mánadagur 7. februar 2000síða 11

21 tíðindablaðið sosialurin Nr. 26 - 8. februar 2000 20 tíðindablaðið sosialurin Nr. 26 - 8. februar 2000 CARL ELI NOLSØE SAMUELSEN Havnarmenn fóru til Koll- afjarðar við almiklum sjálvsáliti, og ikki var tað merkiligt, tí frammanundan høvdu teir vunnið allir sjey dystirnir í ár. Men kollfirð- ingar sum høvdu Báðir Thomsen brøðurnir við móti miðstaðarfelagnum, ætlaðu at verða teir fyrstu at knekka teimum úr Havn, og tað gjørdu teir við at vinna heili 3,5-0,5! Torbjørn Thomsen vann móti Carl Eli N. Samuelsen á fyrsta borði. Torbjørn kom annars sera illa frá byr- junarspælinum, men í mið- spælinum gjørdi Carl Eli ein skeivan frúgvaleik og eftir tað stóð Torbjørn betri. Alt breyt saman hjá Carl Eli og at enda bleiv kongur hansara mátaður mitt á borðinum. Bernhard Thomsen stóð verri alt talvi móti Halduri S. Johansen á øðrum borði, men beint sum Haldur ætl- aði at bróta ígjøgnum gjørdi hann ein tapandi kongaleik. Eftir hetta fekk Bernhard kvalitet og vann løtu seinni talvið. Hans Kristian Simonsen hevur onga respekt fyri hægri rataðum telvarum, tí móti Herlufi Hansen, sum annars hevði vunnið øll talvini í ár, vann hann sann- førandi. Hans Kristian hev- ði svarta fólkið, men tað vardi ikki leingi so hevði hann fyrimun. Herluf royn- di at verja sum frægast, men Hans Kristian fekk finnu og vann síðani trygt eitt meirfinnu endatalv. Hálva stigi havnarmenn fingu fekk Martin Poulsen á fjórða borði móti Karl L. Johannesen. Martin stóð eitt vet betur, og hann gjørdi rætt við at avviklað støðuna til eitt endatalv. Men Martin bleiv ov grammur og fór eftir finnum, og nærum gloymdi frífinnurnar hjá Karl Louisi. Martin mátti lata bisp fyri finnu, men Karl Louis gjørdi eitt grovt mistak og Martin fekk tvingað ein javnleik. Einasta talvi sum skil var í, var vinningurin hjá Hans Kristiani. Hini talvini vóru sera rótut og illa leikt. Havnin er enn á odda í deildini, men munurin er nú bert hálvt stig. Jens Kristian vann Klaksvíkingar visti úrslitið í Kollafirði áðrenn teir sett- ust við talvborðini á Toft- um, og tað eggjaði teimum at herja á toftamonnum. Høvdu klaksvíkingar vunnu 4-0, ja so var fyr- stapláas teirra, men trý stig varð tað teir máttu taka til takkar við. Tofta Talvfelag hevur eg- ið talvhús, og hava tí allar møguleikar at menna seg. Kona til telvara hevði bak- að køkur til telvarnar, so tað varð lagt upp til ein hugna- ligan og spennandi dyst, har telvarnir ikki sótu svangir teir mongu tímarnar eitt talv tekur. Fyrsta borðið hjá tofta- monnum, Jens Kristian Hansen, hevur ikki vunnið nakað talv í hesum kapp- ingarárinum, men móti Rana Nolsøe fann Jens Kristian sítt eyðkenda góða spæl framaftur. Talvið varð sera opið, og báðir høvdu eina rúgvu av taktiskum møguleikum. Báðir góvu alt tað teir høvdu, men tað varð Jens Kristian sum varð tann stóri taktikarin. Hann fekk rikið Ranasa kong út á borðið, og fekk ein rók sum bonus. Jens Kristian átti at vunnið heldur fyrri enn hann