mikudagur 2. august 2006síða 18

18 Nr. 146 - 2. august 2006 tíðindi MIÐEYSTUR – STRÍЭ IÐ MILLUM ÍSRAEL OG HIZBOLLAH Johan Jacobsen johan@sosialurin.fo Í 1946 gjørdist Libanon sjálvstøðug tjóð eftir at hava verið undir fronskum verndarstýri í 23 ár. Polit­ iska skipanin hevur frá byrjan av, og undir fronsk­ um valdi, tikið atlit til fjøl­ broyttu samansetingina av fólkabólkum í landinum. Valdið varð soleiðis býtt ímilllum trúarbólkarnar – tey kristnu, sunni mus­ limar, shia muslimar, drus­­arar og aðrar minni bólk­­ar; tilsamans 17 skrá­­settir bólkar. Síðan Tjóðar­­sáttmálan frá 1943 hevur forsetin verið maronitt­­iskur kristin, for­ sætisráðharrin sunni mus­ limur og tingsformaður í libanska tjóðartinginum shia muslimur. Somuleiðis vóru týdningarmikil em­bætisstørv og størv í herin­um givin út eftir trúar­upp­runa. Átrúnaður varð soleiðis inn­flættaður í libanska fólkaræðið. Tey fyrstu árini rigg­ aði hetta væl. Stjórn­mála­ frøðingar vórðu hugtiknir av hesi skipanini. Pressan var fræls, almenna kjakið opið og lívligt. Eisini vórðu fólkaval regluliga hildin, hóast atkvøður vórðu fluttur aftur og fram. Men í 1958 var galið, og borgarakríggj brast á. Libanon hevði ong­an virknan leiklut í 6 Daga krígnum í 1967. Eftir hetta kríggið bleiv Libanon ein høvuðsstøð hjá stríðandi palestinskum bólkum, ið skipaðu fyri álopum á Ísrael. Líka síðan hevur palestinska stríðið ímóti norðara parti av Ísrael verið kelda til mikið høvuðbrýggj hjá libansku mynduleikunum. T.d. í 1968 vórðu 13 ferðafólkaflogfør álopin og oyðiløgd á flog­vøllinum í Beirut av ísraelskum stríðsflogførum í hevnisøk fyri palestinskar atgerðir. Hendan støðan end­aði í einum longum libansk­ um borgarakríggi í 1975. Upprunin til hetta borg­ ara­­kríggj verður mettur at vera fleirtýddur, men ein høvuðsorsøk ligg­ ur palestinska hernað­ar­ virkseminum í suður­part­ inu­m av Libanon. Í 1978 tók Ísrael seg inn í sunnara part av Libanon og uppbygdi ein trygdarøki. Fram til 2000 er hetta trygd­arøkið á ísraelskum hondum. Hizbollah-deildir taka seg inn á hetta økið í 2000, meðan ísraelar taka seg aftur. Í dag eru shia muslimar hin størsti fólkabólkurin í landinum, 40 % av libansku íbúgvunum, størri enn tey kristnu og sunni muslimar. Hetta talið er ein meting, eingi almenn tøl av fólkatalinum, ið sigur frá støddini av trúarbólkunum, finnast. Hetta evnið er eitt tabu-evni í libanska politiska kjakinum. Inntil 60ini vóru libansku Libanon – veiki staturin í Arabiska útgávan av CNN ella BBC, Al-Jazeera, er á tremum við oyðilegging av bygningum og illa farnum mannakroppum. Bæði Irak og Libanon eru rakt av ófriði, og er hetta keldur til mikla vreiði og sorg í økinum. Í dag hyggja vit nærri at støðuni, og vit hava prátað við tveir ungar menn úr Jordan og Libanon, ið dagliga merkja til ófriðin. Libanon er serliga merkt av at vera eitt lítið samfelag í Miðeystri, sum hýsir fleiri minnilutabólkum. Her finna vit ein hóp av ym­iskum kristnum trúar­sam­feløgum og mus­limsk­um trúarsamfeløg. Borg­ arakríggið, ið varaði heili 15 ár, frá 1975-1990, hevur kravt mestu orkuna og fleiri lív frá hesum lítla samfelagnum, og sárini eru enn ikki lekt