fríggjadagur 1. september 2006síða 11

Nr. 168 - 1. september 2006 11 tíðindi Hesin spurningur er á­hug­ a­verdur at seta eftir stóru kanningina av, hvussu nógvir før­oy­ingar eru búsitandi í Dan­ mark. Kanningin vísti, at heili 21.687 føroyingar búgva í Danmark, og svar­ ar hetta til 3. hvønn før­oy­ ing. Umframt høgu tølini av útbúnum læknum, løg­ frøð­ing­um, sum búðu í Dan­ mark, so vísti kanningin eis­ini, at yvirhøvur vóru tað føroyskar kvinnur, ið eru búsitandi í Danmark, har serliga aldursbólkurin 25-39 var best umboðað ur. Tað , sum eg haldi vera enn meiri áhugavert er vita hvussu nógvar kvinnur av hes­um 21.698 eru støkar við børnum. Fer eftir fer hoyrir man um um stakar mamm­ur, ið ikki síggja seg førar fyri at flyta heim aft­ur til Føroya r vegna fíggj­ar­ ligar trupulleikar. Leig­u­prís­ ir­nir eru ov høgir, kostn­að ­ arstøðið er ov høgt, barn­a­ frádrátturin ov lítil, ongin “íbúða rstuðul” o.s.fr. Hyggja vit eftir kostn­að ­ ar­ støð­inum, so kostar ein pakki av blæðum 150 kr í Føroyum, meða n hann kost­ ar 90 kr. í Danmark, ein pakki av mjólk kostar áleið 5 kr í Danmark móti 10 krónum í Føroyum. Taka vit barnastuðulin so er hann umleið 3300 kr kvartalið pr barn í Darnmark (13.200 um árið pr barn) meða n vit hava ein barnafrádrátt uppá 5500 um árið pr barn. Íbúða rstuðulin í Dan­ mark verður roknað ur eftir inntøku, so er talan um eina lága inntøku, so verð­ ur leigan munandi minni, meða n vit ongan íbúð­ar­ stuðul hava í Føroyum. Um mánað in verður hetta til nógvar pengar hjá einum støk­um við barni, og tá vig­ ast skal á vektskálini, hvar man verður búsitandi, so velur man sjálvandi oftast av neyð at verða verandi í Danmark. Tey støku við børnum, sum stríða st fyri at vera verandi í Føroyum verða ofta noydd at geva børnum sínum saft heldur enn mjólk – so Føroya r kann ikki eitast at vera eitt vælferða rsamfelag fyri øll. Hetta er skomm fyri Føroya land, og ein diskriminering av grovasta slag av støkum. Føroya r hava ikki ráð til støk við børnum, tað kunnu vit lata danir um – so groft kann tað tykjast fyri manga mammu og mangan pápa, ið føla so noydd at búgva i Danmark, meða n hjarta liggur í Føroyum! Her skal leggjast avtrat, at tað eru aloftast somu orsøkir, sum gera, at barn­a­ familj­ur, ið sita hart í tí fíggj­ ar­ liga, kenna seg noydda at bú­seta seg í Danmark. Vit eiga í nógv størri mun enn áð ur at gera lívið laga hjá støkum við børnum og barn­a­familjum yvirhøvur og skapa góða r karmar her í Føroyum, so at vit fáa so nógv av hesum kvinnum og monnum heim og forða fyri at enn fleiri flyta av landinum. Vit hava ikki ráð til at missa hesir føroyingar, ið størri og størri mun imm­ i­grera til Danmarkar. Før­ oya r skulu vera fyri øll, eisini støk við børnum. Eru Føroyar fyri støk við børnum? Býráðslimur í Tórs­ havnar kommunu Annika Olsen Skal blokkstuðulin fastfrystast ella skal hann prís­tals­reg­u­ ler­ast? Tað er ein av teimum stóru politisku spurn­ing­u­ num í løtuni Poul Michelsen segði í eini blað­­­ grein týskvøldið, at besta búskaparliga avgerðin sum tikin er í nýggjari tíð, var tá løgtingið samtykti at skera blokkstuðulin við 366 mió. krónum árliga. Og fyri líkasum at gera hetta “bragd­ið” uppaftur betri, setti hann ynski fram um, at minst 100 mió. krónur verða tiknar av blokkinum afturat. Sigast má, at um blokk­nið­ ur­skur­urin er besta bú­skap­ ar­ liga avgerðin í nýggjari tíð, so lystir meg at vita, hvør tann ringasta avgerðin í nýggjari tíð man vera. – Hon kann neyvan vera nógv at rópa hurrá fyri ! Hvat var tað sum hendi í 2002? Fyrstu árini eftir bú­skap­a r­ krep­puna í 90-unum vóru merkt av stórum bú­skap­ ar­ vøkstri. Hetta hevði við sær, at landskassin í 2001 hevði eitt avlop, sum var næstan 700 mió. krónur, og beinanvegin