hósdagur 14. desember 2000síða 4

Bergtakandi Tutl gav t‡sdagin enn eina fløgu út. Hetta eru upptøkur gjørdar úti í holum í Nólsoy og Hesti vi› dananum Karsten Vogel. Fólk hava havt møguleika at fara til hesar konsertir vi› sluppini Nor›l‡sinum. Fløgan nevnist “Light When Dark” FLØGUÚTGÁVA Stefan í Skorini Tú hoyrir sjógvin í bak- grundini, og tú fært eina kenslu av, at tú ert úti á hav- inum. So blæsur Kartsten Vogel í ljó›føri, saksofonina, og tú ver›ur tikin til ein annan heim. Í helli úti í Nólsoy ella Hesti. Afturljó›i› er so gott, at ta› tekur umlei› fimtan se- kund frá tí at tónin er farin úr ljó›førinum, til hann er tagna›ur. »Bergtakand« var or›i›, sum ein bla›ma›ur á Sosi- alinum n‡tti um konsert, hann hev›i veri› til í eini holu úti í Hesti í summar, har ein hev›i spælt á sakso- fon. Nú fløgan hevur ligi› í fløguspælaranum, kann ein bara geva bla›manninum rætt í, at ta› er bergtakandi. Bert harmiligt, at ein sjálvur ikki hevur veri› vi› Nor›l‡sinum ein túr har úti og uppliva› hetta fyri- brigdi. Ta› ver›ur næsta summar, tá byrja› ver›ur aftur. Ta› hevur víst seg, at hesir túrar vi› Nor›l‡sin- um hava veri› sera væl dámdir av útlendskum fer›afólki og ikki minst føroyingum. Birgir Enni, sum er skip- ari á Nor›l‡sinum, sigur, at ta› er mangan, at fólk standa vi› tárum í eygun- um, eftir at hoyrt Vogel spælt. Vi› tara Tá fløgan var› løgd fram fyri fjølmi›lunum var› bor›reitt vi› turka›um tara fyri at seta ein serligan dám á, me›an fløgan ljóma›i gjøgnum hátalararnar. Upptøkurnar eru gjørdar 22. og 29. mai í ár, og ta› er Kartni Fornagar›, sum hev- ur sta›i› fyri upptøkunum. Kristian Blak frá Tutl og Kartsen Vogel hava sta›i› fyri framlei›sluni av fløg- uni. Vogel hevur sjálvur gjørt tólv av teimum fjúrtan løg- unum á fløguni. Kristian Blak sigur, at tey hava havt sera gó›ar roynd- ir vi› slíkum fløgum. Í 1998 var ein líknandi fløga givin út, og hon er seld í næstan 2000 eintøkum. Hetta er ikki fyrstu fer›, at upptøkur hava veri› gjørdar í holum og hellum í Føroyum. Í 1984 var› pláta givin út, sum var› tikin upp í einum helli á Sandoynni. Hesin eitt sindur ø›rvísi mátin at gera tónleik hevur vakt ans í Evropa, og Kris- tian Blak sigur, at fleiri av teimum stóru blø›unum hava skriva› um konsertir- nar. Frá vinstru. Ey›un Poulsen frá Smyril Line, sum tekur sær av bíleggingum og ø›rum í sambandi vi› túrarnar, Birgir Enni, skipari á Nor›l‡sinum og Kristian Blak frá plátufelagnum Tutl. Á bor›inum er turka›ur tari til gestirnar Mynd: Jens Kr. Vang Álvur Áarstein, stjóri á Veri-Con, er misnøgdur vi › gongdina í málinum um høllina í Hoyvík. Hann heldur, at b‡- rá›i› hev›i ikki sloppi› undan ø›rum útrei›slum, sjálvt um tiki› var› av tilbo ›- num frá KJ Smí› uppá 9,8 milliónir HØLL Í HOYVÍK Stefan í Skorini Veri-Con hevur havt um hendi at projektera høllina og hevur eisini innstilla› fyritøkurnar, sum hava sent tilbo› inn. Í samrø›u vi› Álv Áar- stein sigur hann seg harm- ast almiki›, at