hósdagur 13. juli 2006síða 10

10 Nr. 133 - 13. juli 2006 Mugu hava alternativa havn Tað kom sera dátt við hjá flest øllum av okkum at frætta, at Norrøna nú aftur hevði rakt við molan í Havn. Hesaferð á veg av Havnini til Íslands. Ikki aftur nú – hvat sørin bagir munnu mong hava orðað seg, nú tað, sum ikki skuldi henda, kortini hendi. Hóast Smyril Line í tíðindaskrivi sigur frá, at skaðin er ikki so stórur, og at hetta var eitt ”hendiligt óheld”, sum tikið verður til, so fær slík hending mong av okkum at yppa øksl og spyrja, hvat gongur fyri seg. Hetta er nevniliga ikki fyrstu ferð, at flaggskip okkara ber við land í ringum veðri. Øll minnsast ófrættadagin fyri nøkrum árum síðani, tá Norrøna ikki bert nam við land ta einu ferðina, men fleiri ferðir sama dag. Nú hildu vit so, at hetta var tað. Slíkt kundi ikki henda aftur. Men gakk. Tað gjørdi tað, líka mikið um hesin skaðin var lítil. Slíkt eigur rætt og slætt ikki at koma fyri. Tað má ikki endurtaka seg. Reiðaríið sigur, at Tórshavnar havn framvegis er ein trygg havn. Tí ivast vit heldur ikki í, men spurningurin er bara, um hon er nóg trygg og um Norrøna hevur neyðugu maskinorkuna at standa ímóti nógvum vindi, eitt nú tá hann bráddliga tekur seg upp. Er bara tann minsti ivi eigur ikki at verða lagt at í Havn. Hetta er so upp til skiparan at meta um, men tá hann ikki hevur alternativan møguleika, so spennir hann helst bogan so langt sum hann kann. Var tann alternativa havnin tøk, so hevði hann fleiri valmøguleikar, á sama hátt sum tá flogfarið ikki far lent og fer til aðra floghavn. Júst tí er tað rætt og neyðugt at umrøða spurningin um eina alternativa havn hjá Norrønu. Tá hugsað verður um, hvussu týðandi Norrøna er fyri ferða­ mannavinnuna í Føroyum, eigur tað almenna eisini at vera partur av eini slíkari loysn. Tað átti at borið til at sannført bæði almennar og kommunalar mynd­ ug­leik­ar um, at teir eiga at vera við til at fíggja eina íløgu, sum ger tað møguligt hjá Norrønu at leggja at í alternativari havn, tá verðurlíkindini ikki eru til at leggja at í Havn. Seinasta hendingin eigur tí av álvara at seta gongd á aftur kjakið um at fáa Norrønu og øðrum skipum við eina alternativa havn í landinum, og her er Runa­ vík væl tann mest upplagda. Sosialurin Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Henrietta Hammer henrietta@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Lív Højsted Horsdal horsdal@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Heini Kristiansen heinik@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00-13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað­leiðsl­an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. - Lættasta dømi um at tilfeingisgjald ikki er ókent hugtak, er at minna á, at oljufeløgini, sum ætla at fáa olju upp úr land­ grunn­i­num, betala tilfeingisgjald, og tað í fleiri umførum. Rolf Guttesen SAMBAND eirikur lindenskov post@sosialurin.fo tlf 341800 viðmerkingar Viðv. Eiði 2 og kæru frá FNU til úrskurð frið­ing­ar­nevnd­ar­ inn­ar fyri Eysturoyar Sýslu sam­bært skrivi dagfest 6. juni. Nevndin fyri Føroya Nátt­­úr­u­vern­d­ar­felag, FNU, hev­ur á fundi 10. juli við­ gjørt málið viðv. Eiði2 og framhaldandi vatn­ork­u­út­ bygg­ing­ar í Eysturoy og land­i­num sum heild. Vit loyva okkum at vísa til at FNU frá byrjan av Eið­is­ verkætlanina legði áherðslu á at umráðandi var at fara upp í hæddina við vatngoymsluni. Hetta fyri partvís at fáa sum mest av orku og partvís fyri at varðveita so stóran part av áunum sum gjørligt. Hesum fekst ikki undirtøka fyri sjálvt um serfrøðingar fra Berdal og táverandi Ork­u­ráð­num høvdu sama til­mæli. Úrslitið av Eiði 1 og 3 síggja vit í dag. Áirnar eru turrlagdar og sermerkta náttúran, bygdaumhvørvið og møguleikin at njóta frið­ sæla og órørda náttúru er far­in fyri skeytið í norðaru helvt av Eysturoy. Nógva rumbli um ár­ins­ kann­ing­ar vísir eisini at framferðarháttur og nið­­ur­ støð­ur í vatnorku-út­bygg­ing­ un­um ikki eru sambærligar við tær ásetingar, ið onnur lond brúka í líknandi verk­ ætl­anum. Staðfesting í ár­ins­­kanningini av Eiði 1 og 3 av náttúru á landi og sjógvi, at einki árin sæst ella kann mátast, er ikki á nakran hátt haldbært. Lívfrøðingar vita at lívfrøðilig tilgongd gong­ur yvir fleiri áratíggir, og tí ikki gevur nakað hald­ bart grundarlag at gera nið­ ur­støðu út frá, fá ár eftir at inntriv er gjørt í náttúruna og umhvørvið. Grundgeving fyri at ikki er neyðugt at fremja ár­ins­kann­ ingar av Eiði 2 við ávísing til at slík kanning er gjørd áður og enntá fyri heilt annað økið, er tí púra burturvið. Norðara helvt av Eysturoy kann ikki samanberast við syðru helvt. Álvarsligt spurnartekin kann setast við árin á lívfrøðina í Sundinum har allar áir við Eiði 2 ætlanini hvørva. Vit síggja hvussu turr t.d. Vest­ ur­dalsá er vorðin. Alt tos um at vatnútskiftingin í Sund­a­lagnum verður so og so nógv procent minni, er undanførsla og uttanumtos. SEV hevur sjálvt ført fram at tað er bert tá áarføri er, at feskt vatn rennur í áirnar. Alla summarhálvuna er lít­ ið vatn og kemur tí ólag í vistfrøðiligu skipanina tá áirnar koma at liggja turr­ ar mesta partin av árinum. Hvørji árin hetta hevur er uttan iva av stórum týdn­ ingi. Skálafjørður, sum er tann fjørður, ið hevur lægstu út­skift­ing í landinum, misti við Vesturdalsá stóran part av feska vatninum í innara parti av fjørðinum. Framhaldið av Eiði 2 er Eiði 4, ið er vestari ar­mur á Skálafjørðinum. Hetta er næsta stig í Eið­is­ verkætlanini. Við tí ætlan SEV hevur í syðru helvt av Eysturoy vil tað, ið eftir er av lívi í Skálafjørðinum hvørva og fjørðurin doyggja. Harnæst kann tørvur og nýtsla av feskum vatni til búseting og vinnuvirki blíva ein stórur trupulleiki. Nevndin loyvir sær at vísa til ásetingar í Nátt­úr­u­fri­ð­ ing­arlógini, ið á ongan hátt kunnu loyva at farið verð­ur fram soleiðis sum lagt er upp til í Eiði 2 og 4 verk­ ætlanini. Afturat Nátt­úr­u­frið­ing­ar­ lóg­ini eru altjóða sáttmálar m.a. Rio-sáttmálin og fylgj­andi Norðurlendska