hósdagur 24. august 2006síða 7

Nr. 162 - 24. august 2006 7 tíðindi At vera í sam­veld­is­ støðu við Danmark er eingin forðing fyri at fáa egna stjórn­arskipan, siga ser­frøðingarnir í Stjórnarskipanar­ nevndini STJÓRNARSKIPAN Theodor E. D. Olsen theodor@sosialurin.fo “Føroyar eru land og føroyingar tjóð”. Fyri tey flestu ljóðar hetta kanska sum ein sjálvfylgja, men soleiðis ljóðar fyrsta stykki í grein 1 í uppskotinum um Stjórnarskipan Føroya. Kári á Rógvu, næst­ for­maður í Stjórnar­skip­ an­arnevndini, endurtók ein setning hjá Kaj Leo Jo­hannesen, sum hevði sagt, at tu verður ikki nøgdur við eini, hús fyrr enn tú byggir aðru ferð. Ætlanin er nevniliga at, at Stjórnarskipanarlógin skal koma ístaðin fyri ta núverandi Stýrisskipanarlógina, sum varð sett í gildi miðskeiðis í nítiárunum. Kári á Rógvu segði, at hendan nýggja stjórn­ar­ skipanin skal vera ein saman­ renning av tí, sum enn er óskrivað. Tí hóast flestu føroyingar helst munnu kenna seg sum land og fólk, so er tað ein sann­roynd, at tað meira enn so kemur fyri, at vit eru kallað við øðrum heitum. M.a. verða Føroyar kallaðar “selv­styrende område” í m.ø. norðurlandaráðshøpi, og danska heimastýrislógin kallar okkum “selvstyrende folkesamfund”. Men Kári á Rógvi vístí á, at nevndin hevur valt at brúka tey elstu orðini, vit hava á føroyskum. – Tann føroyska skipanin kom fyrst, men síðan rendu vit okkim í aðrar skipanir segði hann. Hann segði eisini, at orð sum “land” eru hugtøk, ið kongur plagdi at brúka um okkum, og tí eru hesi vald. Tí eru hugtøk sum lond og ríki vald. Orð, sum í ensku útgávuni eru umsett til “land” og “nation”. Fakfólkini gera skinnararnar til politi­kararnar Hetta eru greiðar manna­gongdir, segði næstformaðurin, og vísti á, at nevndarlimirnir sum fakfólk hava gjørt skinnarar til politikarrarnar, sum síðani kunnu velja, hvørja leið, tey velja. Tað merkir m.a., at rík­ is­rættarliga støðan, sum Føroyar eru í, verður tulkað sum ein sáttmálakend samveldisstøða, sum kann sigast upp. – Her eru greiðar manna­ gongdir, hvussu man fer í og hvussu man fer ur, segði Kári á Rógvi, og sipaði m.a. til møguligan ES-limaskap. Spurdur um, hvat sign­ alvirði ein tílík stjórnar­skip­ an fær úti í heimi, segði Jóan Pauli Joensen, at vit við hesum eru upp aftur meira tjóð, enn vit vóru frammanundan, og vit nú betur kunnu siga, hvussu vit fata okkum sjálv. Kári á Rógvi vísti á, at bæði Ísland og Noreg vóru komin við sínum stjórnarlógum í samveldisstøðu, og við hesum sett orð á samleikanum, sum hann tók til. Noreg fekk sína “kon­ stitution” í 1814, sum enn hevur stórt saamleikavirði, og Ísland fekk sína 1874. Formaðurin í Stjórn­ ar­skipanar­nevndini, Jóan Pauli Joensen, vónar, at okkara fólka­valdu megna at finna fram til eina tjóðskaparliga semju, har vit seta orð á, hvørji vit eru, og staðfesta manna­ rættindi. Ætlanin er, at uppskotið til nýggja stjórnarskipan skal verða handað løgmanni 31. desember í ár STJÓRNARSKIPAN Theodor E. D. Olsen theodor@sosialurin.fo Vit, fólkið í Føroyum! So fínt byrjar formælið til uppskot til nýggja stjórn­ arskipan fyri Føroyar. Og tað er heldur á hvørjum degi, at eitt fólk sleppur at definera seg