leygardagur 30. desember 2000síða 13

Nr. 251 - 30. desember 2000 25 24 Nr. 251 - 30. desember 2000 gult cyan magenta svart 1. juli HB verður mett sum stórfa- vorittur at vinna dystin um løgmanssteypið, meðan kvinnurnar hjá KÍ verða tippaðar sum vinnarar í teirra steypakapping. Í Hollandi er nú greitt, at dysturin um EM-heitið fer at standa millum Frakland og Italia FM-róður verður í Kolla- firði, og møguliga verða fleiri FM-vinnarar funnir á stevnuni. 4. juli GÍ vinnur dystin um veðra- hornini. Í einari spennandi, men kanska ikki so væl spældari finalu, eydnast tað teimum at vinna 1-0 á HB. Málið skjýtur Óli Hansen skjýtur einasta málið í dyst- inum. Hjá kvinnunum vinnur KÍ 2-0 á HB. Tølini siga kanska ikki so nógv, men sigurin var sera sannfør- andi. Una Olsen og Rannvá Andreasen skjóta málini hjá KÍ. KÍ fekk annars ikki gjørt nýtslu av Lisbeth T. Hansen, tí formligu viður- skiftini fyri at flyta spæli- loyvið vóru ikki í lagi. Í Fuglafirði varð søgulig- ur dystur spældur. Bergur og Eyðgerð Petersen eiga 11 synir, og teir spældu stevnudyst móti ’79 liðnum hjá ÍF. ’79 liðið vinnur ann- ars dystin 4-3. 5. juli Eingin føroyameistari varð funnin, men nú er um at vera heilt nær við hjá fýra bátsmanningum, sum enn hava fult stigatal. Kappróð- ur var í Kollafirði, og með- an fleiri bátastøddir eru nærum avgjørdar, er kapp- ingin hjá 10-mannaførum meira spennandi, enn hon hevur verið í fleiri ár. 6. juli Statoil kring Føroyar er um at fara av barkastokki, og í hesum sambandi verður skipað fyri tíðindafundi. Føroyska U-17 landsliðið er í kapping í Týsklandi, og í innleiðandi bólkunum hølva teir alla mótstøðu til viks. Fótbóltsskúlarnir kring landið fara í gongd. Eini 750 børn luttakað í tiltakin- um, sum fer fram á fimm ymsum støðum. 7. juli Jón Hestoy er yvirdómari í EM-kappingin í svimjing, sum fer fram í Finnlandi. Uni Arge er eftir skaða- steðg komin fyri seg, og skorar til 3-1, tá ÍA við 4-1 sigri vinnur seg víðari í íslendsku steypakapping- ini. U-17 landsliðið í fótbólti heldur á fram at vinna í Týsklandi, og nú frættist, at týskarar eru farnir at sýna áhuga fyri onkrum av leik- arunum. 8. juli Á Svangaskarði eru tey nú farin undir at skrúva setrini upp á pláss, so leikvøllurin aftur kann hava altjóða støði. FSF og Postverkið eru farin undir at selja atgongu- merki til landsdystinum millum Føroyar og Dan- mark. U-17 landsliðið tapir í fjórðingsfinaluni í týsku kappingini, men brotsspørk mugu til, áðrenn okkara menn boyggja seg. 11. juli Reyða Stjørna kemur til landið, og lítil ivi er um, at mótstøðuliðið hjá KÍ er hitt sterkasta, sum hevur vitjað her í felagshøpi. U-18 kappingin fyri kvinnur verður hildin í Før- oyum, og okkar gentur fyri- reika seg av øllum alvi. HB keypir Allan Mørk- øre aftur frá ÍBV, har hann hevur leikt seinasta árið. John Petersen skorar, men Leiftur tapir kortini í Inter-toto kappingini móti franska Sedan. 12. juli Føroyska U-18 liðið hjá kvinnum tapir 5-0 í fyrsta dystinum, sum er móti Sveis. 13. juli ÍA atpir týdningarmikil stig í íslendska fótbóltsoddin- um, tá teir á heimavølli tapi 1-0 fyri Fylkir. 14. juli KÍ stendur seg væl, men mugu tó ásanna, at yvir- maktin er ov stór. Reyða Stjørna vinnur 3-0, eftir at støðan í hálvleikinum er 1- 0 til gestirnar. 