gjørdi, men eftir sætta tíma fekk Rani sítt fyrsta null í ár. Talvið er við á blaðnum í dag. Helgi Joensen av Toftum tapti móti Ólavi Simonsen á øðrum borði. Tað varð annars javnt í byrjanini, men Ólavur fekk ogna sær eina finnu, og vann uppá tíð í vunnari støðu. Steintór Rasmussen vann eitt drúgt talv móti Wenzeli Højgaard. Wenzel mátti lata finnu í byrjanini, men hann leikti væl hareftir og átti helst at fingið okkurt stigið, men tíðarneyðin ávirkaði Wenzel ov nógv, og Stein- tór vann at enda. Jústines Hansen av Toft- um tapti sítt fyrsta talv í ár, og tað móti Tummasi M. Anthoniussen. Jústines stóð klárt betur, men í miðspæl- inum fekk Tummas útjavn- að og løtu seinni hevði hann fyrimun. Jústines royndi alt hann var mentur, men Tummas fekk at enda stigið. 3-1 er eitt gott úrslit hjá klaksvíkingum, og hjá toft- amonnum varð úrsliti ikki gott, teir eru nú nevnliga einsamallir aftastir. Hvalvíkingar snávaðu Teir úr Sandavági vórðu glaðir fyri at fáa tvey stig vestur við aftur úr Hvalvík. Hvalvíkingar hava betri manning og kunnu tí ikki verða nøgdir við úrslitið. Martin Brekká hevur leikt nógvar javnleikir í ár á fyrsta borði, og móti Tor- kili Nielsen mátti hann stríðast manniliga fyri javn- leikin hann fekk. Torkil royndi at vinna við meir- finnu, men Martin vardi væl og teir samdust um javnleik. Á øðrum borði vann Bernhard Augustinussen úr Sandavági óvæntað móti Finnbirni Zachariassen. Finnbjørn sá ov seint van- dan, og misti mann fyri tvær finnur. Bernhard vann trygt. Á triðja borði gjørdi Gutti Petersen eitt grovt mistak móti Gunnari Joensen. Eftir tað vann Gunnar lættliga. Heri Christoffersen úr Sandavági og Sámal Christ- iansen leiktu javnt á aftasta borði. Sámal fekk mið- skeiðis í talvinum eina finn- u, men Heri svarari skjótt aftur við at taka aðra finnu. Heri bjóðaði tá javnt og Knekkur miðstaða Talv: Skjótt kann vendast í talvi, og tað kunnu havnarmenn bert ásanna. Kollfirðingar vunnu nevnliga stórsigur móti oddaliðnum, meðan klaksvíkingar nú bert eru hálvt stig aftanfyri eftir at hava vunnið móti toftamonnum. 1. e4 e5 2. Rif3 Ric6 3. d4 exd4 4. Rixd4 Rif6 5. Rixc6 bxc6 6. e5 Fe7 7. Fe2 Rid5 8. c4 Ba6 9. b3 Fh4!? (Jens K. gev- ur Rana ábending um at hann ætlar sær at vinna. Leikurin er sera taktiskur.) 10. a3 Bc5 11. Ra2 (11. g3 hevði tapt: 11_Bxf2+! 12. Kxf2 (12. Fxf2 Fe4+ og rókur á h1 er farin) Fd4+ 13. Ke1 Fxa1) 0- 0 12. g3 Fe7 13. Bb2 Rib6 (13. b4 Bd4 14. b5 Ric3 er gott fyri svart) 14. Fc2 f6! (Svartur hevur fyri- mun) 15. Bd3 fxe5 16. 0-0 Rxf2! 17. Rxf2 Rf8 18. Bxh7+ Kh8 19. Bf5 g6 20. Kg2 Bxf2 21. Bxg6 Bc5 22. Bf5 d6! 