leygardagur 23. desember 2000síða 9

Nr. 248 - 23. desember 2000 17 gult cyan magenta svart 16 Nr. 248 - 23. desember 2000 Eingin jólabýur fer nakrantíð at hugtaka so nógv - og so leingi, sum gamli Jólamað- urin á Áarvegnum GAMLI JÓLAMAÐUR- IN Á ÁARVEGNUM Eirikur Lindenskov Hann hevur glett manga barnasálina í Havn seinastu nógvu árini. Børn frá 90’u- num kenna hann, børn frá 80’unum kenna hann, børn frá 70’unum kenna hann, børn frá 60 kenna hann… Hann hevur glett fleiri barnasálir enn allir jólabý- irnir í SMS seinastu 23 ár- ini tilsamans, eingin ivi um tað. Tað er gamla Jólamannin hjá Katrinu Christiansen í Havn vit tosa um – hann sum altíð hevur staðið í sýnisglugganum hjá Katr- inu Christiansen. Hann, sum so trúgvur tók telefon- ina, tá fólk ringdu og søgdu, hvat børnini skuldu hava í jólagávu. Eingin jól uttan Jólamannin Jól vóru ikki í Havn, fyrr enn Jólamaðurin sást á Áar- vegnum. Hitt týðuliga boð- ið um jólini var jólatræið á Vaglinum - og pyntaðu handilsgluggarnir annars. Barnagarðar og skúla- flokkar gingu túr oman á Áarvegin – bara fyri at heilsa upp á jólamannin Men í ár er Jólamaðurin ikki at síggja. Tí í ár hevur handilin hjá Katrinu Christ- iansen heldur einki at sýna fram í sýnisglugganum, sum aðrir handlar nú leiga frá Haldori, sum seinastu 50 árini hevur rikið handil- in, ið ber navnið hjá móður hansara, Katrinu Christian- sen. Nei, Haldor veit ikki so nógv at siga um jólaman- nin. – Eg keypti hann einaferð frá Esmar Hansen, eg minnist ikki rættuliga nær, sigur Haldor, sum kortini heldur, at tað hevur verið í fimmti- ella fyrst í sekstiár- unum. Bróðursonur og hjálpar- maður hansara, komandi borgarstjórin í Havn, Jan Christiansen, leggur aftur- at, at Haldor so bestemt hevur keypti hann brúktan. Teir vita ikki rættuliga um aldurin at siga, men hann er gamal – og hann er slitin. Vit báðir, myndamaður- in, fáa lykilin til húsini hjá Angeliku – tað eru húsini hjá ommu Jonu Henriksen niðri á Áarvegnum, sum Haldor seinastu 30-40 árini hevur havt sum sýnisglugga – tey gomlu húsini, sum standa millum Blákolluna og húsini hjá Per á Sjó- mansheiminum. Sum gandur fyri barnasálina Í einum króki stendur, ella rættari hongur Jólamaðurin niður yvir borðið. Hvør skal siga: Eg orki ikki meira… Øll minnast, hvussu av- anseraður Jólamaðurin var. Hann sat ikki bara stillur sum ein dukka. Nei, hann var livandi: Hann sat við borðið - við telefonini. Reistist við jøvnum mill- umbilum, strekti armin, settist aftur, og skrivaði niður. Bara hetta í sjálvur sær var fantastiskt – hetta var næstan gandur fyri barnasálina. Ellin er eyðsædd, tá vit hitta Jólamannin. Inni í honum er bjølgur, sum varð blástur upp, hvørja ferð hann reistist. Blásarin er langstíðani steðgaður, men hin bróðursonurin hjá Haldori, Viggo, hevur biks- að okkurt saman, so Jóla- maðurin við hjálp av einum gomlum Nilfisk-dustsúgv- ara, einum rele og nøkrum luftslangum hevur kunna reist seg síðstu árini. Hetta er so orsøkin til, at hann ikki hevur verið líka fattur, sum hann var, tá vit vóru børn! Sæð frægari tíðir Handilin hjá Katrinu Christiansen í Bartskers- stovu í Bringsnargøtu er ein gamal handil. Fyrr var hetta