fríggjadagur 25. august 2006síða 8

10 Nr. 163 - 25. august 2006 Stjórnarlóg – sjálvandi! Tær nýtist hvørki at vera løgfrøðing­ur ella politikkari fyri at staðfesta, at verandi stýr­is­ kip­an­arlóg ikki riggar. Henda nú galdandi lóg er alt ov fírkantað og læsir allar partar í pol­itisku skipanini. Tað er tí í tøkum tíma, at Føroya fáa eina nýggja stjórnarlóg. Men hetta er sjálvsagt ikki høvuðsorsøkin til, at vit skulu hava eina stjórnarlóg. Føroyar eru eitt land og Føroya fólk eru ein tjóð. Tí skulu vit hava okkara egnu stjórnarlóg. Stjórnarlógin verður okkara grundlóg, hóast heitið verður eitt annað. Tað er einki, sum forðar okkum í at hava okkara egnu grund­ lóg, hó­ast danska grundlógin er galdandi fyri alt ríkið. Henda danska grundlóg er fyri alt tað ikki meira galdandi enn so, at vit, eitt nú, kunnu loysa frá Danmark, um før­oyski veljarin skuldi ynskt slíka loysn. Danska grundlógin er frá eini heilt aðrari tíð og er púra óhóskandi á summum økjum, tí kann tað bert vera gott við eini føroyskari stjórnarlóg. Nú­galdnandi stýriskipanarlóg fekk í síni tíð onga veruliga viðgerð. Lógin er eitt em­b­æt­is­ mann­a­verk, sum var meira ætlað sum eitt pol­ it­iskt upplegg enn sum eitt liðugt lógarverk. Hetta er ein orsøkin til, at lógin er so fírkantað og fundamentalistisk, at hon meira ella minni blokerar fyri einum tøttum og fruktagóðum sam­starvi millum løgting og landsstýri. Har­til kemur, at galdandi stýrisskipanarlóg tykist flyta vald frá løgtingi til landsstýri, og er hon sostatt eitt demokratiskt afturstig. Hvussu so er og ikki, so er vanlig semja um, at løgtingið er nógv viknað og landsstýrið og embætismannaveldið eru nógv styrkt, síð­ an henda løgna lóg kom í gildi fyri skjótt tíggju árum síðani. Tíð er nú til aðra og meira tíðarhóskandi og demokratiska stjórnarlóg, og tískil vóna vit, at løgtingið og Føroya fólk megna at fáa nýggja stjórnarlóg til vega. Vónandi fáa vit ta breiðu tjóð­skap­ar­ligu semju, sum henda tilgongd krevur. Sosialurin Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Henrietta Hammer henrietta@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Lív Højsted Horsdal horsdal@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Heini Kristiansen heinik@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00-13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað­leiðsl­an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. – Faktum er eisini, at Jóannes Patursson, ikki bert einaferð, skrivaði í norska fascistavinarliga tíð­ar­rit­i­num Norsk Årbog. Jóannes Patursson visti um linjuna í hesum riti. Rolf Guttesen SAMBAND eirikur lindenskov ­eirikur@sosialurin.fo tlf 341800 viðmerkingar Rætting Tíverri var endin burtur í greinini hjá Dánial á Dul Jacobsen, sum varð prentað í blaðnum á gjár. Síðsti setningur í greinini skuldi verið soljóðandi: »...Tá samfelagið lá í skeljasorli og fiskaloysi valdaði í fleiri ár, út­lit­ ini vóru av teim ringastu, tá sam­ eintust tey í Føroyum, sum trúgva, at bøn er til stóra nyttu, og utt­an at nakar vísindamaður tá var før­ ur fyri at greiða frá, hvat hendi, so vendist fiskaloysið til fisk­i­rík­i­ dømi. Restin er søga. Jú, bønin er til stóra nyttu.