23. Bc1?! (23. Fe4 hevði verið betri. Sigast skal, at báðir høvdu lítið av tíð eftir) Bc8 Talvið hesa vikuna Hvítur: Rani Nolsøe, Klaksvík (2180) Svartur: Jens K. Hansen, Toftir (2195) 24. g4 Bxf5 25. gxf5 Rg8+ 26. Kf3 (Einasti leikur) Fh4 27. Fe4 Fh3+ 28. Ke2 Rg2+ 29. Kd1 Rxa2 30. Rid2 Fxh2 31. f6 Fg1+ 32. Ke2 Ff2+ 33. Kd1 Fxf6 34. Fxc6 Fg7? (Hesin leikur gevur nærum hvítum ævigt skák. 34_.Fg6 hevði vunnið við tað sama) 35. Fe8+ Kh7 36. Fh5+ Kg8 37. Fe8+ Ff8 38. Fg6+ Kh8 39. Fh5+ Kg7 40. Rif3!? Ra1! (Jens Kristian var um reppið at tapa talvið á tíð, og síðsti leikurin hjá hon- um brestir allar vónir hjá Rana) 41. Fh6+ Kf7 42. Rig5+ Ke8 43. Fe6+ Fe7 44. Fg6+ Kd7 45. Ff5+ Kc6 (Svarti kongurin klárar at snúgva sær undan skákunum) 46. Ff3+ d5 Og Rani gavst 0-1 Sámal tók av. Støðan eftir 8. umfar: Havnin 22,5 Klaksvík 22 Hvalvík 14,5 Kollafj. 13,5 Sandavág 12,5 Toftir 11 Spenningur er nú av álvara komin í toppin. Telvað verður ikki næsta vikuskifti, men um tvær vikur skulu sandavágsmenn til Havnar og hvalvíkingar fara til Klaksvíkar, meðan kollfirðingar taka móti toft- amonnum. 2. deild Um vikuskifti vórðu tveir dystir telvaðir í Havn. Havnin 2 vann 3-1 móti runavíkini, meðan Havnin 3 tapti 3-1 móti vestmenn- ingum. Støðan í 2. deild: Vestmanna 16,5 Havnin 2 14 Runavík 11 Havnin 3 10,5 Klaksvík 8 Nú fá umfør eru eftir, er líkt til vestmenningar verða aft- ur at síggja í fyrstu deild. 3. deild Vestmanna og Havnin 4 leiktu 2-2 í Vestmanna, og Klaksvík vann 2,5-1,5 móti Róki. Støðan í 3. deild: Havnin 4 22,5 Gøta 15 Havnin 5 14,5 Vestmanna 14 Klaksvík 12,5 Rókur 5,5 Í unglingadeildini varð ein dystur. Klaksvík 1 vann 3- 1 móti Havnini 2. Higartil í ár hevur ikki hylnast nakað serligt hjá Jens Kristiani Hansen, men… …í vikuskftinum vann hann á Rana Nolsøe, og talvið teirra millum, verður sundurgreinað niðanfyri Tað, sum ikki skuldi verið sagt Fyrst kunnu nøkur viður- skifti fáast upp á pláss, sum ikki hava nakað við skjalið um fiskidagamarknað at gera, men sum Bjarti Mohr og Jørgin Niclasen bland- aðu uppí lortaspannirnar, teir tveittu eftir formanni- num í Búskaparráðnum. • Um skattalættin hjá fisk- imonnum skal avtakast ella ikki hevur einki við upp- skotið um ein fiskidaga- marknað at gera. • At Bjarni Olsen sam- stundis við at vera formaður í Búskaparráðnum er stjóri í Føroya Sparikassa hevur slett einki við uppskotið at gera. • At limirnir í Búskaparráð- num ikki eru uppremsaðir í byrjanini av búskaparfrá- greiðingini er ein feilur frá mínari síðu og tí mín ábyrgd sum skrivari í Búskaparráð- num, og er slett ikki úttrykk fyri at limirnir vilja goyma tann veruleika, at allir lim- irnir uttan Anfinn Olsen eru cand. dit ella cand. dat, sum fiskimálaráðharrin róði uppundir. Økonomiska motivatiónin Tvey høvuðspunkt eru í uppskotinum hjá Bú- skaparráðnum: 2.Føroya fólk eigur tilfeing- ið 3.Tað skal vera lætt at koma inn í fiskivinnuna (og fara útaftur). Ogn Føroya fólks Fiskur í sjónum er eitt til- feingi, akkurát sum olja í undirgrundini. Í lógini um vinnuligan fiskiskap stend- ur at fiskurin í føroyskum havøki er ”ogn Føroya fólks”. Altso eiga eg og Ják- up Sólstein og Palleba og Fossadun og allir aðrir før- oyingar líka stóran part av tilfeinginum, sum svimur runt Føroyar — eingin meira enn hini og eingin minni. Í 1994 var hetta til- feingið latið nøkrum fáum at