handilin hjá Zacharis Hein- esen, sum longur afturin í tíðini var handilin hjá verfaðir hansara, A. W. Restorff. Zacharias Heinesen búði í húsunum í Bringsnargøtu við familjuni. William Heinesen er føddur á loftinum. Í 1927 flytir Heinesen handilin oman í Vágsbotn, har Valdemar Lützen er í dag. Kolonialhandilin var har, sum Andreas í Vágs- botn er í dag, og klædna- handilin har, sum Valdemar Lützen hevur postalíns- handilin. So eyðsæð er, at handilin hjá Katrinu Christiansen, ið er tann seinasti, har keypt verður um skivuna, hevur sæð frægari dagar. Nýggjar tíðir seta nýggj krøv, og fólk vilja heldur keypa í stórum handlum við nógv- um vørum – handlum, sum hava stórar jólabýir, sum hugtaka bæði vaksin og børn. Men eingin jólabýur fer nakrantíð at hugataka so nógv og so leingi, sum Jólamaðurin á Áarvegnum! Føroya mest fagnaði jólamaður Fyri fyrstu ferð í mannaminni er gamli Jólamaðurin á Áarvegnum ikki at síggja í sýnisglugganum hjá Katrinu Christiansen. Var hetta fyrr í tíðini, so hevði verið ráma skrígg, tí tá vóru eingi jól í miðbýnum, uttan gamla Jólamannin Mynd: Jens Kristian Vang At vera ættaður av Bakkanum í Fugla- firði, uppvaksin mill- um saltfisk á Stórhús- ið, undir Luftbrúnni á Stórubrúgv og nú vera við til at syngja Messias í Christians- kirkjuni í Strandgade, er næstan sum hjá gamla Simeon í temp- linum, tá ið hann sá Jesusbarnið… at eg havi sæð frelsuna, hugleiðir Frits Johannesen úr Fuglafirði Frits Johannesen Hugsa tær, undir tróðrinum í hesum sjaldsama húsi hevur Grundtvig gamli sjálvur prædika. Kirkjan varð bygd í árunum 1754 til 1759 og Grundtvig prædik- aði her frá 1832 – 1839. Händel livdi frá 1685 til 1759. Messia smíðaði hann í 1741 í 24 dagar. Umstøð- urnar undir hesum bitum í hesi kirkju skuldu verið góðar at sungið hetta verk í. Kirkjan er bygd sum ein teaturkirkja. Upp við vegg- irnar eru klivar, sum fólk (hópar, familja) kunnu sita í og vera fyri seg sjálvan, og ikki at gloyma tey konga- ligu, tey høvdu(hava) sín kova at sita í. Kirkjurúmið er fýrkantað, og síggjast fólk sita allastaðni – hanga sum krókur og likkja við hjalsrimar upp eftir vegg- unum. Tritonuskórið er kórið hjá John Høybye. Hetta er sera gott kór, sum hevur gott orð á sær. Hevur verið víða – vitjað í Kina, Am- erika og fleiri ferðir í Før- oyum, vunnið sangkapp- ingar á altjóða støði og havt óteljandi konsertir t.d. í Keypmannahavn. Tú hevur sitið við Gamaleias føtur og sungið hetta fjálga stykki undir hansara hond og vóru vit trý úr Fuglafirði, sum sungu við í hesum kóri leygardagin 9. og sunnudagin 10. Des. Hoyrdi ein dagin, at tað vóru 21 framførslur av Messia í Keypmannahavn til jóla, so spurningur er hja fólki, hvat kór tey skulu fara at lurta eftir. Í Kristja- nskirkjuni varð, sum sagt, Messia settur á breddan tvær reisur. Útselt varð til báðar konsertirnar. Opnar tú lurtitólið ella sjónvarpið móti jólum hoyrist eisini Messias runga frá hesum miðlum víða um. Fyrstu ferð eg hoyrdi Messia, var eitt kavakvøld upp undir jól 1956 á Bakkanum í Fuglafirði frá BBC. Tá stóð Luftbrúgvin uppi hjá Gamla Sámal Pet- uri, og her undir plagdu gørn og trossar hanga frá sildatíðini. Ùt ímillum