fólk hava kunna› fingi› ta fatan, at Veri-Con hevur fingi› eina sams‡ning uppá 17% fyri projekteringina. Hesum vísir hann aftur og sigur, at hon er bara ein lítil partur av hesum. Fyritøkan KJ Smí› er misnøgd vi›, at teir ikki hava fingi› jør›, kloakk og betong arbei›i›, tí teir ikki eru limir í Meistarafelagn- um, hóast fyritøkan hev›i lægsta tilbo›i›. Álvur Áarstein heldur hinvegin, at máli› hevur tiki› eina skeiva vend. – Eftir lisitatiónina gjørdu vit ta fyrstu innstill- ingina. Í tí sambandi vendu vit okkum til Meistarafel- agi› fyri at fáa teirra vi›- merkingar um fyritøkurnar. Teir uppl‡stu okkum, hvør var limur í Meistarafelagn- um, og eingin, sum ikki var limur, var› innstilla›ur, sigur Álvur Áarstein. Hetta var› gjørt, tí um eitt felag, sum ikki er limur í Meistarafelagnum, fekk arbei›i›, høvdu hini ikki kunna› arbeitt á sama arb- ei›splássi. – Ta› stendur ikki bein- lei›is í reglunum, at til- bo›sgevarin skal vera lim- ur, men vit kunnu ikki mæla b‡rá›num til at fara í eina ósemju vi› Meistara- felagi›, sigur Álvur. Álvur sigur, at tr‡ feløg vóru ikki limir, og tey vór›u ikki innstilla›. Sí›- ani hevur Veri-Con ikki gjørt meira vi› máli›. Hesi tr‡ feløgini høvdu øll lægsta tilbo›i› fyri okkurt av arbei›unum. Ta› hevur víst seg sí›ani, at onkur av hesum fyritøku- num, sum ikki var á lima- listanum hjá Meistarafelag- num, hevur tekna› seg sum lim aftaná og fingi› vi›ur- skiftini í rættlag. KJ Smí› vísir tó á, at annar av monnunum í fyri- tøkuni, Jóni Durhuus, er limur, me›an hin, Kristen Johansen, ikki er limur. – Ta› var bara Kristen Jo- hansen, sum var› átekn- a›ur á tilbo›i›, sigur Álvur Áarstein. – Sjálvt um b‡rá›i› hev›i tiki› av tí samla›a tilbo›num hjá KJ Smí› uppá 9,8 milliónir, hev›i ta› ikki sloppi› undan ø›r- um útrei›slum í sambandi vi› arbei›i›, sigur Álvur Áarstein. – Eg harmist um, at vi›- ger›in av málinum ikki hevur veri› nøktandi fyri okkara part og í onkrum føri beinlei›is misvísandi. – Ta› er fullkomiliga burturvi› at ákæra okkum fyri at gera avtalur vi› a›r- ar arbei›stakarar fyri at fáa ein »størri bita av køkuni«, sum tiki› ver›ur til í grein- ini, sigur Álvur Áarstein. Víst ver›ur á, at projekt- ering og eftirlit er sáttmála- bundi› til ein fastan prís. Álvur Áarstein, stjóri á Veri-Con: – Misvísandi saman- bering av kostna›inum Nr. 241 - 14. desember 2000 7 6 Nr. 241 - 14. desember 2000 Sosialurin - 311820 Vi›bót til ávísar pensjónistar POLITIKKUR Eirikur Lindenskov Kristian Magnussen leg›i t‡sdagin fyri tingi› uppskot um broyting í løgtingslóg um vi›bót til ávísr pensjón- istar v. fl. Javna›arflokkurin held- ur, at ney›ugt er at gera ymsar broytingar í lógini um vi›bót til ávísar pen- sjónistar, sigur Kristian Magnussen í vi›merking- um til uppskoti›. Hann vís- ir eisini á, at lógin uppruna- liga var ætla› sum ein vi›- bót til teir pensjónistar, i› líti› og einki anna› hava enn pensjónina at liva av. – Hetta er enn endamáli›, men lógin ásetir, at