er talið komið niður ímóti tí hálva. Um tað er tí, at menn hyggja minni eftir kvinnunum, sigur søgan kortini einki um. Vandamikið at hyggja eftir kvinnum