fríggjadagur 5. januar 2001síða 6

Nr. 3 - 5. januar 2001 11 10 Nr. 3 - 5. januar 2001 Felagið Rækjuskip Tíðindaskriv Nú farið er um ársskifti, og tað frá nógvum síðum verð- ur tosa um generelt góð úrslit hjá føroyska fiski- flotanum, er tað tíverri eis- ini neyðugt at vísa á, at alt kortini ikki er so ljósareytt at grundarlag er fyri til- feingisrentu soleiðis sum bæði einstakir politikarar og búskaparfrøðingar hava mælt til. Sjálvt um tað er lítið hugaligt at staðfesta, so er tað ein veruleiki, at ikki allir partar av fiski- flotanum hava fingið lut í framgongdini, og hevur hetta m.a. rakt rækjuflotan, sum hevur havt niðurgongd í veiðunøgdum uppá 14%, og eina uppaftur størri nið- urgongd í avreiðingarvirði - nevnliga 18,5%. Tann 22. Desember 2000 var eisini aðalfundur í Felagnum Rækjuskip, har nógv ymisk viðurskifti vóru til viðgerð- ar, og skulu tí eisini týdn- ingarmestu evnini stutt umrøðast í hesum tíðinda- skrivi. Veiðan í ár 2000: Rækjuflotin var meginpart- in av ár 2000 skerdur í talið. Ein nýbygningur var í gerð, sum kom í okt. 2000, og eitt annað av størru skip- unum var leiga út til Grøn- lands. Harumframt lá eitt av miðalstóru skipunum ið var keypt í 2000 longur tíð enn ætla og gjørdi ymiskt arbeiði uppá skipið, sum kravd vóru av m.a. Skipa- eftirlitinum, og var tí heldur ikki til fiskiskap meira enn góða helvt av árinum. Síðst í 2000 vóru tó øll skipini í vinnu, undantikið skipið ið JFK-Trol í Klaksvík, saman við øðrum, hevur keypt. Hetta skip fer í vinnu fyrst í januar 2001. At tvey av stóru skipun- um ikki vóru í vinnu stóran part av árinum sæst serliga aftur í minkaðu veiðunøgd- ini á Flemish Cap, sum er góð 7.745 tons - t.v.s. umleið 2.150 tons minni enn í 1999. Hinvegin eru veiðunøgdirnar á Sval- bardsøkinum øktar umleið 250 tons í mun til 1999, upp til uml. 2.950 tons, og veiðan í russiskum sjógvi er stórt sæð tann sama í 2000 sum í 1999. Orsøkin til henda vøkstur í veiðuni á Svalbardsøkinum er fyrst og fremst, at tvey av reiða- ríunum hava fingið sær størri og effektivari skip í 2000, tí fiskiskipurin hevur annars sum heild verið minni hjá m.a. norskum skipum á Svalbardsøkinum í 2000, samanborin við bæði 1998 og 1999. Veiðan undir Eysturgrønlandi var góða í januar og februar 2000, men vísti seg hinveg- in ógvuliga svikalig í de- sember, líka til sjálvar jóla- dagarnar, tá fiskiskapurin batnaði nakað, men saman- umtikið er fiskiskapurin við Eysturgrønland heldur slakur í løtuni. Samlaða veiðan hjá rækjuflotanum er uml. 12.642 tons í 2000, sum er knappliga 2.100 tons, svarandi til góða 14%, minni enn í 1999. Inntøkurnar og úrslitið í ár 2000: Rækjuskipini hava á ongan hátt fingið lut í tí met- vøkstri sum hevur verið á fiskaprísum fyri rundan fisk og flak hjá heima- flotanum og flakatrolarum. Tvørturímóti, so eru inn- tøkurnar hjá flestu skipum minni í 2000 enn í 1999. Hetta stavar m.a. frá heldur lágum prísum fyri ídn- aðarrækjur sum verða seld- ar til pilkivirkir. Av tí at henda vøra er ein rættuliga stórur partur av veiðuni á Flemish Cap, og serliga við Svalbard og í russiskum sjógvi, merkist hetta bein- anvegin á inntøkunum hjá skipunum. Prísirnir