hesi tjøld kom ljóðið av hesum oratorium. “Troysta fólk mítt, troysta tað,” sigur Gud tykkara. Trossar og gørn vóru frostbitin, og niðast við lá kavin og goymdi seg inn ímillum henda vevna av barkaðum gørnum og sildatrossum. Ariur og kór komu út ímillum stívfrosn- ar grastrossar, og gørnini livdu í vetrarvindinum ….. Fyrsta kórið var so rung- andi… And the Glory of the Lord shall be reveal- ed…. Men nú vart tú úti í Kristjanskirkjuni á Kristj- anshavn, og ikki á Kolbr- únni, men ikki fekst tú slept hesum enda. Øll tann mannamúgva, sum plagdi at vera á Kolbrúnni, tá ið skipini komu undan Íslandi ella Grønlandi, ella tá ið Havhestur, Tjaldrið, Kat- aritiza og Barjama løgdu til….. mannamúgvan sang so tað gnelti í: For unto us a Child is born .. Tí at barn er okkum føtt, sonur okkum givin … John Høybye stóð á brúgvarendanum saman við Gekkinum ( Joen Jakku hjá Mikkjals Jáku) og stýrdi øllum. Tú skuldi hava skil á mongum endum og trossum, sum fuku um oyruni á fólki… unto us a Son is given. Kolbrúgvin stunaði undir allari manna- múgvuni. Sterk var hon eins og Tempul Jerusal- ems…. And his name shall be called: Wonderfull, Counsellor, The Mighty God, the everlasting father, the Prince of Peace!…… Gørnini, trossarnir, Luft- brúgvin, mannamúgvan tirptist í Bethlehems gøt- um. Fólk lógu í gluggum, sótu uppi á tekjunum og hoyrdu sangin og undrað- ust….. For unto us a Child is born, …. Men, men tú vart í Christjanskirkjuni á Kristjanshavn… men and- in, hann var á Bakkanum í Fuglafirði. Óvitarnir sótu uppi á Luftbrúnni, hugdu og lýddu á…. Út úr Stórhúsum … út eftir Luftbrúnni kom ein eingil: Óttist ikki, sí eg kunngeri tykkum eini gleð- iboð. Hann skein sum bjart- asta sól á hásumri.. Hetta var eitt resitativ. Manna- múgvan vendi sær á. Hugdu upp á Luftbrúnna, sóu eingilin og ljósið, sum skygdi í trossum og gørnum. Kórið sang: Glory to God… Æraður verið Gud í tí hægsta…Tú sat í v i n d e y g a k a r m i n u m Norðuri í Búi á Bakkanum í Fuglafirði eitt seint vetrar- kvøld upp undir jól við kavafólvi um tindar, skorðar, garðalið, bø og ong… lýddi á Messias frá BBC og hugdi oman á Kol- brúnna. Kórið sang : Lift up your heads, O ye gates; Hevjið tykkara høvur, borglið! Reisist tit avgomlu portur, at dýrdarinnar kongur kann koma!…. Who is the King of Glory?….. Var tað Gekkurin ella John Høy- bye? Tað kundi tað verið , tí báðir hava gjørt eitt gott ar- beiði. Gekkurin var ein skilamaður, og tað er John Høybye eisini… nei, The Lord of Hosts, He is the king of glory. Harri her- skaranna. Hann er tað, ið er dýrdar kongur! Hetta sást tú niðri á Kolbrúnni og hoyrdi tónleikin frá BBC upp undir jól 1956. Jóla- skipið Tjaldrið var komið og hevði jólatrø á mastra- toppunum. Hetta var sera forkunnugt, meðan tú lurt- aði eftir Messias at síggja hetta. Og hetta var fyrstu ferð á ævi tíni, at tú sást hesa sjón. Ilt er at siga, hvat er vakr- ast í Messia. Eg dugi ikki at taka dagar ímillum partar- nar, tá ið um tónleikin ræð- ur, men … knappliga skar mannamúgvan á Brúnni í at syngja: The Lord gave the word…. Harrin læt sítt orð ljóða, stórur var profetanna skarði. Tað var rytmiskt fast. Brúgvin livdi. Øll sum