sjálvt og seta orð síni virði. At kalla seg land, fólk og áseta mannarættindi. At smíða og evna til eina politiska skipan, sum skal staðfesta og seta á stovn fólkaræði, er ein hin størsta avbjóðingin, eitt fólk kann fáa, verður sagt. Men tað hendir í hesum døgum, nú Stjórnar­skip­an­ ar­nevndin ger uppskot til Sjórnarskipan Føroya. Ein av uppgávunum hjá Stjórnarskipanarnevndini er javnan at kunna um arbeiðið í nevndini, og ein liður í hesum arbeiði varð hildin á Hotel Hafnia fyrrapartin í dag, har nevndin bjóðaði til tíðindafund. Jóan Pauli Joensen er for­ maður í nevndini, og hann ásannaði, at tíðin ikki stendur í stað. Tað eru nú meira enn tvey ár síðani, hann sum for­ maður í tí táverandi Grund­ lógarnevndini handaði tá­verandi løgmanni, Anfinni Kalls­berg, tað sonevnda Fyrra flaggdagsálitið. Tað seinna flaggdagsálitið kom ongantíð, av tí at val varð útskrivað, og samgongan við Javnaðarflokkinum, Sam­bandsflokkinum og Fólkaflokkinum samtykti at broyta Grundlógarnevndina til Stjórnarskipanarnevnd, og heitti á nevndina um at gera uppskot til grund­leggj­ andi stjórnarlóg fyri Føroyar. Arbeiðið í nevnd­ini byggir í ávísan mun á arbeiðið hjá gomlu Grundlógarnevndini. Ongar kenslur í stjórnarskipan Formaðurin segði m.a. á tíðindafundinum, at tað hanga ymsar kenslur uppi í orðinum grundlóg, sum ikki hanga uppi í stjórn­ ar­skipanarlóg – ella tí snøggara stjórnarlóg, sum for­maðurin heldur ynskti at kalla lógina. Men uttan mun til hvat barnið skal eita, so er talan um eina konstitutión fyri Føroyar, varð sligið fast. Arbeiðið hjá nevndini skal vera liðugt í seinasta lagi 31. desembur 2006, og síðani skal løgmaður avgera, hvussu leikur fer. Arbeiðið hevur verið býtt í tveir arbeiðsbólkar – Stóra kamar, sum er sjálv nevndin, og Lítla kamar, sum eru ser­frøðingarnir. Ta fyrstu tíðina gjøgnumgekk nevndin nágreiniliga bæði lógartekst og viðmerkingar, men for­ maðurin segði, at arbeiðið hevur gingið skjótari, um tey fyrst hava fingið lógar­ greinirnar upp pláss og síðani viðmerkingarnar. Flaggdagsálitið hevði 100 greinir, men hetta nýggja uppskotið kemur helst at innihalda færri greinir. Tjóðskaparlig semja? Í sambandi við stjórnar­ skip­anararbeiðið er tað ein spurningur, um tað fer at eydnast at skapa tjóð­skaparliga semju í Før­ oyum um hesa lóg. Jóan Pauli Joensen helt, at hetta skyldaðu tey Føroya fólki, nú komið er so langt í okkara samleika sum fólk og tjóð, sum hann tók til, og at hetta eigur at verða ítøkiliggjørt í okkara egnu stjórnarlóg. Hann vísti á, at í t.d. USA hevur hvør statur sína stjórnarlóg, og tað sama er fyri hvørt land í Týsklandi. Hann segði eisini, at danskir løgfrøðingar hava borið upp á mál, at hetta skuldi verið gjørligt fyri Føroyar, men so leingi vit eru í danska ríkinum, hava vit eisini ta donsku grundlógina, sum formaðurin metti helst í summum førum kemur at vera yvir tí føroysku stjórnar­ skipanarlógini. – Neyvan fara danir at senda krígsskip til Føroya, fyri tað um vir fáa okkara egnu stjórnarlóg, skemtaði formaðurin. Ikki danskar siðvenjur Jóan Pauli Joensen legði dent á, at nevndin við hes­ um stjórnarskipanar­upp­skot­ inum hevur roynt at hugsað tað leyst frá