« Vit biða greinskrivaran umbera okk­um mistakið. blaðstj. Nú hevði eg væntað at fáa nak­að nýtt at vita, tá sjálvur Jógvan Sundstein trívur í penn­in, og fer at rættleiða meg um ymiss viðurskifti um Jóannes Patursson. Jógv­an, fyrrverandi Føroya Løg­maður og formaður í Fólk­a­ flokk inum hevur jú eitt langt og aktivt lív verið framm­alaga í sama flokk i, sum Jóannes Patursson var uppi í, í síni tíð. Men eiðasørt. Her kem­ur einki nýtt fram. Og ikki ein setningur í tí eg havi skrivað, kann hann de­m­ent­ era ella vísa aftur. Eks-løg­ maðurin brúkar bara pláss uppá ábendingar um at eg vil ”niðurgera” JP og havi ”haturskenslur” móti hon­ um. So er ikki. Eg haldi tvørt­ur­ í­m­óti, at JP er ein sera á­hug­ a­verd­ur persónur í sín­um sam­an­setta kompleks­it­eti. Men ein partur av hes­um kom­pleksiteti letur til at vera burturgloymdur ella goymd­ ur av nógvum í dag. Trúðarsetningar sum prógv? Her nytta trúðarsetning­ar einki. Tað nyttar einki at ”prógva” við gomlum tal­u­ mát­um, sum: ”Tað skerst jú ikki burtur, at høvuðsorsøkin til alla framgongd í Føroyum hevur verið sjálvstýris- og sjálv­bjarg­n­is­hug­sjón­in. Her var Bóndin jú ein høv­uðs­per­ sónir…” Hatta vísir nak­að um eina nokkso grunna søg­ u­vitan hjá JS. Hesin Bóndin var – til døm­ is – ein høvuðspersónur í stríð­num ímóti, at ognarleys fingu jørð sum traðarmenn. Hann arbeiddi politiskt ímóti trað­armonnum, sum royndu at lívbjarga sær við einum hálvum ella heilum kúfóðri. Les tað, sum JP skrivaði og tal­aði um ”gráubók”. Hetta hev­ur hann eisini skriv­ að um í fascistavinarliga ”Norsk Årbog”. Hann kall­ar traðirnar fyri: ” eit re­vo­lu­sjo­ n­er­ande indgrip i dei rett­ar som jordbrukarne had­de havt frå norsketidi av et­ter lov og sedvane” Hetta er eingin framburðsmaður, sum skrivar. Hetta er Junk­ar­in, góðseigarin, mið­ald­ar­leivd­ in, ein stokk-konservativur politikkari.. Herðaklapping í ”sjálvstýrisrørsluni” Annars, at ”øll framgongd í Føroyum” er komin frá sjálv­ stýr­is­hug­sjónini, vísir eina tankagongd, sum er djúpt sjálvforherligandi, eg­o­cen­ trisk og skeiv. Hvaðani er væl­ferð­ar­sam­ fel­ag­ið komið? Ikki frá Fólk­ a­flokkinum. Og enn minni Jó­annes Patursson eigur lut í tí. Tað skuldi verið óneyðugt at nevnt flokk og persón, sum var kraftin og dynamo í hesum. Mín vurdering er, at uttan tær fyrstu vælferðarlógirnar, sum blivu gjøgnumførdar síðst í 50-unum, hevði Før­ oyska samfelagið upp á allar mát­ar verið lítið í dag. Men, sum sagt ein vurdering. Onn­ ur kunnu hava aðrar vurd­er­ ing­ar. JS ”trýr” (aftur ein trúð­ar­ setn­ingar) heldur ikki at H. J. Debes hevur forvanskað søg­ una um JP. Hartil er bert at svara, at mín gamli vinur H. J. Debes ikki hevur skrivað alla søguna. Er JS púra óvitandi? Sundstein skrivar: ”So kemur ein kryptisk (gátufør; rg) við­ merk­ing um, at JP ikki var eins­amallur.” Nei, sum nevnt vóru hetta ár har fascisman blóm­aði í Europa. Men er JS óvitandi um, at persónar høvdu nazi-sympatiir, eisini í hansara flokki? Tað kann ikki passa! Faktum est! Faktum er framvegis – at JP hevði norska nazistin Adolf Hoel sum gest og agitator í Før­oyum. JP visti at Hoel var nazistur. Faktum er eisini – at JP, ikki bert einaferð, skrivaði í norska fascistavinarliga tíð­ar­rit­i­num Norsk Årbog. JP visti um linjuna í hesum riti. Søgan verður ongantíð liðug Hetta eru bert tvey faktuel ting, sum eru framløgd, og sum lýsa ein part av kompleksitetinum í Jó­ann­esi Patursson. Fýra menn, Jac­ obsen, Mohr, Vang og Sund­ stein, sum ikki dáma at fáa ”keð­ilig” søgulig fakta fram, hava nú tikið til orðanna. Eing­in hevur so mikið sum roynt at mótprógvað ella arg­ u­ment­era ímóti tí lítla, sum er framlagt! Felags er, at all­ir halda at hetta er skrivað í ”ill­ sinni” ella ”blindari øði.” So er slett ikki. Tað var meiri ein undran á manglandi fornemilsi av pro­portiónum og søguligari vit­an. Nú hetta er farið fram­ við, undrist eg enn meir. Eg undrist kanska minst á tað, sum hesir fýra hava skrivað. Kanska meira á tøgnina ann­ars. Eg respekteri teirra sjón­ar­mið, men eri ikki samd­ur. Hvat hevði Sundstein so at bera fram? Rolf Guttesen