lótu loys­ ing­arflokkarnir seg freista til at gera yvirtøkur og har­ við at lækka blokkin. Frá 1. januar 2002 blivu 366 mió. krónur tiknar av blokkstuðlinum, men hetta hevði samstundis ta vanlukkuligu fylgjuna við sær, at longu sama ár kom avlopið hjá landskassanum niður um 200 mió. krónur. Avlopið minkað i sostatt eina hálva milliard krónur eftir bert einum ári. Síð­ ani kom eitt lítið fall í búskapinum tey fylgjandi árini, og yvirskotið vendist til undirskot. Hetta er tað sum Poul Mikkelsen kall­ar “besta búskaparliga av­ gerð­ in sum tikin er í nýggjari tíð”. Ikki rætti mátin Sum eg havi ført fram onk­ un­tíð fyrr, so er einki galið í tí, at fólk hava ein dreym um, at okkara sjálvskaptu inntøkur verða minst líka stórar sum útreiðslurnar. Men at billa sær inn, at vit fáa sjálvberandi búskap ein­ ans við at senda eitt bræv til donsku stjórnina, har vit biðja um at fáa færri peng­ ar, og at so kemur restin av sær sjálvum, tað er ein álvarsom misskiljing. Skal landskassin klára sínar skyld­ur uttan blokkstuðul, so mugu vit finna nýggjar inntøkur at seta ístað in fyri tað , sum vit missa, og tær inntøkurnar koma ikki dettandi niður úr luftini. Alt tað eg kann minnast, hevur verið tosað um, at vit mugu finna “eitt nýtt bein at standa á”. Einaferð skuldu farmaskip gerast tað nýggja beinið, eina að ru ferð var tað svartkjaftur. Á flakavirkjum varð tosað um at gera lidnar vørur, og í politisku skipanini var gandaorðið “gransking”. So var tað aling og síða ni ferð­avinna, og ikki at gloyma igulkerini. Tað næsta verður helst olja. Men framvegis liva vit í Føroyum í høvuðsheitum av hálvvirkað um fiskavøran og donskum blokki. Ja tað er enntá so galið, at tað sum fyrr var útflutt hálvvirkað , verð­ur nú í stóran mun út­flutt sum rundur fiskur (ó­virk­að ), og framvegis vilja nógvir politikarar ikki tosa um at finna eina betri marknaða ratgongd fyri okk­ ara fiskavørðum. Tað kostar at liva Tað kostar at liva, og tí mugu vit hava nakrar inn­ tøkur til samfelagið. Lands­ kass­in hevur bara tvær høv­ uðs­ inntøkukeldur og skal onnur burtur, so má hin vaksa, og tað vísir seg at ganga illa. Og her er tað at eg má spyrja: Hvørjar nýggj­ar inn­ tøk­ur fann full­veld­is­­lands­ stýr­ið í 2002, at seta ístað in fyri tær 366 milliónirnar sum hvurvu? Hvørjar al­ menn­ar sparingar blivu gjørd­ar hetta árið? Hvørjir peng­ar eru fingnir til vega í sambandi við at blokkurin varð fastfrystur? Og hvørjar inn­tøkur ella sparingar hev­ ur Poul Michelsen klárar at seta í verk í sambandi við at hann ætlar at skerja minst 100 mió. krónur afturat av blokkinum? Tað hevði verið gott um Poul Michelsen hevði kunna svara hesum spurningunum konkret. Tað er tungt at standa á einum beini Helgi Abrahamsen Læknaráð ið á Lands­sjúkr­a­ húsi­num vil við hesum harð­ liga átala, at ein løg­tings­ mað­ur loyvir sær alment at seta fram so harða n kri­tikk av læknabólkinum und­ir einum. Tað er neyv­a n so, at allir læknar á Lands­sjúkr­ a­hús­i­num eru líkasælir og ódugnaligir kynikarir við sa­m­starvstrupulleikum. Sum løgtingsmað ur og fyrrverandi lands­stýr- is­mað­ur í heilsumálum eig­ur Bill Justinussen um nakar at vita, at á øllum stórum landsstovnum, har fólk starvast, kunnu feilir vera gjørdir, og hesir skulu sjálvandi stað festast, so møg­u­leiki er at fyribyrgja end­ur­tøku. Tí hava vit eina kæruskipan. Okkum vit­ andi eru ikki fleiri sjúkl­ ing­a­kærur mótvegis Lands­ sjúkrahúsinum enn aðr­a ­ stað ni í norða nlondum. Torføra uppgávan hjá lækn­unum og leiðslunum á Landssjúkrahúsinum hev­ ur verið ár undan ári at finna nýggjar sparingar, tí fastar útreiðslur til medisin, nýtsluvørur, hita o.s.fr. eru vaksnar, uttan at játtanin er økt samsvarandi. Tí hevur millum annað verið neyð ugt at minka um