vóru á brúnni kendu skrift- ina. Summum dámdu betur Gamla testamentið og vóru ikki komin út í Nýggja testamentið, men so vóru tað tey, sum líkaðu betur Nýggju pakt, ja og so vóru tað tey, sum vóru eins stinn í báðum pørtum. Tey sungu um tað sama og hugsaðu bara um gleðina .. danda- gadandaga danda…. Mong av teimum, sum stóðu á Brúnni hetta kvøldið, liggja nú undir grønu torvu…. Men hetta kvøldið 10. des ár 2000 vart tú í Kristjankirkjuni úti á Kristjanshavn. Her sótu danir, sviar og ameriku- menn. Sigast má, at summi vóru komin langa leið at síggja barnið í krubbuni. Soleiðis eigur tað at vera, og vit trý úr Fuglafirði royndu okkara besta. John Høybye ættleiddi kór og orkestur við sínum taktstokki út í hetta rúmliga verk av himmalskum anda. Taktstokkin hevur Arnfinn- ur Olsen, listasmiður til- evnað úr hvalabeini. Hetta var gáva frá Fuglafjarðar sang- og gentukórið seinast hann var í Fuglafirði. Kanska er beinið av hvali, sum er skorin upp á Stóru- brúgv í sínari tíð… og glitr- aði taktstokkurin, tá ið hann stóð á Luftbrúnni og orkestrið legði fyri við Halleluja og skóru øll út í at syngja: Halleluja! Halleluja! Harrin Guð vár tann almáttugi hevur tikið valdið. Veraldarharradømi er nú Harrans og salvaðu hansara, og hann skal verða kongur um aldur og allar ævir, kongur konganna, harri harrana. Halleluja! Togendar, trossar og gørn skulvu undir hesum fragd- arlagi. Undir Brúnni lá ein æðublikur og blundaði og frøddist yvir hetta ljóðið. Mannamúgvan reistist úr sati í Kristjanskirkjuni á Kristjans- havn og klapp- aðu. John Høybye stóð á Luftbrúnni bukkaði og helt varisliga um taktstokkin, tí tað er bara ein av hesum slag i heiminum,.…. og um hundrað ár fer hann at hava fleiri túsund krónur í virði. Men her í andans húsi, har sum Grundtvig hevur ging- ið, hevur hann eitt mál, at leiða kór og orkestur inn á røtt spor og greiða teimum ferðina, taktina, og fraser- ingina í tónamálinum, sum er í orðunum og tónleiki- num. Sinnisliga, stillisliga, liv- andi syngur sopranin: I know that my Redeemer liveth…. Men eg veit, at loysnari mín livir… Eg var blivin so troyttur at stara oman á Stórubrúgv, setti meg undir lurtitólið og lýddi á… Eg veit, at mín loysnari livir, og hann á ytsta degi skal trína fram á jørðini……. Linkaði og sovnaði fram á borðið í køkinum. Flykrunar duttu av himni… gjøgnum kava- flykrurnar sást tú fólkið á Stórubrúgv syngja: But thanks be to God….. Men takk fái Gud, sum givið hevur okkum sigurin við Harra Jesusi Kristus vár- um. John Høybye lyfti takt- stokkinum, og so sungu vit Amen. Gekkurin stóð við hansara lið og turkaði síni tár av kinnklovunum, ein gamal sjómaður, sum mangan brattan hevði farið sá…. sá inn í dýrdina við fasta taktslagnum frá John Høybye….. men tú vart á Kristjanshavn í hesi sjald- somu kirkju, men samtíðis vart tú í køkinum í barna- dómsheiminum á Bakka- num, sá oman á Stórubrúgv og hoyrdi Messias frá BBC. Tað síðsta tú hómaði var, at Gekkurin bjóðaði John Høybye til gott kaffi…. teir fóru heim eftir vegnum og hvurvu ímillum flykrur og í mannamúgvuni.. At syngja Messias í Christians- krikjuni í Strandgade John Højbye og solistar Stórabrúgv í Fuglafirði