18. juli Fyrrverandi enski lands- liðsmálverjin, Rey Clem- ence, er partur av venjara- bólkinum hjá enska U-16 landsliðnum, sum kemur til Føroyar at dystast í NM. Í íslensku kappingini lyftir Leiftur seg av niðasta sessinum, men enn stendur einki til hjá føroyingunum á Ólafsfirði. 19. juli Fleiri føroyameistarar vórðu funnir, tá vestan- stevna var í Vestmanna. Ikki óvæntað eru dreingirn- ar á Tjaldrinum, Kvinnur- nar á Jarnbardi, genturnar á Frúnni og Argjabáturin før- oyameistarar. Allir bátarnir hava fult stigatal, nú fimm róðrar eru fingnir frá hond- ini. Katrin á Neystabø og Jacklin Durhuus, sum hava verið og vant við Slagelse, verða bodnar at koma aftur. Ítróttarstjóri hjá Slagesle er navnframa Anja Andersen. 20. juli Herfølge tapir sonevnda Super-cup dystin í Dan- mark móti Viborg. Tapið kom eftir brotssparkskapp- ing og merkir, at tað verður Viborg, sum vinnur tær 100.000 kr., sum dystast varð um. 21. juli Statoil kring Føroyar er byrjað, og Rógvi Johansen hevur lagt seg á odda. Tað er tó bert eittans sekund, sum skilir hann og Jens Tousgaard eftir prologin í Klaksvík. FM í diskoskasti og spjótkasti er á Svanga- skarði. KÍ tapir 2-0 í seinna dyst- inum móti Reyðu Stjørnu. 22. juli Rógvi Johansen vinnur utt- an stórvegis trupulleikar fyrstu etapuna í Statoil kring Føroyar. Leiftur vinnur fyri fyrstu ferð hetta kappingarárið, tá teir basa Keflavík, sum hevur Páll Guðlaugsson sum venjara. 25. juli Tað gjørdist Rógvi Johan- sen, sum vann súkklukapp- ingina, Statoil kring Føroy- ar. Seinastu etapuna varð tað Gunnar Dahl-Olsen, sum gjørdi um seg, men samlaði sigurin hjá Rógva var ongantíð í vanda. B36 hevur nýtt summar- steðgin til at styrkja um lið- ið. Nýggir á besta manslið- num eru pólverjin, Maciej Maryniak og litavin, Darius Magdisauskas, sum annars hevur spælt við FS Vágar fyrru kappingarhálvu. Todi Jónsson skorar fyrsta málið á árinum, tá FCK byrjar nýggja árið sannførandi við at vinna 5- 1 á Haderslev. 26. juli Havnarvág er at kalla svørt av bátum, sum venja upp undir ólavsøkuna. Álopsleikarin, Screcko Milisivic, sum kom til KÍ í fyrru kappingarhálvu, verður ikki við, tað sum eftir er av kappingarárin- um. 27. juli Tríggir føroyingar fara til Noregs, har NM í ríðing á íslandsrossum fer fram. Ólavsøkan nærkast al- samt, og speningurin mill- um ymsu bátarnar er stórur. VÍF fær eftir ællum at døma eitt nýtt rumenskt hondbóltspar til komandi kappingarár. Jákup Mikkelsen og Her- følge tapa í donsku super- liguni fyri AaB. Tað er alt annað enn væl dámt í Vágoynni, at B36 hevur fingið tilgongd av Darius Magdisauskas. Vágamenn siga, at høvuðs- staðarfelagið er farið aftur um ryggin á teimum. Føroyingarnir, sum rógva kajakk í Grønlandi hava vunnið sær fleiri heiðurs- merki, nú kappingin hevur vart nakrar dagar. Juli Toppurin av Europa vitjaði á Svangaskarði Talan var helst um sterkasta felagslið, sum nakrantíð hevur vitjað í Føroyum, tá Reyða Stjørna skuldi spæla Europa-Cup dyst móti KÍ. Reyða Stjørna er annars ungdómsfelagið hjá KÍ-venjaranum, Tomislav Sivic Viðtal Tummas í Dali Gongdin í búsetingar- mynstrinum gjøgnum mong ár hevur verið ein støðug miðsavning kring Tórshavn, men seinastu ár- ini hevur hon verið so mik- ið ógvuslig, at landsmynd- ugleikarnir eru farnir at viðgera málið í størsta álv- ara, tí gongdin verður ikki mett at vera gagnlig fyri landið, hvørki samfelags- liga ella mentanarliga. Tað skerst ikki burtur, at politiski myndugleikin hev- ur elvt til og framskundað hesa miðsavning. Politiski myndugleikin hevur eisini ábyrgd av og harafturat