Um­hvørv­is­ætl­anin frá 1998, ið Føroyar samtyktu at taka undir við. Her verð­ur áherðsla løgd á, at umhvørviskrøv skulu tak­ ast við í málsviðgerð í øll­ um størri verkætlanum, ið hava inntriv í náttúru og um­hvørvið. Sagt verð­ur at verkætlanir skulu verða burðardyggar á tann hátt at tríggj­ar meginreglur fyrst skulu lúkast. Síðan koma onn­ur krøv til mentan, sið­ a­læru, frítíðar- og onn­ur á­­hug­­a­mál, ið eisini gera seg gald­andi í málsviðgerðini. Tær tríggjar megin­regl­ur­ nar eru: 1. Verkætlanir skulu, í hes­um føri orkuverkætlan, geva so stóra úrtøku sum gjør­ligt. 2. Verkætlanir skulu í sam­ fel­ags­lig­ari heildarmeting vera búskaparliga skil­a­góð­ ar. 3. Verkætlanir skulu taka øll neyðug fyrilit fyri vernd av náttúru og umhvørvi. Hesar meginreglur, líka­ sum áður nevndu áhugamál, eru ikki gingin á møti í framdu verkætlanum á Eiði, og er enn minni lagt upp til at fremja nakað, ið líkist burð­ar­dyggari menning í syðru helvt av Eysturoy. Umrødda sera týdn­ing­ar­ mikla hædd á vatngoymsluni og innsavning av regnvatni í somu hædd er minsta krav til einhvørja vatn­orku­út­ bygg­ing. Vit loyva okkum her at seta spurning um hvussu tað ber til, at onnur verkætlan lagd út í kortið nevnd “Víkarvatn”, ið liggur í norður – eystara parti av Streymoy, gevur fyri hvønn ferðkilometur 2,6 ferðir so nógva orku sum Eiði 1 og 3 tilsamans, og enntá til helvt­ arkostnað? Sum Eiði 2 er lagt upp til at verða framd, verður eitt orkutap á nógvar mill. kilo­wattímar vegna tað at frástøðan norður til vatn­ goymsl­una á Eiði er so stór, um 20 kilometrar. Hædd­ar­ munurin er um 100 metrar frá Gjógvará. At borimaskina ikki skal kunna snara við minni rad­ i­us enn longri niðri í lend­i­ num er lítið virðiligt at føra fram av tøkniliga vitandi monnum. FNU vil mæla til at verk­ ætl­anaruppskotið frá Berdal á Veðranesi, Orkuráðsins til­mæli frá 1986 at savna vatn í 300 metra hædd til verandi Eiðisvatn, og upp­ skot FNU´s at gera savn­ing­ ar­brunn í 300 metra hædd Skál­afjarðarmegin við til­ hoyr­andi orkuverki, verða tikin fram aftur og kannað nærri. Føroya Nátt­úr­uv­ernd­ar­fel­ ag vil vísa til at landsstýrið í løtuni arbeiðir við gerð av nýggjari el-veitingarlóg og at uppskot skal leggjast niðan í Tingið til heystar. Lóg­in leggur upp til at tað í framtíðini verð­ur lands­ stýr­ið, ið fær all­ar heim­ ild­ir í framhald­andi or­k­u­ útbyggingum. Árins­kann­ ing­ar skulu fremjast og lands­planskipan skal gerast har orkuøki skulu leggjast út, og fara vit tí at heita á yvirfriðingarnevndina at út­seta eina støðutakan til nýggja lógin er samtykt. Vit vilja eisini her vísa til at al­neyðugur tørvur í løtuni ikki er á vatnorkuútbyggingum. Onn­ur nýggj tøkni ger stór framstig í hesum tíðum, og nýggj orkusparandi tøkni verð­ur sett upp í heimum sum á virkjum. Vinarliga nevndin fyri Føroya Náttúruverndarfelag Kári Thomsen Zakarias Wang Eliesar Olsen Anna Antonisen Leivur Nattestad Óli Mikkelsen Erling Simonsen FNU við Yvirfriðingarnevndina: Bíðið við Eiðið 2