ávís upphædd, i› ver›ur ásett í kunnger›, ver›ur útgoldin tríggjar fer›ir um ári›. Upprunaliga var upphædd- in ætla› sum stu›ul til út- rei›slur av brenniolju og seinni eisini til útrei›slur til útvarps- og sjónvarpsgjald, sigur hann. Javna›arflokkurin skj‡tur tí upp, at upphæddin ver›ur hækka› solei›is, at hon samanlagt ver›ur 6.000 krónur fyri komandi ár. Hetta er ein hækking upp á 2.613 krónur til hvønn av teimum umlei› 3.900 pen- sjónistunum, i› væntandi ver›a fevndir av lógini í ár. Kostna›urin av hækkingini ver›ur mettur til umlei› 10 mió.kr. í 2001. Henda upp- hædd ver›ur at seta á fíggj- arløgtingslógina fyri 2001. Hetta kann hóskandi ver›a gjørt sum broyting til upp- skot til løgtingsfíggjarlóg fyri 2001. Kristian Magnussen sig- ur, at hann í mars í ár leg›i eitt tílíkt uppskot sum hetta fyri tingi› vegna Javna›ar- flokkin. Men samgongan tók ikki undir vi› uppskoti- num tá. – Men nú hevur so lands- st‡risma›urin í fíggjarmál- um tann 5. desember 2000 bo›a› frá í svari upp á skrivligan fyrispurning á løgtingi, at hann hevur broytt hugsan og nú tekur undir vi›, at júst henda vi›- bót til ávísar pensjónistar ver›ur hækka›. Til tess at tryggja pensjón- istum at teir veruliga kunnu fáa hesa hækking í vi›bót- ini, sum nú bæ›i andstø›a og samgonga taka undir vi›, ver›ur uppskoti› lagt fram. Stu›ul til rentuútrei›slur Í 1996 var› gjørt av, at stu›ulin til rentu- útrei›slur skuldi lækka frá 48 til 40% árini 2001 til 2003. Hans Pauli Strøm og Marjus Dam, løg- tingsmenn, halda ikki tí›ina vera búna› til hesa lækking enn RENTUSTU‹UL Eirikur Lindenskov – Seinasta ári› hava før- oysku húsarhaldini veri› fyri sera stórum útrei›slu- hækkingum. Oljuútrei›sl- urnar eru hækka›ar ógvis- liga, og ta› er stórur prís- vøkstur á vørum og tænast- um, sum húsarhaldini hava dagligan tørv á. Eisini eru sethúsaútrei›slurnar øktar nógv, og størri eru í væntu. Hetta siga tingmenninir, Hans Pauli Strøm og Marj- us Dam sum vegna Javna›- arflokkin og Sambands- flokkin hava lagt fyri tingi› uppskot um stu›ul til rentu- útrei›slur. – Tá ta› sn‡r seg um vi›- urskiftini hjá familjum, sum sita í egnum sethúsum, eru serliga f‡ra vi›urskifti at nevna, siga tingmenninir: G Rentan á 1. ve›rættarlán- um hjá peningastovnunum er hækka› úr 5,25% upp í 6,50%, tvs. vi› 1,25%- stigum. Og á ø›rum ve ›- rættarlánum er rentan hækka› úr 7,50% upp í 9,25%, tvs. vi› 1,75%- stigum. G Húsalánsgrunnurin hevur veri› kroystur at fylgja hinum peningastovnunum og seta rentuna naka› upp eisini, hóast hann ikki hev›i ta› fyri ney›ini. G Eftir avtalu millum pen- ingastovnarnar noy›ast set- húsaeigarar nú at hava ein munandi størri part av sínum lánum sum seriulán, har ta› mesta á›ur hevur veri› annuitetslán vi› føst- um mána›arligum gjaldi. Vi› seriulánum merkjast rentuhækkingar beinanveg- in og vi› fullari ávirkan í mána›arliga gjaldi›. G Og fyri ta› fjór›a skal rentustu›ulin eftir galdandi lóg setast ni›ur úr 48% ni›ur í 44% nú 1. januar 