mikudagur 23. august 2006síða 10

Nr. 161 - 23. august 2006 11 tíðindi Aftursvar til viðmerkingar Nú gongur snakkið, um eg havi spilt persónin Jó­annes Patursson út.. Tað meini eg ikki, at eg havi. Eg havi stutt nevnt nakað um hansara pol­ itisku sjónarmið, sum hann sjálvur førdi fram í skrift og talu. Problemið er at hesi sjónarmiðini virka rotin í dag. Bjarti Mohr og Hanus Vang hava í Sosialinum (og Dimmu), 22.08.06, hvøss orð móti mær. Báð­ ir halda, at eg fór ov vítt í viðmerking míni her­fyri, har eg brúkti yv­irskrift­ ina: ”Meira saft og kraft í Jó­annes Patursson. Ella: Hvat bagir Sosialinum”. Goyma og gloyma Orðaskiftið bendir meira á, at tað eru núlivandi per­ són­ar, sum vilja goyma ella gloyma, hvat ið JP segði og skrivaði sum pol­ it­ikari. Bjarti hevur rætt í, at ”Tað ber ikki til at draga hann inn í dagsins tjak, uttan at fyrivarni verð­ur tikið fyri hesum” (Sum er, at JP livdi frá 1866-1946). Ein partur av hesum er so, at 1930- árini, sum flestu kunnugt, var ein tíð har fascisman (í Týsklandi nazisman) blómaði. Men… Faktum er Tað er eitt faktum at JP hevði Adolf Hoel (ein norsk­an nazist) sum gest og agitator í Føroyum. Tað er eitt faktum, at JP skriv­aði í Norsk Årbok, sum var fascistavinarligt tíðarrit. Tað er ikki útspilling at nevna tað. Spillan kemur, tá hetta verður fortrongt. Tað kann verða tí onk­ ur í dag ikki spælir við reinum kortum, eg veit ikki? Hanus meinar, at eg havi hunddálkað farin fólk. Tað er, sum longu á­víst, ikki so. Annars er lítil substansur í við­merk­ ing Hanusar. Sálmar og religión sum fendarar Eg leggi tó merki til, at bæði Hanus og Bjarti tríva í sálmayrkingina hjá JP. Er tað ikki at degradera ein gamlan politikkara, at taka til hansara religiøsu verk, fyri at verja hansara politisku meiningar? Eg taki tó móti góð­ ynskj­um Hanusar: ”Góð­ an betring”, og sigi: í líka máta. Og somuleiðis eri eg sam­sintur við Bjarta: ”Onki menniskja er full­ kom­ið.” Tað er royndur lutur, at tann lesarin, sum bara hevur fing­ið sítt søguliga dannilsi frá grunnum føroysk­um skúl­a­bókum, út­varpi, tún­ a­tosi ella bløðum, er eitt lætt offur fyri mytur, na­t­ i­on­al­istiskt orðaskvaldur og propagerandi politiskt heila­vask! Tað gekk sjón fyri søgn í farna vikuskifti, har ikki færri enn tríggir lesara-skri­ b­entar, Jakobsen, Mohr og Vang lupu á Rolf Guttesen, tí hann loyvdi sær at pilka eitt sindur við søgu­ligu pá­trúgv­ina um Jóann­es Pat­urs­son, samstund­is sum Rolf av røttum fíltist á eina ógvuliga undarliga yvirskrivt í Sosialinum, ið ikki upp á nakran máta har­ m­oner­aði við substans og inn­i­hald í greinini! Hóast henda løgna grein­ in var um nýútgivnu Hundr­ a­ára-bók sambandsmanna, slapp eitt mystiskt nat­i­on­ alt rop út - afturvið ein­um groteskum og púra irr­el­e­ vant­um tanka um, at tað hevði verið meira saft og kraft í sambandsbókini, um hon var skrivað um Jóannes bónda (sic)! Skulu vit so eisini vænta, at ein bók um HB hevði fingið meira fynd, um hon varð skrivað um TB? Ætla journalistar eis­ini at belæra okkum um, at tað er meira flog í eini bók um fugl enn um fisk! Vit vóru nógv, sum ógv­að­ ust um hesa høvuðleysu sam­ an­blanding av Sam­bands­ flokk­i­num og Jóannesi Pat­ ur­s­syni í sjálvari yv­ir­skrivt­ ini, men Rolf var so tann fyrsti, sum reageraði og fanst at journalistiska kleyv­ ar­skap­inum! Uppgávan hjá journalistum má vera at orientera, ikki at de­s­or­i­ent­ era! Politisk slagsíða Fyri at bøta eitt sindur um slagsíðuna og pro­por­t­ió­ ns-skeiklingina í greina- yvirskrivtini um Sam­ bands­flokkin, vísir Rolf á týdningarmikið dok­u­ment­ er­andi tilfar um pínligu for­tíð­ina hjá Jóannesi Pat­urs­syni í tretivunum! Í einum samfelagi við grundlógarfestum skriv­i­ frælsi er slíkur journ­a­l­i­stikk­ ur bæði neyðugur og legi­ tim­ur. - Rolf er bersøgin, men hann er munandi meira sak­ligur og heiðurligur í síni grein, enn teir tríggir grein­a­smiðirnir eru í sín­ um aftursvarum! Mest møg­ ulig informatión um okk­ara politisku oddamenn mátti verið ein sjálvsagdur søg­ u­ligur rættur fyri allar før­ oy­ing­ar. Men hvat hendir? Skrib­ ent­ar­nir gerast djúpt for­arg­ að­ir, uttan at kunna reingja eitt komma av tí sub­stan­ t­i­ella innihaldinum, sum Rolf hevur skrivað! Teir eru ikki menn fyri tí, tí teir vita snøgt sagt einki um málið, teir vága sær at skriva um! Í staðin fyri at takka Rolfi fyri, at hann avdúkar ess­en­ tielt týðandi og áhugaverd søg­u­lig fakta, sum hesir tríggir erkvisnu moralistar, J, M & V avgjørt ikki kendu framm­an­undan, so gerast teir firtnir og smáhysteriskir um, at man loyvir sær at skriva ”ljótt” um farnar menn! Hetta er í søguligum pers­pektivi ikki bara naivt, men eisini óhugnaligt sjón­ ar­mið! Í øðrum londum skrivar man júst um deyðar pol­i­tik­ arar fyri at fáa søguna rætt­ aða, justeraða og avdúkaða, og finnur man tað all­ ar­minsta, sum politiskt kann fílast á, verður ikki far­ið fram við mýkindum! Øll søguskriving hevði hild­ið uppat, um ikki júst teir farnu menninir vórðu tiknir kritiskt pol­it­ iskt til viðgerðar. Hvussu privatlívið hevur ver­ið hjá monnum, rakar har­aft­ur­í­ móti ongan, men heldur ikki har leggur man fingrarnar í­mill­um í dag - hygg bara eft­ir øllum teimum drúgvu æv­i­søg­unum (biografium), sum koma í handlarnar í heil­um! Hava farnir verið eirdir? Ung­dómur og vísdómur fylgjast sjáldan, og tí kann nógv verða fyrigivið tí eina skrib­ent­i­num, sum heldur fyri, at tað ikki hevur verið sið­ur í Føroyum at fara eftir deyð­um monnum! Men hetta er loddrøtt lygn! Eg kann t. d nevna, at tá ið Oliver Effersøe doyði fyrst í tretivunum, skriv­aðu tveir av fremstu sjálvs­stýr­ is­monn­unum nekrologar, sum út í odd og egg vóru ein risastór persónlig út­spill­ ing av fyrrverandi sam­ bands­høvd­ing­inum. Tað var serliga miskunnarleyst, tí