tí donsku grund­lógini. M.a. segði hann, at løgfrøðingarnir í nevndini ikki hava kent seg so bundnar at danskari siðvenju, men hava fingið íblástur aðrastaðni. Tað fyrra flaggdagsálitið er umsett til enskt mál og útgivið í lítlum bóklingi. Umframt at verða nógv brúkt í miðnámsskúlum, hevur hetta víst seg at vera heppið fyri eina víðari fatan av lógaruppskotinum. M.a. hava longu fleiri lógargranskarar umrøtt álitið í vísindaligum greinum og ritum. Jóan Pauli Joensen segði seg eisini fegnast sum rektara á Fróðskaparsetrinum um, at áhugin fyri lógargransking er stórur. M.a. skrivar skrivarin í nevndini, Rúni Rasmussen, eina masterritgerð um polit­ iskt ástøði og valdsbýti, og næstformaðurin í nevndini, Kári á Rógvi, er farin undir eina Ph.D.-ritgerð um grein­ing av dómstólum í Norðurlondum. Løgfrøði er nevniliga eitt øki, sum er heldur ótrott havt gransking viðvíkur í Føroyum í mun til t.d. Ísland. Tí vónaði Jóan Pauli Joensen at skjótt at fáa ein sonevndan stjórn­ar­depil í Føroyum, og at Fróðskaparsetrið eisini kann fara undir gransking í jura. Løgtingið kann sambært upp­skot­ inum um stjórn­ar­ skipan veita kristni­ trúnni serligar sømd ir STJÓRNARSKIPAN Theodor E. D. Olsen theodor@sosialurin.fo Ein stórur partur av tíð­ indafundinum fyrrapart­in­ u­m snúði seg um § 17, ið er um trúarfrælsi. Staðfest verður, at “Øll eiga rætt at trúgva og útinna sína trúgv á tann hátt, tey vilja”, og “Løgtingið kann veita kristnitrúnni serligar sømdir tó uttan at gera seg inn á aðrar fatanir”. Harafturat verður sagt, at “Fólkakirkjan eigur lut eftir gomlum siði”. Nevndin staðfestir við hesum, at kristnitrúgvin verður mett ay hava so stórt virði fyri føroyingar, at hon skal við í eina sjórnarskipan. Sum dømi varð nevnt, at í londum, har fullkomin javnstøða er millum átrún­ aðir er komið fyri, at ivi hev­ur verið reistur um um, t.d. kristin morgunsangur hevur átt rætt til innivist innan skúlagátt, ella um hetta diskrimineraði aðrar átrúnaðir. Hinvegin hevur Fólka­ kirkjan ikki eins trygg­ an leiklut í tí føroyska stjórnarskipanar­upp­skot­ in­um, sum t.d. í donsku Grundlógini, har tað er staðfest, at “Den evangelisk- lutherske kirke er den danske folkekirke og understøttes som sådan af staten”. Í tí føroyska uppskotinum er støðan meira merkt av, at lógin kann verða statisk, og at kirkjan kann loysa frá ”statinum”, um fólkið ynskir hetta. Harafturat sigur tað føroyska stjórnarskipanaruppskotið einki konkret um, at trúarlæran hjá Fólkakirkjuni skal vera tann evangelisk- lutherska. Hetta kann merkja, at Løgtingið skal staðfesta trúarlæruna hjá føroysku kirkjuni, um tað kemur upp á tal. Hinvegin kann støðan verða, at danska grundlógin kann verða ein trygd, um ivamál verður um trúarlæru kirkjunnar og Føroyar eru partur av danska ríkinum, varð sagt á tíðindafundinum Nevnt varð eisini á fundinum, at breið semja var millum tey pol­ itisku umboðini í Stjórn­ arskipanarnevndini um grein 17, sum viðger trúarfrælsi, og at orðingin um, at Fólka­kirkjan eigur lut eftir gomlum siði, er nóg góð. – Upp aftur meira tjóð enn framm anundan Trúarlæran hjá Fólka­ kirkj­uni ikki tryggjað í upp­skotinum Føroyar – land og tjóð!