hósdagur 21. desember 2000síða 5

BØKUR Jústinus Leivsson Eidesgaard Hvussu ber tað til , at bøk- urnar, fyrst hjá pápanum Niels Juul Arge, sála og so nú bøkurnar hjá soninum Jógvan Arge, eru bøkurnar fólk tosa um undan jólum? Ella ikki tosa um, fyri at avgera um tey skulu keypa bøkurnar, tí tey allarflestu, sum leita í bókabúðirnar um jóltíðir keypa hesar bøkur. Men heldur fyri at tosa um innihaldið. Longu í seinastu viku vórðu 3000 eintøk seld av seinasta útgávuni hjá Jógv- an Arge um føroyskan út- róður í Grønlandi. Og fleiri verða seldar enn til jóla. Journalistar verða lærdir ikki at seta lesarunum ó- svaraðar spurningar. Og uttan at koma við nakrari djúptøknari kanning, so hava Argemenninir tev fyri at leita áhugaverd evni upp. Tá teir so borðreiða tey við løttum málburði og ein- føldum setningsbygnaði, so er ikki neyðugt at stava teg gjøgnum bøkurnar, tær eru lutfallsliga skjótt lisnar. Og omaná tað heila kenna fólk til evnini og tað er kanska dyggasti stuðulin til góðu sølutølini. Konvoyin, ein lort túrur Ein annar táttur, sum Jógvan dugir meistaliga væl, er at hava nógv fólk og nógvar forkunnugar myndir við í sínum bókum. Hetta førir við sær at rættuliga stór fjøld er beinleiðis ella óbeinleiðis knýtt at bókini. Eitt nú eg sjálvur. Pápi mín, Leivur Eides- gaard í Oyndarfirði d. 19/2- 2000 var 29 ára gamal, tá konvoyin hjá Kjølbro stevndi til Eysturgrønlands í august 1959. Hetta summ- arið hevði hann ikki nakran kjans, men var so biðin at koma sum maskinmeistari við útróðrarbátinum “Ma- thildu” í Lorvík. “Jamen, eg eri ikki út- búgvin maskinmeistari og havi ongantíð fingist við maskinur fyrr, “ segði pápi og bar seg næstan undan. “Tað ger einki, kravið er at ein verður mynstraður sum maskinmeistari og tú kann gott standa sum maskinmeistari á pappír- inum,“ søgdu umboðsmenn Kjølbros, og síðan hendi tað at hesin ungi oyndfirð- ingurin, sum bestan hugin hevði at fiska, eisini fekk til starv at pumpa upp í forbrúkstangan á “Matildu” og at smyrja har tað var neyðugt. Typiskt føroyskt, øll skulu kunna gera alt. Ein annar oyndfirðingur var eisini við, tað var skyld- maðurin Mourits Petersen, sáli, sum var bestimaður við. Men túrurin í Eystur- grønlandi við 130 monn- um, 10 dekksbátum og einum farmaskipi, Karin K, var ein lort túrur alt í alt. Keðilig ísviðurskifti, vána- ligur fiskiskapur og lønin fyri hesar báðar mánanar var bert 2000 krónur. Og tað var ikki nógv at liva fyri í 1959, nýgiftur so at siga og við trimum smábørnum og fjórða sterkt ávegis. Jógvan Arge ger nógv burtur úr konvoyini hjá Kjølbro og hann her eisini vesturum og greiðir frá útróðrinum á Stóru Ravns- oygg og aðrastaðir við um hetta mundi. Bøkurnar hjá Jógvan Arge eru íblásturin til tús- und aðrar søgur, sum hann ongan møguleika hevði at fáa hendur á, men sum blóma upp aftur kring land- ið, nú “Teir tóku land,” skjýtur glitrandi gávu- pappírshamin og fer at liggja upplatin í teim mongu stovunum kring landið. Jógvan Arge tekur lesarar Pennurin fangar eins nógv og røddin Stórsligið sá tað út, tá ið smábátar úr Klaksvík fylgdu teimum 10 útróðrarbátunum teir allar fyrstu fjórðingarnar til Eysturgrønlands Útróðrarkonvoyin í ísinum í Eysturgrønlandi Nr. 246 - 21. desember 2000 9 8 Nr. 246 - 21. desember 2000 Bygdaráðið við Gjógv hevur rent pannuna ímóti múrinum. Bygdaráðið