familj­an enn ikki var komin yv­ir, at Olivur hevði mist sína einastu dóttir. Tá ið skaldið og for­ingi sam­bandsmanna, Fríðrikk­ur Pet­er­sen lá til at doyggja á Ríkishospitalinum, yrkti eitt av okkara kendu sjálvs­stýr­ is­skald­um sambandstáttin, har tikið verður til um Fríð­ rikk: ”Nú fletta teir sam­ bands­rossið”!..... Ikki júst emp­a­tiskt! Táið Andrass Samuelsen var deyður, gekk ein kend­ ur loys­ing­armaður í Havn og gorraði um, at hann hevði havt flaggið í full­ari stong allan dagin, so feg­in var hann um, at Andrass var farin. Hann helt seg vera raskan mann! Kendir tjóð­veldismenn hava ofta og títt herjað á Petur Mohr Dam aftan á, at hann var deyður. Teir formáddu sær so lítið móti honum, tá ið hann var á lívi! So sigið ikki, ungu menn, at tað ikki hevur verið siður í Føroyum at herja á teir deyðu – tað hevur verið gjørt ofta - eg havi bert tikið nøkur fá dømi, men tey eru legio! Hvør var Adolf Hoel? Vit liva enn í donskum rík­ is­­fe­l­agsskapi, har tíbetur hvør kann gera og skriva, sum hann vil! Og tað rakar sjálvandi ikki okkum eldru, hvønn, ungdómurin velur sær sum fyrimynd! Men tað má vera eitt optimalt krav og ein rættur, at fólk fyrst fáa allan sannleikan um teirra fyrimyndir. So og fyrstani tá kunnu tey sjálvi óheft velja millum idolini! Og sjálvt um tær tríggjar allergisku mimosurnar, Jac­ ob­sen, Vang og Mohr helst vilja bora nevið í sandin og ikki hoyra tað, noyðist eg kortini at lata teir vita, at júst Jóannes Patursson er ein sera vánalig fyrimynd hjá dem­o­kratiskum ungdómi, tí hann helt ikki nógv um demokrati og vísti ofta sera dik­t­a­toriska framferð. Hann hevði, sum Rolf ger vart við, sjáldsama óhugnaligar vinmenn í Noregi. Hesir menn, eitt nú Adolf Hoel vóru limir í Nasjonal saml­ ing, sum var flokkurin hjá Vidkun Quisling! Hoel var ein av fremstu monnum Nor­egs í rættarmálinum í Haag móti Danmark um Eysturgrønland – her drógu Adolf og Jóannes eina línu sum so ofta! Kammiráturin hjá Pat­ urs­syni, docenturin Ad­olf Hoel var ofta í Føroy­um. Hann búði í Kirkjubø hjá Jóannesi. Feðgarnir Pat­­urs­ son fjeppaðust um Hoel sum flugur um sukur! Sum eg fyrr havi nevnt, var Hoel, umframt at vera full­blóðs nazistur fanatiskur dansk­ ar­a­hatari og ferðaðist dúg­ liga um allar Føroyar við feðgunum, har hann skuldi ”hjálpa” okkum við loys­ ingini frá Danmark. Flestir føroyingar, eis­ ini sjálvsstýrismenn hildu tað vera markleysan frek­ leika av feðgunum at koma dragsandi við ein­um norskum loysingar-miss­i­ o­neri til Føroya. Tí fólk dugdu ikki at síggja, at før­ oyskur politikkur kom norð­ monn­um við! Men søgan endurtekur seg! Heilt analogt við Ad­olf Hoel eru teir norð­ ur­at­lantisku dólgarnir nú komn­ir knossandi við grøn­ lendska loysinga-miss­i­one­ r­i­­num, harra Kleisti, sum ov­ur­frekur vágar sær at leggja seg út í føroyskan pol­ i­tikk móti Danmark! Hetta er serliga pikant við tað, at