nýta ókeypis í 10 ár. Eing- in rindaði felagskassanum hjá mær og Sigmar Bláberg og Osmundi Justinussen og øllum øðrum føroyingum, nevniliga landskassanum, nakað, fyri at teir sluppu at nýta okkara tilfeingi. Tað sum hendi í 1994 var so- statt, at allir føroyingar góvu nøkrum fáum eina gávu uppá fleiri milliónir krónur. Legg til merkis, at øll sum eru komin inn í fisk- iskap við Føroyar síðan 1994 hava goldið fyri til- feingi, tey brúka, tí tey hava goldið teimum, sum fingu fiskirættindini ókeypis, fyri hesi rættindi. Sæð frá sjónarhorninum hjá vanligum føroyingum sum mær og tær og Páll í Svínoy merkir uppskotið um ein fiskidagamarknað bara, at vit krevja gjald fyri, at onn- ur nýta tilfeingið hjá okk- um, ístaðin fyri at tað hvørt 10. ár verður latin nøkrum fáum ókeypis. Um tað er rímiligt ella ikki, kann ein- hvør meta um sjálvur, men hetta er so fyrsta implikati- ónin av uppskotinum hjá Búskaparráðnum um ein fiskidagamarknað. Tað kann nevnast, at hetta er samsvar við Caragata álitið, sum mælir til at fiskivinnuni verður álagt eitt tilfeingis- loyvisavgjald (síða 57, til- mæli 6). Í hesum viðfangi kann eg nevna, at óttin hjá Bjarta Mohr, fyri at uppskotið fer at gera milliónaíløgurnar hjá honum og øðrum virð- isleysar, tí fiskirættindini verða ognartikin, er púra ó- grundaður. Eingi rættindi verða tikin frá teimum, sum eru í vinnuni í løtuni, tí í uppskotinum stendur, at nýggja skipanin fyrst skal byrja í 2004, tá tey núver- andi fiskirættindini, sum staðfest í lógini um vinnu- ligan fiskiskap, ganga út og fella aftur til landið. Vert er at leggja til merk- is, at hetta fyrra høvuðs- punktið í uppskotinum er óheft av tí seinna. Hvussu langt tíðarskeið fiskirætt- indini, ið seld verða, skulu vera galdandi, hevur sum so einki at gera við meginregl- una um, at Føroya fólk skal selja fiskirættindi og ikki lata tey ókeypis. Tað ber væl til at selja langtíðarrættindi — tað er hetta sum hendir í dag, men tað er bara ikki Føroya fólk sum selur, men menn, ið hava fingið hesi rættindi ókeypis frá mær og tær og Palleba og Marsannu og... Og lat okkum enda við- gerðina av tí fyrsta høvuðs- punktinum við at kalla ein spaka fyri ein spaka: Landið áleggur ikki vinnuni skatt, um tað krevur gjald fyri fiskirættindi. Tað selur eina vøru, sum tað higartil hevur latið vinnuni ókeypis. Søla av fiskidøgum er ikki meira skattauppkrevjing, enn søla av fiski frá skipum á eini gólvuppboðssølu er tað. Lætt at koma inn og út Tað seinna høvuðspunktið er, at tað skal vera lætt at sleppa inn í fiskivinnuna. Á henda hátt fáa øll áhugaði ein møguleika at royna seg í fiskivinnuni, og harvið gerst vinnan meira dynam- isk. Til at røkka hesum end- amálið verður skotið upp, at fiskirættindini, sum verða seld, skulu vera tíðarav- markað, og helst skulu tey vera galdandi so stutt tíðar- skeið sum gjørligt. Styttri tíðarskeið rættind- ini eru galdandi, minni er kravda kapitalbindingin, tað vil siga minni av peningi skal á borðið, áðrenn