2000, og seinni stigvíst ni›ur í 40%. Hans Pauli Strøm og Marjus Dam vísa á, at hesi vi›urskifti fara at hækka mána›arligu útrei›slurnar hjá føroysku húsarhaldun- um vi› fleiri hundra›tals krónum, hjá summum 500 krónur og ø›rum yvir 1000 kr meir um mána›in. Ser- stakliga fer ta› at sví›a hjá ungum barnafamiljum, sum júst eru tey, sum bæ›i sita vi› teim størstu húsar- haldskostna›unum og teim- um størstu lánunum. Ta› hevur vanliga veri› politikkur hjá øllum flokk- um á tingi at stu›la familj- uni eins og tí einstaka at seta føtur undir egi› bor›. Her hevur rentufrádráttur og seinni rentustu›ul veri› n‡ttur til óbeinlei›is at stu›la familjunum til at út- vega sær egnan bústa›. Somulei›is hava fólk, i› eftir lokna útbúgving standa vi› lestrarskuld, ver- i› undir skipanini. Upprunaliga var eingin avmarking í rentufrádrátti- num, hann var› n‡ttur til ymisk endamál, so sum til alskyns n‡tslulán, til bil- keyp og mangt anna›. Og í 80’unum var› rentufrá- drátturin eisini ein av fyri- treytunum fyri ótálma›ari spekulasjón í muninum millum føroyska og út- lendska innláns- og útláns- rentu, vísa teir bá›ir ting- menninir á. Sí›st í 80-unum gjørdist greitt fyri øllum, at ikki var› rætt at stu›la hesi gongdini, og endiliga í 1990 var› semja um fremja lógarbroytingar í rentufrá- dráttinum, so hann hereftir bara kom at fevna um: G sethúsalán G lestrarlán G lán til innfríing av ve ›- haldi. Rentufrádrátturin var› tá lækka›ur frá 42 til 40 %. Í samband vi› sethúsa- loysnina í 1996 var› rentu- stu›ulin fyribils hækka›ur upp aftur í 48% og skuldi eftir nærri ásettum reglum ( § 5 í hesi lóg) lækka aftur ni›ur í 40% ár 2003, fyrstu fer› 1. januar 2001, tá hann skal lækkast ni›ur í 44%. Í 1996 var› rentufrádrátt- urin samstundis í smbandi vi› bruttoskattaskipanina broyttur til eina útgjalds- skipan, rentustu›ulsskipan- ina, i› var álei› fíggjarliga neutral fyri brúkaran. Verandi uppskot leggur upp til, at ætla›a minkingin í rentustu›linum ikki ver›ur sett í verk, ásann- andi, at ein slík skerjing í rentustu›linum fer at tyngja uppaftur meir um hjá teimum, i› longu í dag hava ta› sera tungt, orsaka› av tí stóra taki, ta› er at sita í egnum húsum. Ta› er har- til serliga óheppi› at skerja rentustu›ulin, samstundis sum rentustigi› er hækka› og møguliga fer longur upp, og annars stórur prís- vøkstur er á vørum og tæn- astum, sum húsarhaldini hava dagligan tørv á. Somulei›is ver›ur skoti› upp, at upphæddin, sum tann prosentvísi rentustu›- ulin ver›ur rokna›ur av, ver›ur sett til 120.000 kr. Sum nú er, ver›ur rentu- stu›ul í fyrsta lagi veittur av eini rentuupphædd upp til kr. 60.000 árliga. Men er rentuútrei›slan oman fyri kr. 60.000, kann rentustu›- ul játtast eftir umsókn av eini upphædd til í mesta lagi kr. 120.000 árliga. Sum skilst standast óney›ugir trupulleikar, bæ›i fyri set- húsaeigararnar og fyri um- sitingina, tá komi› ver›ur upp um lofti› upp á kr. 60.000, serliga tá umsókn um hækkan av loftinum