hesin Kleist ferðast fyri danskar olmussupengar, hann hevur snultað sær til í norðuratlantiska bidd­a­r­a­ bólk­i­num! Men aftur til Hoel – hví skulu føroyingar ikki upp­ lýs­ast um hetta dapra norskt-føroyska søg­u­kap­it­ tul? Adolf Hoel varð 1941 settur av partamanni sín­ um, Quislingi fyrst sum prorektor, seinni sum rekt­ or magnificus við Oslo universitet, m.a. við upp­ gávu at skipa fyri einum fakulteti, har raculógirnar um tað stórgermanska menn­iskja skuldu gerast uni­vers­i­tets­pensum! Ei und­ ur í, at hesin maður varð dømdur fyri landasvik aft­an á kríggið. Líka so gorrandi ernir sum feðg­ar­ nir Patursson vóru av Hoel áðr­enn kríggið, líka so stein­tigandi vóru teir um kam­m­iratin eftir kríggið! Pol­iti­skir oddamenn við slík­um kammiratum høvdu ikki í nøkrum øðrum landi verið hildnir at vera nøkur hóskandi fyrimynd! So er tað sagt sera mjúkliga! Hví skal føroyskur ung­ dóm­ur ikki, eins og dansk­ ur, norskur ella týskur fáa fulla vitan um ta kom­pro­ mit­t­erandi fortíðina, serliga frá 1933 til -40, eitt nú intima vinskapin millum før­­oyskar loysingarmenn og norskar nazistar? Í flest­­øll­um londum hava fólk torað at tikið ta fúlu for­­tíð­­ina í tretivunum til krit­iska revisión – okkara søg­­u­­menn tora tað ikki! – Hvønn ræðast teir? Hví skulu søgulig fakta krógvast fyri føroyskum lesarum? Virgar T. Dalsgaard So mangt kann ein miseydnað yv­ir­ skrift føra til rolf guttesen summartiltak Árliga summartiltakið hjá Sandavágs Ítrótt­ar­fel­ ag verður í ár hild­ið leyg­ ardagin 26. aug­ust. Titlakið fer at líkjast teim­­um udanfarnu við und­­ir­haldi, hugna og kapp­­ing­um av ymsum slag. Endaliga skráin er ikki liðug enn, men stór­ ur dentur verður van­liga lagdur á hugnan. Eitt nú skemtidystir á fót­bólts­ vøll­i­num, og sigling í ánni, sum van­liga serliga hevur ver­ið fyri børnini. Brand­­slang­­­u­fót­bólt­ur­in var væl umtóktur í fjør og verð­ur aftur á skránni í ár. Ong­um nýtist at ganga svangur ein síkan dag. Um­framt grillaðar pylsur og tílíkt, sum vanligt er í slíkum førum, verður eis­ini vælsmakkandi fisk­a­súpanin at fáa, eins og laksatorgið verður aft­ ur í ár.
 Skipað verður fyri loppumarkn­aði, har fólk kunnu koma við ymiskum, tey vilja sleppa av við. Selt verður í egn­ um búðum, og børnini kunnu eins og undanfarin ár selja sínar gomlu leikur og annað, tey vilja skifta út.
Seinastu tvey árini hev­ ur fjallarenningin verið eitt av hæddarpunktunum á degnum. Runnið verður frá SÍF húsinum niðan á Húsafelli og oman aftur. Undirtøkan hevur verið góð, og sami vinnari hevur ver­ið bæði árini. Eini numm­­ar tvey hevur verið tann sami. Munurin hevur bara verið nøkur sekund. Tiltakið endar vanliga við hugnaligari samkomu við felagssangi, sum, alt eftir veðr­inum, heldur á til seint á kvøldi.
 Til ber at tekna seg til fjallarenningina á tlf. 333843 ella 255673. Summartiltakið hjá Sandavágs Ítróttarfelag