møguleikar til at broyta gongdina. - Ein ávís miðsavning er helst ein neyðug avleiðing av tí støðugu nýmótansgerð av samfelagnum, sum er treytin fyri okkara vælferð. - Men als ikki í so stóran mun, at tey størru økini skulu líða undir henni, tí tað er púra óneyðugt og als ikki gagnligt fyri landið. - Tað er á ongan hátt rætt, at politiski myndugleikin heldur fram at skapa eina miðsavning kring Tórs- havn, sigur Annfinn Kallsberg. Nýggjar loysnir fyri útoyggj Vælferðin krevur sínar fylgjur á so mangan hátt – og miðsavningin tykist at vera ein avleiðing av tí støðugu nýmótansgerð av samfelagnum. - Tíðin setir áhaldandi krøv til øktan førleika - til lærdóm og útbúgving, handaliga sum andaliga. - Fyrr fekk tú tín lærdóm í heimbygdini við at taka lut í gerandislívinum og at sita undir orðunum, tá ið sagt varð frá. - Tú fekk tín handaliga og andaliga førning við at taka lut í gerandislívinum, í bygdaskúlanum og frá teim gomlu. Men hendan tíðin er ein farin tíð. - Skal tú fylgja við, mást tú útbúgva teg - har er ong- in vegur uttanum. Her røkkur hvørki vanligi ger- andislívið í heimbygdini, ei heldur bygdaskúlin ella lærdómur teirra gomlu. - Krøvini til øktan før- leika, sum samfelagið støð- ugt setir, hevur fyri stóran part verið lagna útoyggj- anna, tí umstøður eru ikki til at fáa henda førleika á útoyggj. - Býr tú á útoyggj, hevur tú stutt sagt ikki møguleika at taka av teimum tilboð- um, sum samfelagið hevur at bjóða í sambandi við út- búgving. - Og tá ið so tú flytur á ungum aldri, er skjótt, at rótin til heimstaðin verður rivin upp – og tú kennir ikki longsilin at flyta heim- aftur. - Men skuldi tú nú ynskt at flutt heimaftur kortini, ja, so hevur heimstaðurin ikki líkinda starv at bjóða tær. - Fráflyting av útoyggj er helst tað, vit hava verið noydd at latið fyri væl- ferðina. - Fyri at varðveita búset- ing á útoyggj mugu serlig tiltøk fáast í lag. - At siga, at vælferðin er lagna útoyggja er kanska at hava munnin í so fullan, tí hvør veit, kanska finna vit við teimum nýggju sam- ferðslu- og samskiftishætt- um, sum vit hava í dag, loysnir, sum vit áður als ikki hava kunnað ímyndað okkum, sigur Annfinn Kallsberg. Hjá Tórshavnar kommunu er ongin vandi á ferð Føroyar eru nú einaferð annað enn miðstaður og út- oyggjar. - Annarleiðis er við teim størru økjunum í Føroyum. Í hesum økjum eru avgjørt góðir møguleikar at hava øll tey tilboð til útbúgving og lærdóm og mentanar- virksemi, sum nútíðin krev- ur, at fólk hava - ikki bert tey ungu, men eisini børn og tilkomin, sigur Annfinn Kallsberg. - Hóast hetta eru fleiri øki í Føroyum, sum líða ó- neyðuga undir miðsavning- ini kring Tórshavn, serliga Sandoyggin og Suður- oyggin. - Eg dugi ikki at síggja, at fólk í teimum størru økju- num í Føroyum skulu lata sær lynda ta gongd, sum hevur verið, og sum fyri ein part er farin fram av polit- iskum ávum, av tí at lands- myndugleikarnir hava lagt so at siga alla landsumsit- ing í Tórshavn. - Tað verður m.a. eisini á hesum økinum, at lands- myndugleikarnir fara at fremja tiltøk. - Eitt tað besta amboðið er at leggja almennar tæn- astur út á kommunurnar. Men hetta krevur, at komm- unurnar samstarva, og tað er mín áskoðan, at ein av avleiðingunum verður ein betur tænasta fyri borgaran. - Eg hugsi ikki um at flyta miðfyristingina, sum ráðgevur og ger politiskt fyrireikandi arbeiði; hend- an fyrisiting má neyðturvu- liga verða so nær