ætlar at lækka kommunu- skattin munandi, men landsstýrið sigur nei. Málið er nú á veg í rættin SKATTAPROSENT Áki Bertholdsen Avgerðin, sum bygdaráðið við Gjógv tók mánakvøldið um at lækka skattin, er ólóglig. Tað ivast kommunala eftirlitið ikki í, og tí sleppur Gjáar Kommuna heldur ikki at lækka skattin. Mánakvøldið samtykti bygdaráðið við Gjógv ann- ars at lækka kommunu- skattin niður í 13% næsta ár. kommunan er væl fyri fíggjarliga og tað heldur bygdaráðið, skal koma fólkinum til góðar. Annars hevur tað verið lógarfest síðani 1993, at kommunuskatturin skal vera í minsta lagi 16% og í mesta lagi 23%. Men 1. januar kemur ein nýggj kommunulóg í gildi og tá eru markini fyri lægsta skatt og hægsta skatt tikin av, so at kommunurnar kunnu áseta skattin sjálvar. Og Gjáar Kommuna sigur, at av tí at skattaprosentið, sum nú er ásett, er fyri næsta ár, hevur hon loyvi til at lækka skattin niður um 13%. Ólógligt Men soleiðis tulkar Komm- unala eftirlitið hjá lands- stýrinum ikki lógirnar. Hilmar Høgenni sigur, at tað er púra greitt ímóti lóg- ini frá 1993 at seta komm- unuskattin niður um 16%. Har stendur, at fíggjar- ætlanin skal verða viðgjørt tvær ferðir í bygdaráðnum og at tað skulu vera minst 14 dagar ímillum hvørja viðgerð. Men í seinasta lagi 1. desember skal fíggjar- ætlanin verða endaliga samtykt og so skal hon beinanvegin sendast lands- stýrinum til góðkenningar. – Fíggjarætlanin, sum bygdaráðið so hevur sam- tykt, og sum landsstýrið hevur góðkent, er bindandi fyri, hvussu nógv komm- unuskatturin skal vera komandi fíggjarár. Og somuleiðis sigur lóg- in, at skatturin skal vera ímillum 16 og 23%. Hilmar Høgenni sigur, at sostatt eru hesar ásetingar- nar eisini galdandi fyri fíggjarætlanirnar, sum verða lagdar nú - tvs fíggj- arætlanirnar fyri næsta ár. – Sostatt er tað ikki fyrr- enn næstu ferð, fíggjarætl- anirnar skulu gerast, at markið fyri hægsta og lægsta kommunuskatt er tikið av. – Og sostatt kann bygd- aráðið við Gjógv ikki lækka skattin niður um 16% fyrrenn fyri árið 2002. Seinastu ferð Hilmar Høgenni sigur, at hetta er samstundis sein- astu ferð, at landsstýrið skal góðkenna fíggjarætl- anirnar hjá kommununum. – Hereftir skulu komm- unurnar leggja sínar fíggja- rætlanir, samtykkja tær og senda landsstýrinum tær. Men landsstýrið skal ikki góðkenna tær. – Tað verður bara í teim- um førum, har ein komm- una skyldar meiri enn eina álíkning, at landsstýrismað- urin í kommunumálum kann geva kommunustýrin- um boð um at gera neyð- ugar broytingar í fíggjar- ætlanini. Tað kann hann gera um hann heldur, at metingarnar hjá komm- ununi av inntøkum, út- reiðslum og íløgum eru skeivar, ella gjørdar á skeivum grundarlagi, ella um tær eru órímiligar, ella óneyðugar. Sleppa ikki at lækka skattin Við Gjógv sleppa tey ikki so lætt í skatti næsta ár, sum bygdaráðið hevði ætlað. Í hvussu so er, ikki uttan víðari. Hilmar Høgenni á Kommunala eftirlitinum sigur, at tað er ikki loyvt at lækka skattin niður um 16 prosent Føroyingar hava seinastu dagarnar fingið brøv úr Afrika, har tað verður lovað at gera teir til milli- óningar. Hetta eru brotsmenn og falsarar og tað er umráðandi ikki at lata seg lumpa, sigur løgreglan FALSARAR Áki Bertholdsen At fáa einar 60-70 milliónir krónur- fyri einki at gera. Tað man ljóða sum ein dreymur hjá teimum