mánadagur 28. august 2006síða 8

Nr. 164 - 28. august 2006 11 tíðindi Sosialurin gjørdi eina við­talu við høvundan av bókini um Sam­bands­flokkin í sambandi við 100 ára hátíðarhaldið hjá flokk­inum. Yvirskrivtin kom at ljóða, at »tað hevði kanska ver­ ið meira saft og kraft í at skriva um Jóannes Pat­urs­ son«. Hetta fekk Rolf Gutt­ e­sen at fara í blekkhúsið (nú eitur tað til telduna) og skuldsetur Sosialin fyri, at hann í yvirskrivtini »vold­ tek­ur grovliga sakina«. Tær viðmerkingar Rolf Gutt­e­sen síðani hevur um Jó­ann­es Patursson hava so havt til fylgju, at umrøðan síð­ani meira hevur snú seg um Bónd­an enn um Sam­bands­ flokk­in. Eg hevði stutta grein í Sos­ i­alinum, hvar eg hevðist at orðavalinum hjá Rolfi Gutt­ esen. Tað kom eitt aftursvar frá Rolf 25.august, sum tó ikki innihelt nakað serligt nýtt enn tað, at eg hevði eina grunna søguvitan og var óvitandi um nazisympatiir hjá ávísum persónum. Tað er møguligt, ja helst sannlíkt, at Rolf hevur størri søguligan kunnleika enn eg havi, men harfyri havi eg væl loyvi til at reagera út frá tí kunnleika eg havi, og ikki minst út frá tí hugburði eg havi um vanligan fólkaskikk, tá ein skal skriva um søgulig fyribrigdi og ikki minst um persónar. Jóannes bóndi varð væl drig­in fram í viðtaluni í Sos­i­alinum, tí hann var ein persónur, sum var ein mótsetningur til Sam­ bands­­flokk­in og helst í veruleikanum eisini bein­ leið­is orsøk til, at Sam­ bands­flokkurin varð stovn­ aður. Tað var jú hann, sum á Fólkatingið arbeiddi fyri meiri sjálvræði til Før­oya Løgting og kom við »Til­ boð­­num« í góðum sa­m­ skifti við táverandi dansk­­ar politikkarar. Sam­­bands­flokk­ ur­in varð stovnaður fyri at forða fyri hesum. Tað er greitt, at ein persónur sum Jóannes Patursson er sera áhugaverdur sum søg­u­ligur persónur. Tað er fyrst og fremst hansara pol­ it­iska virksemi, sum hev­ur søguligan týdning og á­huga, men aðrir persónligir eg­in­ leikar og annað virksemi gev­ur jú eisini eina meira fjøl­broytta mynd av mann­i­ num. Hinvegin kunnu eink­ ult­stand­andi hendingar og pá­stand­ir beinleiðis geva skeiva heildarmynd av ein­ um persóni, líka mikið hvør hann er. Jóannes Bóndi varð fødd­ ur fyri 140 árum síðani. Tað var bert nøkur fá ár eftir, at monopolhandilin varð av­tik­in og stutt aftan á, at Løg­tingið varð endurreist. Hann var longu tíðliga pol­it­ iskt og samfelagsliga »vakt­ ur«. Tað sæst longu meðan hann er á skúla í Noregi, og sæst týðiliga á jólafundinum í 1888 og stovnanini av Før­ ing­a­felag í 1889. Hann var sum heilt ungur valdur á Løg­ting og sat har til hann segði seg frá í 1946, tá hann fyllti 80 ár. Hann livdi so­statt eitt langt lív og luttók í politikki alt sítt vaksna lív. Á æ­vi hansara broyttist nógv í Føroyum, og hann hevði bein­leiðis ávirkan á nógv av tí. Eingin persónur er ella var lýtaleysur, hvørki núlivandi ella deyður. Men ynski um at geva eina so fullgóða mynd sum møguligt av einum per­sóni, heimilar ikki til at koma við einkultstandandi pástandum, sum partvís eru veikt dokumenteraðir og part­vís hava lítlan týdning í heild­armyndini. Serliga ikki tá beinleiðis endamálið er at broyta søguligu myndina og »seta viðkomandi upp á pláss«.(citat RG). Tey fakta Rolf Guttesen førir fram eru: At »JP hevði norska nazistin Adolf Hoel sum gest og ag­i­ tator í ­Føroyum. JP visti, at Hoel var nazistur«. At »JP ikki bert eina ferð skrivaði í í norska fas­cist­a­ vin­ar­liga tíðarritinum Norsk Årbog. JP visti um linjuna í hesum riti«. Spurningurin um dømingina og bedømingina av Hoel er fyrst og fremst eitt norskt mál, og tað sindrið eg havi kann­að um mannin vísir, at norð­menn ikki bara hava neg­ a­tivt at bera honum, tvørt­ur­ ímóti­. Eg havi kannað eitt sind­ ur um Norsk Årbok eisini. Har stendur, at bókin kom út í tíðarskeiðinum 1920- 39, men steðgaði í sam­band við