upp um 60.000 bara er ein avgrei›sluspurningur. Tí er ta› ein umsitingarlig ein- faldgering at broyta lógina so, at ta› ver›ur sett eitt hægstamark, og at hetta ver›ur núverandi hægsta- mark upp á kr. 120.000. Landsst‡risma›urin í fíggjarmálum mælir nú løgtinginum til at lætta um skattatr‡sti › á lág- og mi›alinn- tøkunum frá 1. januar SKATTALÆTTI Magnus Dam Karsten Hansen, landss- st‡risma›ur í fíggjarmál- um, er umsí›ir sinna›ur at lata skattaborgaran sleppa eitt sindur bíligari. T‡sdag- in leg›i hann fram uppskot um skattalætta, sum í tveimum umførum minkar um skattatr‡sti› og gevur løntakarunum nakrar tús- und krónur meira at liva fyri um ári›. Skattalættin kemur fyrst og fremst lág- og mi›alinntøk- unum til gó›ar. Skattapro- sentini fyri tr‡ tey ni›astu stigini í skattastiganum ver›a lækka› naka› yvir tvey ár, og harumframt ver›ur botnfrádrátturin í lands- og kommunuskattin- um hækka›ur. Botnfrá- drátturin hækkar í fyrsta umfari› 2.000 krónur 1. januar næsta ár – úr 17.000 upp í 19.000 krónur. Og galdandi frá 1. januar 2002 hækkar hann aftur 2000 krónur – upp í 21.000 krón- ur. Uppskoti› broytir eisini inntøkumarki› í skattastig- anum, sum á›ur var 140.- 000 krónur, upp í 150.000 krónur. Lítil ivi er um, at upp- skoti› um skattalætta ver›- ur samtykt í løgtinginum. Andstø›an hevur til fán‡tis roynt seg vi› uppskotum um skattalætta, men tey vór›u ikki samtykt, tí sam- gongan sjálv arbeiddi vi› einum uppskoti um skatta- lætta. Fólkaflokkurin hevur leingi strongt á Karsten Hansen at leggja uppskot fram um skattalætta, og tí er sannlíkt, at uppskoti› hjá Karsten Hansen ver›ur samtykt. 50 milliónir næsta ár Uppskoti› um skattalætta fær ikki ávirkan á penga- pungin uppundir jól í ár, men næsta ár eru kanska útlit til eitt sindur d‡rari jólagávur. Tilsamans fáa skattaborgararnir umlei› 50 miliónir krónur meira at brúka næsta ár, og í 2002 hækkar hendan upphæddin 31 milliónir krónur. Lands- kassin fær umlei› 37 milli- ónir minni inn í skatti næsta ár orsaka› av uppskotinum, og kommunurnar fáa um- lei› 13 milliónir minni í kassan. Í 2002 minkar skattainn- tøkan hjá landskassanum 18 milliónir krónur afturat, og hjá kommununum kost- ar uppskoti› 13 milliónir afturat í 2002. Sæ› yvir tvey ár fáa landskassin og kommunurnar 131 milli- ónir krónur minni í inn- tøku, men naka› fer uttan iva inn aftur í landskassan orsaka› av øktari n‡tslu. Landsst‡risma›urin í fíggjarmálum vónar eisini, at uppskoti› um skattalætta fer at elva til minni lønar- vøkstur, tá i› sáttmálasam- rá›ingar ver›a aftur næsta ár. Í vi›merkingunum til uppskoti› sigur Karsten Hansen, at endamáli› er at minka um lønartr‡sti› komandi árini, so hetta ikki elvir til útholing av realløn- ini, prísvøkstur og infla- sjón. Tí›in vil so vísa, um hetta er nóg miki› til at fáa fakfeløgini at slaka uppá lønarkrøvini. Karsten Hansen í jólah‡ri Hans Pauli Strøm og Marjus Dam hava lagt uppskot fyri tini› um ikki at lækka rentustu›ulin