tú sleppur út at fiska. Haraftrat skal bert hyggjast eitt stutt tíðarskeið fram og ikki fleiri ár, tá metast skal um virðið á fiskirættindunum, ið keypt verða. Tí verður vágin ikki so stórur, og tí vilja pening- astovnarnir eisini vera skjótari at veita fígging til góðar ætlanir. Hetta merkir aftur, at tað ikki verður kap- italstyrki men førleiki á sjónum, ið avgerð hvør fær fiskidagar. Í staðin fyri at bert teir, sum kunnu leggja fleiri milliónir á borðið, sleppa inn í fiskivinnuna, so fer at bera til at keypa sær fiskirættindi fyri kanska nakrar fáar túsund krónur, so øll hava ein møguleika. Men summi vilja vera við, at vágin verður størri, tí tú ikki veitst um tú fer at hava nøkur fiskirættindi um eitt ár. Tí fer eingin at tora at seta pening í nakað skip, verður sagt. Men eitt flaka- virki veit heldur ikki, um tað hevur nakað tilfeingi at arbeiða við um eitt ár. Tá eitt flakavirki verður bygt, verður nógvur peningur settur í bygningar og útgerð, uttan at vissa er fyri, at nak- ar fiskur verður at hagreiða um eitt ár. Sama meginregla er galdandi fyri hýruvognar, bilverkstaðir, skipasmiðjur, hárfríkaðnarstovur, matvør- uhandlar_og allíkavæl tora fólk at byggja sær eina til- veru upp um slíkar vinnur. Hví kann tað sama ikki vera galdandi fyri fiskiflotan? Her er tað av avgerandi týdningi, at uppskotið ikki leggur upp til, at um fiski- rættindini til dømis eru galdandi 6 mánaðar, so vera fiskidagar bert seldir 6. hvønn mánað. Fiskidagar kunnu seljast hvønn dag, um ynski er um tað. Um ein handilsmaður selur allar mjólkapakkarnar í kulda- skápinum, er hetta ikki eins- týðandi við at hann ikki sel- ur mjólkapakkar aftur fyrr enn um eina viku, tá teir seldu mjólkapakkarnir ikki eru drekkandi longur. Øll- um kunnugt fyllir hann kuldaskápið aftur so skjótt sum gjørligt. Tað sama er galdandi fyri fiskidaga- marknaðin. Sjálvt um seldu fiskirættindini eru galdandi 3 mánaðar, so kann markn- aðurin selja nýggj fiskirætt- indi hvønn dag, so leingi fiskidagar eru á lagri. Tað sum er týdningarmikið er, at tað er eitt støðugt útboð av einum tilfeingi, líkamik- ið um talan er um mjólka- pakkar ella fiskidagar, so- leiðis at um tú ikki kundi keypa tilfeingið í dag, so er møguleiki aftur í morgin. Men um reiðarin yvir eitt longri tíðarskeið ikki klárar at keypa sær fiskidagar, fer hann á húsagang, kann onk- ur mæla ímóti. Men tað er júst hetta ein marknaðarbú- skapur gongur út uppá. Um reiðarin ikki er kappingar- førur fer hann á húsagang akkurát sum handilsmaður- in ella bilverkstaðurin eisini fara á húsagang, um teir ikki eru kappingarførir. Grund- leggjandi trupulleikin við føroysku fiskivinnuni er, at ov nógvir eru um boðið at fiska ov lítið av fiski. Ein- hvør mekanisma er neyðug at stýra, hvør sleppur at gagnnýta hetta avmarkaða tilfeingið. Men tað er júst hetta marknaðarmekanisman (eisini kallað prísmekan- isman) er so ótrúliga góð til. Um fiskidagar verða seldir á uppboðið vil prísmekan- isman avgerða - ísakalt