hersetingina. Bók­­in verður umrødd sum eitt týdningarmikið skrift hjá málrørsluni, og eitt savn­ing­ ar­­merki fyri málfólk, sum vardu tað klassiska nýnorska mál­ið. Tá ið atlit verður tikið til tíðina í tríatiárunum verður tor­ført at døma Jóannes Pat­ urs­son fyri nakran »kar­ak­ ter­brist«, tí hann hevði havt samband við nevndu per­són­ ar og tíðarrit. Rolf Guttesen avnoktar, at hann hevur skrivað sína grein í illsinni og hatri. Tað kann hann sjálvandi gera, men orðalagið vísir nakað ann­að. Eg má tí endurtaka tað sum eg skrivaði fyrru ferð, tað eru beinleiðis sitat úr greinunum hjá RG: »Tíverri er eingin søgumaður, mær vitandi, sum hevur sett hand­an reaktionera bóndan upp á pláss. Hann var ein mið­aldarleivd. Í 1930 var hann nazi-vinur.« »Hann dró norskar nazistar til Føroya at agitera móti Dan­mark og fyri Anschluss til Noreg.« »Hann var eitt umvandrandi, miðaldarligt fossil«. »Hetta er Junkarin, góðs­ eig­ar­in, miðaldarleivdin, ein stokk-konservativur pol­ it­ikk­ari.« Tað er støðið í skrivingini, sum eg reageri ímóti. Rolf Guttesen kann hava hvørja meining hann vil fyri mína skuld, bæði um Jóannes Pat­urs­son og eitthvørt ann­ að mál. Men av einum uni­ versitetslektara eigur ein at krevja ein ávísan kvalitet. Til seinast skal eg bert við­merkja, at eg framvegis eri púra sannførdur um, at tað er sjálvstýrisrørslan og tjóðskaparkenslan, sum er grund­arlagið undir øllum fra­m­burði í bæði Føroyum og einum hvørjum landi. Tá hon og kenslan av samleika eru burtur, er stórur partur av lívsvirðunum burtur. Søgulig viðgerð av persónum Jógvan sundstein Eg fari at takka Rolf Gutt­e­ sen og Virgari T. Dals­garði fyri teirra upplýsingar og ávdúkingar á 100 ára deg­ num. Tað er ein veruleiki, sam­ bært upplýsing­u­num, at J. Patursson und­an seinna veraldarbar­da­ga hevði kontaktir til ein ó­­hepn­an politiskan bólk av norð­monn­ um. Tað er sera vánaligt av blað­manni á Sosialinum at royna at nýta eitt »óheft« blað at niðurgera ein flokk á 100 ára degnum. Vil Sos­ i­al­urin gjalda løn til slíkt virk­semi? Sambandsflokkurin er tann flokkur í Føroyum, ið utt­an nakað kjak hevur havt størstu positivu ávirkan í før­ oysk­um politikki seinastu 100 árini. So einfalt er tað. Hví kanna somu journalistar ikki, hvussu nógvar mill­i­ón­ ir danskar krónur Norð­ur­at­ lans­bólkurin brúkar fyri at royna at loysa í Føroyum. Er tað rætt at nýta danskar nass­ ar­a­krónur til at føra loys­ing­ ar­politikk fyri í Føroyum. Er tað rætt at Kubik, Hoydal & Co skulu ferðast land og rige runt fyri at loysa, goldið av kassadamuni í Netto? Klárar loysingin seg ikki uttan fleiri milliónir danskar krónur ár­liga? Er tað rætt at danski stat­urin skal finansiera und­ ir­gravingarvirksemi hjá Høgna Hoydal? Hetta lík­ist 5. kolonnu virksemi. Sam­ bandið hevur støði og styrki í Før­oyum og føroyinginum. Nú Sambandsflokkurin er 100 ár, kunnu føroyingar ynskja sær sjálvum tilukku. Hesin stóri flokkurin er flokkurin hjá flestu før­oy­ ing­um – og er størsti pol­it­ iski flokkur í Føroyum á 100 ára degnum. Vit hava eitt greitt og høgt mál. Nevn­i- liga vælferð føroyinga. Tjóð­ veld­is­flokkurin vil ofra væl­ ferðina fyri loysing. Um alt skramblar saman her á landi, so vilja teir loysa. Hesa skaðiligu pol­it­isku ideologi er Sam­bands­flokk­ ur­in eitt bolverk ímóti. Vit verja føroyingin og føroysk áhugamál. Føroyingar skulu kunna búgva í Føroyum. Í sambandi við 100 ára haldið er ein snotulig Sam­ bands­søga komin út í bók. Eitt valaverk, ið flestu før­oy­ ingar vónandi koma at ogna sær. Nøkur loysingar­fólk hava fingið tannabyld, nú Sam­bands­flokkurin bæði er elsti og størsti flokkur. Sum ein kundi vænta, segði Her­geir Nielsen tilukku á 100 ára degnum við einum bakbiti. Ógvuliga vánaligt má sigast. Allir eru tó ikki so grundarringir. Tórbjørn Jacobsen segði eitt hjartaliga