talið av røktarstarvsfólki og seingjarplássum fyri at fáa endarnar at røkka saman, og hevur tí eisini verið neyð ­ ugt at útskriva fólk alt fyrr enn áð ur og seta strangari krøv til, hvussu sjúkur ein skal vera fyri at verða inn­ lagdur, tí ambulant viðgerð er bíligari, har hon letur seg gera. Til samanberingar hava mynd­ugleikarnir í Dan­ mark sambært tølum frá amtsråds­for­en­ing­en sein­ astu árini økt játtanina til heilsuverkið við í meða l 1 mill­i­ard krónum hvørt ár, vitandi at alt fleiri gerast sjúk, tí fleiri gerast eldri, alt fleiri sjúkur kunnu stað ­ fest­ast við nýggjum og dýr­ um kanningarhættum, og at alt fleiri sjúkur kunnu við­ger­ast við nýggjum stak dýrum heilivági. Vant­andi játtan saman við stór­um trup­ul­leik­um at út­vega ser­læknar ger, at vit á Landssjúkrahúsinum hava ringt við at halda støð­inum eins høgt og í hinum norð­an­ lond­u­num. Tí er tað bótin, ið einki bøtir, at fólkavaldir politikarar skjóta alla ábyrgd­ina á læknabólkin, sum ikki hevur loyvi at seta fram almennan kritikk av viðurskiftunum, men bert má royna at fáa tingini at koyra sum frægast innan ó­takk­somu karmarnar, sum júst Bill og hansara starvs­ felagar seta. Læknaráðið á Landssjúkrahúsinum Høgni Djurhuus, formaður Petur Ellefsen Fróði Joensen Torbjørn Viderø Jens Andreassen Aftursvar til Bill Justinussen løgtingsmann Nú byrja vit aftur við nýggjum sjálv­hjálp­ar­ bólk­um fyri børn og ung, sum hava mist foreldur ella syskin við deyða . Ald­urin fyri luttøku er frá 8 ár og uppeftir. Higartil hava mill­um 60 og 70 børn og ung verið við í sjálv­hjálp­ar­ bólkum. Bólkarnir eru ætl­að­ir sum ein hjálp, til at fáa ein liviligan ger­and­is­ dag. Í bólkinum verð­ur ikki veitt akutt krepp­u­ hjálp. Tí skal nakað vera fráligið, síða ni av­ varð­ andi doyð i. Hinvegin sær tað ikki út til, at tíðin kann blíva ov long. Børn og ung, sum hava mist foreldur ella syskin fyri fleiri ár­ um síða ni, hava eisini havt gleði av bólkunum. Tíðin gongur skjótt, og arbeiðið við sjálv­ hjálparbólkum er drúgt. Tey, sum vilja verða við frá byrjan, vera tí bið­ in um at siga frá sum skjótast. Tað kann gerast hjá Jóngerð Poulsen á tlf. 316419/227074 ella T-postur jongerd. poulsen@skulin.fo Berin: Sjálvhjálparbólkar fyri børn og ung Fyrsta frígg jakvøld í mánaðinum kl 21 er aftankvirra í Havnar Kirkju. Í kvøld kl 22 er sangur á skránni, har Petra Iversen syngur aftankvirra Í juli fór Havnar kirkja undir nýtt tiltak. Kirkjan er opin fyrsta fríggjakvøld í hvørjum mánað i kl. 2 – 23, har møg­u­leiki er hjá fólki at koma og sita í kvirru. Ikki er púra kvirt alt kvøldið. Klokkan 22.00 er tón­leik­ur ella sangur á skránni, og kl. 22.30 er stutt andakt. Í kvøld, fríggjakvøld 1. september er aftur aft­an­kvirra í Havnar kirkju, har Petra Iversen syng­ur kl. 22.00. Aftankvirra í Havnar kirkju í kvøld Talan hevur veirð um eit tað besta hálv­árið hjá Føroya Tele samtakinum. Nettosølan øktist við 4% úr 151,9 mió kr til 158,5 mió kr fyrra hálvár í ár. ­búskapur Nevndarfundur hevur ver­ið í Føroya Tele sam­ tak­i­num, har hálv­árs­ rokn­skapurin fyri 2006 varð lagdur fram. Talan hevur verið um eitt tað besta hálvárið hjá samtakinum, og økt­ ist nettosølan við 4% úr 151,9 mió. kr. fyrra hálvár í fjør til 158,5 mió. kr. fyrra hálvár í ár. Vøksturin í nettosøluni, stavar serliga frá øktari sølu av breiðband, GSM, og Televarpið. Úrslitið fyri fyrra hálv­ ár gjørdist 28,0 mió. kr., eftir at 6,1 mió. kr. eru settar av til skatt. Hetta er góða r 6 mió. kr. hægri enn fyrra hálvár í fjør, tá úrslitið var 21,9 mió. kr. Felagið væntar, at úrs­l­ it­ið fyri 2. hálvár verður á nøkunlunda sama støði, og at samlaða úrs­l­i­t­ið fyri 2006 fer at liggja um 50 mió.kr. eftir skatt. Føroya Tele 28 mió kr í yvirskotið fyrra hálvár