og ópersónliga - at teir ella tey effektivastu sleppa at fiska, meðan hini mugu finna sær ein annan vinnuveg. Tað vil siga sama skipan sum er galdandi fyri tey, sum vilja royna seg í skipasmiðju- vinnuni ella hárfríðkanar- vinnuni ella matvøruhand- ilsvinnuni ella flakavirkis- vinnuni ella oljuvinnuni ella_Við núverandi skipan er tað fiskimálaráðharrin sum avgerð, um reiðari dit ella reiðari dat skal sleppa at fiska. Við einum fiskidag- amarknaði kundi fiskimál- astýrið kanska spart fleiri starvsfólk, og harvið kundi skatturin verðið lækkaður. Annars ber til, um ynski er um tað, at selja fiskirætt- indi við ymiskum loyvistíð- um. Tað ber til dømis væl til at hugsa sær, at seld verða rættindi, sum eru galdandi í 6 mánaðir, 1 ár, 2 ár og 5 ár. Á henda hátt kunnu til døm- is ung, ið vilja royna seg, keypa fiskirættindi galdandi 6 mánaðar fyri á henda hátt koma í gongd. Tey meira etableraðu í vinnuni kunnu so keypa rættindi, sum eru galdandi eitt longri tíðar- skeið. Við eini tílíkari skip- an kunnu aðrir trupulleikar stinga seg upp, men ikki meira um tað her. Aðrir partar av uppskotinum Tey bæði høvuðspunktini, sum eru gjøgnumgingin omanfyri, eru kjarnin í upp- skotinum hjá Búskaparráð- num um ein fiskidaga- marknað fyri Føroyar. Øll onnur viðurskifti eru í hes- um sambandi minni týdn- ingarmikil. Aðrir eginleikar við fiskidagamarknaðinum kunnu skipast eftir ynski, til dømis at bert føroyingar skulu kunnu bjóða upp á fiskidagar, og at útróðrar- flotin upp til ávísa stødd skal vera undantikin. Ein konstatering Arbeiðið hjá Búskaparráð- num er at koma við óheft- um, fakliga kompetentum lýsingum av føroyska bú- skapinum og tilmælum til, hvussu hesin kann skipast á besta hátt, til frama fyri alt Føroya fólk. Í hesum sambandi er náttúrligt at leita sær upplýsing hjá teim- um, ið hava sítt dagliga starv í teim pørtum av bú- Nakrar viðmerkingar til Fimmaran í Útvarpinum 2/2-2000 Eftirsum formaðurin í Búskaparráðnum noyddist at brúka næstan alla sína talutíð upp á at verja seg móti álopum frá monnum, ið ikki hava lisið skjalið frá Búskaparráðnum um ein fiskidagamarknað nóg væl, ístaðin fyri at greiða frá, hvat uppskotið gongur út uppá, vil eg gjarna nýta nakrar reglur uppá at siga tað, sum kundi verðið sagt, um hinir luttakararnir høvdu hildið seg til evnið, kjakast varð um Viðmerking: skapinum, sum arbeiðið viðvíkur, tó uttan at lata á- hugamálini hjá hesum av- gera, hvat endaligu tilmæl- ini hjá Ráðnum eru. Eftir úttalilsunum í Fimmaranum at døma er sitandi fiskimál- aráðharri tann síðsti, ið kann geva eitt positivt íkast til hetta arbeiðið. Jóannes Jacobsen cand. oecon. skrivari í Búskaparráðnum OPIÐ ER: Mánadag............. STONGT Týs.-hós............... kl. 10.00-18.00 Fríg.......................kl. 10.00-19.00 Leyg..................... kl. 10.00-14.00 MENA er byrjað at arbeiða í salongini hjá okkum 180,- Ringið og bíleggið tíð FRISØRSALONGIN BYRJUNAR- TILBOÐ KLIPPING Sosialurin - 311820 HESA VIKUNA