til­lukku, og tað skal hann hava tøkk fyri. Men vit eru størs­tir og 100 ár. Í samband við at J. Pat­ urs­son beinleiðis varð í yv­ir­skriftini hjá Sosialinum í smb við 100 ára dagin hjá Sambandsflokkinum – lík­a­sum fyri at royna at niðurgera Sambandsflokkin, eru nakr­ar søguligar avdúkingar komn­ar fram. Ella rættari, nøkur fakta, ið ikki eru at síggja nakrar staðir, hóast keldur eru um viðurskiftini. Nakað, sum loysingarhugaðir søg­u­frøð­ ing­ar ongantíð hava nevnt áð­ur. Tað at stórir partar av politiskum virksemi í eitt heilt tíggjuáraskeið heilt verður gloymt, líkist mest manipulatión og søgufalsan. Sambandsflokkurin Mikli - 100 ár: Fullur av saft og kraft Tá Marjus Dam, løgtingsmaður, í les­ara­brævinum omanfyri skjýtur blað­manni og Sosialinum órein mot­iv í skógvarnar í sambandi við greinina um bókina um Sam­ bandsflokkin, havi eg sum blað­ stjóri nakrar viðmerkingar: Anja Andreassen, sum hev­ur skrivað bókina um Sam­bands­ flokk­in, átti sjálv orð­ini um Jóannes Patursson. Vit á red­ak­ ti­ónini hildu júst hesi orð lýsa sakina sambært henni: At tað eru tey sjálvstýrishugaðu, sum hava myndað føroyska søg­u­skriv­ ing, at tey eisini vóru droym­ar­ ar, meðan tað vóru sam­bands­ menninir, sum vóru teir »skikk­i­ ligu« realpolitikararnir. Til stuttleikar kann eg nevna, at á samkomuni hjá Sam­bands­ flokk­i­num í Norð­ur­landa­húsi­ num á 100 ára degnum 18. au­gust, tosaði eg við rættuliga nógv sambandsfólk, sum als ikki skiltu, at Rolf Guttesen – og nú so langt aftaná eisini Marjus Da­­m – tók sær tykni av hesum, og tað skilji eg altso held­ur ikki! Vinarliga Eirikur Lindenskov blaðstjóri Hatta hevur tú misskilt, Marjus Dam! løgtingsmaður marjus dam Í hesum døgum verð­ ur rættiliga nógv tos­ að í fjølmiðlunum um ætlanina at hava fólk­a­ teljing í Føroyum. Í mínum oyrum tykist hetta vera ein sera einkul upp­gáva, tí her er væl treytin at duga lítlutabell og at hava vanligt vit og skil, men frá ovastu myndugleikunum verð­ur hetta gjørt til eina nær­um ó­loys­i­liga uppgávu, sum kanska kann loysast vit at seta bólkar og nevndir at fyrireika arbeiðið! Helst skilji eg ikki upp­ gáv­una, havi ikki fylgt nóg væl við í tíð­ind­a­ sendingunum, og tí eri eg ikki greiður yvir, at hetta snýr seg um meir, enn at duga at jelja frá 1 til umleið 50.000. Men við at fylgja við í starvslýsingunum hjá tí almenna og síggja før­leik­a­krøvini til øll møg­u­lig størv, so verður henda fólkateljing gjørt til meir enn tað, ið eg við mínum áhuga fyri ætt­ar­kanning kenni til fólkateljingar í t. d. 1800­-talinum. Tá varð ein vanligur skilagóður bygd­a­maður settur til upp­gáv­una, og eg eri ikki kunnugur við nakra klagu um arbeiði teirra, men kanska eru fólk í dag meiri “innviklað” at telja! Vit hava eitt væl út­bygt fólkayvirlit, so hvat meiri skal til? Leita tit eftir ólógligum ikki skrásettum innflytarum? Skat­t­a­borgarar í skatt­ ligu gráusonu eru í fólk­a­ yv­i­­rlit­i­num! Ella snýr hetta seg um á mystiskan hátt at upp­hevja uppgávuna og gera seg “sjónligan”? Tí er málið so einkult, sum eg haldi, so verður ætl­aði arbeiðshótturin bert ein óneyðug fíggj­ ar­lig byrða hjá lands­ kass­anum, og síðan verð­ur tað ein “æra” og eitt gott fíggjarligt íkast hjá teimum, ið skulu manna bólkar og fólkateljingarráð! Eg skal gjarna aftan á eina frágreiðing við­ ganga mín vána kunn­ leika um uppgávuna. Í hesum sambandi komi eg í tankar um ein gaml­ an húsavíking, sum mátti gevast við at selja mjólk frá mjólkineytum í kjallaranum, tí nú vóru funnar so nógvar bak­teriur í mjólkini, at henda er skaðiligt at drekka. Hann spurdi, hvussu fólk so kundu liva inntil nú, men har kom einki svar, uttan at hesi lærdu høvdu funnu milliónir av barterium í einum dropa av mjólk. Tá øtaðist hann yvir evnini hjá fólki nú á døg­ um at telja! Hans P. Strøm og fólkateljing eyðun M. viderø