allar- flestu. Hjá nøkrum føroyingum er hesin dreymurin við at gerast veruleiki - um eitt bræv, sum teir hava fingið úr Afrika, er eftirfarandi. Men dreymurin er longu brostin, tí brævið er ikki eftirfarandi. Seinastu dagarnar hava fleiri føroyingar fingið bræv úr Afrika, har tað verður lovað at gera teir til fleirfaldaðar millióningar. Tað einasta, sum teir skulu gera, er at læna ein- um afrikanara eina banka- konto, sum hann kann seta pening inn á. Afturfyri ómakin skulu føroyingarnir fáa 30% av upphæddini. Og talan er ikki um smá- vegis, tí talan er um heilar 32,3 milliónir amerikansk- ar dollarar, sum hesin afri- kanarin ætlar at seta inn á hesa bankakontina, sum hann skal læna frá føroy- ingunum og 30% av tí, eru næstan 10 milliónir dollar- ar, ella 60-70 milliónir krónur. Fyrrverandi forsetafrúa Tað er ikki hvør, sum helst afrikanari, sum kemur við hesi umbønini. Tað er nevniliga ongin annar enn einkjan eftir fyrrverandi forsetan í Tanzania, Julius Nyerere, sum vil sleppa at læna eina bankakonto frá føroyingum. Hon sigur, at hon hevur fingið navnið og bústaðin hjá føroyingum í pappírum, sum lógu eftir deyða mann hennara. Tað er sonur hennara, sum eigur peningin, sum talan er um at flyta til Før- oya. Peningurin varð ikki settur í banka men goymd- ur í trygdarskápum. Stjórn- in, sum nú ræður í Tanzania er ikki vælviljað ímóti gamlu forsetahúskinum og tí hevur sonurin brúk fyri einum tryggum, útlendsk- um banka at seta peningin í. Prinsar og fúrstar Á kriminaldeildini hjá løg- regluni í Havn, eru hesi brøvini als ikki ókend. Jens Jensen, politistur, sigur, at tey, sum fáa slík brøv, skulu lata løgregluni tey. – Vit senda tey so víðari til eina serliga løgreglu- deild í Danmark, sum ar- beiðir við fíggjarligum svikum av ymsum slag. Tí fíggjarligt svik er ikki annað, enn hvat hetta er. – Tað eru altíð fólk við fínum heitum, prinsar og fúrstar, sum senda hesi brøvini til fólk. Hesuferð er tað so ein fyrrverandi for- setafrúa. – Men hetta eru onki uttan falsarar. Akkurát, hvat teir fáa burturúr at fáa eitt kontonummar í einum før- oyskum banka, kann bara gitast um. Men tað er eyðvitað við tí fyri eyga at misbrúka kontonummarið onkusvegna. Tað kann vera at teir onkusvegna fáa fólk at seta pening á bókina, sum teir síðani royna at fáa hendur á. Jens Jensen sigur, at tað er ógvuliga umráðandi, at fólk als ikki svara slíkum áheitanum aftur. – Fólk skulu so slett ikki lata nakað kontonummar frá sær. Men fólk skulu heldur ikki svara noktandi aftur. Tí fáa hesir falsarar fatur á einum brævi, við t.d. einum búmerki hjá eini fyritøku, ella felagsskapi á, kunnu teir eisini misbrúka tað onkusvegna. – Tað hevur týdning at fólk leggja sær í geyma, at allir upplýsingar, sum tey geva slíkum falsarum, kunnu blíva eitt amboð í teirra hondum, og kunnu misbrúkast onkusvegna. Jens Jensen sigur, at fáa hesir falsarar fatur á teimum røttu upplýsingun- um, ta røttu løtuna, kan tað eydnast teimum at fáa nakað burturúr. Tí er tað umráðandi als ikki at svara aftur, hvørki so ella so. Brotsmenn úr Afrika royna at seta klórnar í góðtrúnar føroyingar Fleiri føroyingar hava seinastu dagarnar fingið lokkandi brøv úr Afrika, har tað verður lovað at gera teir til millióningar. Men talan er um falsarar og fólk skulu undir ongum umstøðum svara teimum aftur, sigur løgreglan