høvuðs- sætinum hjá politiska vald- inum sum gjørligt, t.v.s. í Tórshavn. - Tórshavnar kommuna fer tí altíð at hava tryggar landsstovnar. Hjá henni verður neyvan nakrantíð nakar vandi á ferð í so máta, sigur Annfinn Kalls- berg. Størru økini skulu mennast Tað eru nógv viðurskifti, sum gera seg galdandi, tá ið arbeitt verður við at leggja eina politiska ætlan, sum førir til eina javngóða menning av øllum landi- num. - Málið um landsstovnar- nar er eitt týðandi mál. Tað er greitt, at fleiri lands- stovnar eru lagdir í Tórs- havnar kommunu, sum ikki neyðturvuliga mugu vera har, ja, sum kanska enntá lógu høgligari aðrastaðni í landinum. - Samskiftis- og sam- ferðslumøguleikarnir í dag eru eisini so mikið góðir, at leiðarar í umsitingini eiga at hugsa meira enn higartil um, hvørt tað letur seg gera hjá starvsfólki at virka utt- an fyri miðstaðarøkið, sjálvt um høvuðssæti hjá stovninum er í Tórshavnar kommunu. - Ofta kennist tað órími- ligt, at fólk skulu flyta í Tórshavnar kommunu, tá ið tey fáa eitt alment starv, sigur Annfinn Kallsberg og leggur afturat, at onkuntíð hevur verið sagt, at suður- oyingar kenna tað, sum at teir mugu til Havnar fyri at umsita Suðuroynna. - Eitt annað sera týðandi mál er at skapa góðar karm- ar fyri privata fyritaks- semið, so at fjøltáttað vinn- uvirksemi fær møguleika at taka seg fram í teim størru økjunum. - Sum nú er hava privatu fyritøkurnar uttan fyri mið- staðarøkið vánalig kor at virka undir, sigur Annfinn Kallsberg. - Málið um útgerðarstøð- ir og tænastur til oljuvinn- una eru mál, sum kunnu geva verandi fyritøkum í útjaðaranum arbeiði og harafutat skapa fleiri nýggj- ar vinnur. - Tórshavn fær so altíð fyrimunir, so ella so, av tí virksemi, sum verður í sambandi við oljuvinnuna, hvar í landinum hetta so fer fram. - Men tað øvugta ger seg tíverri ikki galdandi. Virk- semi, sum er í Tórshavnar kommunu, fáa økini uttan fyri Tórshavn ikki treyta- leysan fyrimun av, sigur Annfinn Kallsberg. Størri ábyrgd og meira samstarv Annfinn Kallsberg, løg- maður, varðar av kommun- málum og er tí høvuðs- maðurin aftan fyri arbeiðið at gera greitt skilnaðarbýtið millum land og kommunur. Endamálið er at lata kommununum fleiri og størri málsøki at umsita, og í sama viðfangi áleggja teimum alla ábyrgdina av, at tænastan til borgaran er, sum hon skal vera. Men hann mælir frá at taka undir við uppskotinum hjá Javnaðarflokkinum um at skapa enn eitt nýtt politiskt-umsitingarligt lag millum kommunur og landið; tað, sum Javnaðar- flokkurin nevnir økisráð. - Orsøkin er tann, at eg vænti, at økt umsiting verð- ur avleiðingin. Tað snýr seg ístaðin um at gera umsit- ingina av samfelagnum so ódýra sum gjørligt; at fáa umsitingina so nær borgar- an sum gjørligt, tí tað tænir borgaranum best, sigur hann. - Harafturímóti eri eg fyri at lata kommunum fleiri á- byrgdarøki. Hetta krevur, at kommunurnar – um tær ikki sjálvbodnar leggja saman – á ein ella annan hátt samstarva. Tær kunnu sjálvar avgera samstarvs- háttin, alt eftir hvat máls- økið talan er um. - Eg havi onga ætlan um at tvingað kommunur at leggja saman, men mæli inniliga kommununum til sínámillum at taka spurn- ingin um samanlegging og samstarv til viðgerðar. - Á fleiri økjum hava vit heilt góðar royndir av kommunusamstarvi. Sum dømi kann eg nevna, at vit hava átta kommunur, sum samstarva um kæru- nevndina í sambandi við kommunuskatt; vit hava tvær kommunur, sum røkja renovasjónina um alt landið; og allar kommunur eru saman um ravmagns- orkuna gjøgnum felags- skapin Sev. Í Norðuroyggjum hava vit m. a. dømi um samstarv millum kommunur um havnir, m.a. samstarva kommunurnar Viðareiði og Hvannasund á hesum økj- um. Kommunurnar hava so- statt nøguleika í hvørjum einstøku føri at meta um samstarvsháttin – um tær væl at merkja ikki sjál- bodnar taka avgerð um at leggja saman. Eitt mál, sum eg haldi fer at hava stóran týdning í øk- ismenningini, er komm- unalt samstarv um forsorg- arlógina. Og hví ikki fáa veruligt kommunalt samstarv um skúlaverkið eisini ? spyr Annfinn Kallsberg. - Endamálið er tað sama , sum eg havi skilt, at Javn- aðarflokkurin hevur. Men tankarnir um mannagongd- ina eru møguliga nakrir aðrir. Royndir í Íslandi Annfinn Kallsberg vísir á, at royndir í Íslandi vísa, at leggur tú ábyrgd á komm- unurnar, so finna tær sjálv- ar loysnirnar. - Í Íslandi royndu mynd- ugleikarnir at tvinga kommunur at leggja saman, men tað gekk onga leið. - Síðan løgdu teir ymisk málsøki út á kommunurnar, soleiðis at kommunurnar beinleiðis fingu álagt at umsita tey. Hvussu tær skipaðu og avgreiddu málini var frá nú av einans ábyrgdin hjá kommununum sjálvum – og tá bar til. - Kommunurnar funnu skjótt út av, hvussu farast skuldi fram – og nakrar teirra funnu út av, at best var at leggja saman fyri at røkja hesi nýggju ábyrgd- arøki. - Tað er tí helst skeiv mannagongd fyrst at leggja kommunur saman, fyri síð- an at geva teimum ábyrgd- arøki. Tí tað kann tykjast ó- greitt, hvør orsøkin til sam- anleggingina er, og saman- starvshættirnir kunnu vera so mangir, sum vit jú hava góð dømi um í Føroyum, sigur Annfinn Kallsberg. Annars meinar Annfinn Kallsberg, at løgtingsum- boð eru rættilig samd um økismenningarpolitikkin. - Endamálið er tað sama hjá teimum alra flestu, og at fáa semju um mannag- ongdina verður neyvan so torført, sigur hann. Mentanarliga skerdir, um allir búgva í Tór- havn Um allir føroyingar búgva kring Tórshavn, verður av- leiðingin, at føroyingar verða menatanarliga skerd- ir, sigur Annfinn Kallsberg. - Føroyar verða tá eitt einstakt býarsamfelag burt- urav. - Í dag eru børnini á bygd ein sjálvsagdur partur av gerandislívinum hjá for- eldrum og grannum. Og hesi sosialu viðurskifti eiga vit at hjúkla um. - Tað verður ein stórur mentanarligur missur hjá vaksandi ættlarliðnum og hjá teim tilkomnu, ja fyri samfelagið yvirhøvur, tá hvørki børn ella ung eru á fjalli, á floti og ikki kenna til fletting og at vera í hoyna. - Tá ið hesi mennandi gerandisligu ítrivini úti í føroysku náttúruni eru býtt um við sjónbond, teldustov- ur og ítróttarhallir. - Samstundis sum bygdir- nar sjálvandi skulu taka við tí nýggja, eiga tær at varð- veita og finna gleðina í teimnum møgleikum, bygdalívið vissuliga hevur. - Hesar umstøður, sum fólk aðrastaðni nóg illa loyva sær at droyma um – hesar umstøður hava flestu føroyingar beint uttan fyri gáttina. - Hesi virði mugu vit varða av og kenna sum ó- missilig. - Dreymurin er einar fjøl- broyttar Føroyar, har ver- andi búpláss eru varðveitt og hava eina javngóða menning, har uppvaksandi ættarliðini, børn og tannár- ingar, hava eitt virkið og innihaldsríkt lív saman við teim eldru á staðnum, eitt lív, sum gevur teimum góð- an førning at møta avbjóð- ingunum, heimurin setir í dag. Annfinn Kallsberg, løgmaður: Økismenning er samfelagsliga og mentanarliga neyðug