fyri stórar, ráar rækjur til Japan hava verið vánaligir í fleiri ár nú, og við tí lítla búskap- arvøkstrinum og og vøkst- rinum í privatu nýtsluni í Japan, er onki sum bendir á nakra broyting tann betra vegin. Prísirnir fyri kókað- ar rækjur hava verið nærum óbroyttir seinastu 3 árini. Ein lítil glotti var tó í 2000, tá ein toll-lækking fyri rækjur til Kina gjørdi tað møguligt at selja meira av smáum kókaðum rækjum tann vegin. Hinvegin er framvegis ongin broyting hend í handilsavtaluni við ES um tollloftið fyri pilk- aðar rækjur til ES-markn- aðin, og avmarkar hetta sølumøguleikarnar fyri ídnaðarrækjur hjá rækju- skipunum heilt nógv. Felag- ið hevur, saman við rækju- vinnuni á landi, heitt á landsstýrið um at fáa eina nýggja avtalu við ES um hesi viðurskifti, á sama hátt sum so nógvar aðrar avtalur seinastu tíðina eru gjørdar við ES um annað - m.a. heilsufrøðiliga avtalan. Samanumtikið hevur miðalprísurin hjá rækju- skipunum ligið nakað lægri pr. kilo í 2000, samanborið við 1999, og hetta gevur eina generella inntøku- lækking hjá hvørjum skipið sær. Við hesi príslækking afturat minkaðu veiðu- nøgdunum vísa fyribilstøl sostatt, at avreiðingarvirði hjá rækjuskipunum undir einum í 2000 er minkað við uml. 18,5%, svarandi til uml. 43,5 mill. kr. Tað sum síðani hevur gjørt støðuna hjá rækjuflotanum uppaftur truplari eru methøgu olju- prísirnir. Rækjuskipini hava hægstu oljuútreiðslur- nar av øllum skipum fyri hvørja inntøkukrónu, tí tey nýta olju bæði til maskin- una (framdrift), og harum- framt til kóking av rækjun- um. Fyribilstøl vísa, at útreiðslurnar til olju hjá rækjuskipunum liggja uml. 110% hægri í 2000 enn í 1999 og hjá onkrum av størru rækjuskipunum eru oljuútreiðslurnar sostatt øktar við 4,1 mill. kr. úr 3,8 mill. kr. í 1999 til 8 mill. kr. í 2000. Reiðaríini bera einsamøll allan hendan meirkostnaðin sambært sáttmálunum við manning- arfeløgini, og eru hýrurnar tí als ikki ávirkaðar av hes- um stóra útreiðsluvøkstri hjá skipunum. Tær lutfals- liga høgu daglønirnar hjá manningum á rækjuskipum í 2000, sum Fiskimanna- felagið hevur almanna- kunngjørt, kunnu tí á ongan hátt skiljast sum at rækju- flotin hevur havt eitt gott ár, tí samlaða úrslitið fyri rækjuflotan undir einum vísir eitt hall fyri ár 2000. Sostatt kann tíverri enn einaferð staðfestast, at rækjuflotin framvegis ikki fær lut í góðu prísunum og úrslitunum gjøgnum sein- astu 3 árini hjá meginpart- inum av fiskiflotanum, og at positivu úrslitini hjá rækju skipunum í 1999 ikki vóru tekin um eina vend, men heldur at 1999 var eitt serligt ár við betri fiski- skapi og betri úrslitum enn vanligt, meðan fiskiskap- urin í 2000 aftur minkaði, og at tað framvegis ikki er nøkur positiv broyting í rækjuprísunum. Sostatt er heldur ikki grundarlag fyri hýruhækkingum ella øktum ferðaútreiðslum sum fylgja av styttri túralongdum, so- leiðis um manningarfeløg- ini vilja hava, og sum Javn- aðarflokkurin enntá vil lóggeva um, uttan so at hýruprocenti samstundis verður lækkað tilsvarandi. Felagið Rækjuskip undrast annars stórliga á, at Javn- aðarflokkurin ætlar at blanda seg uppí viðurskifti á arbeiðsmarknaðinum, við einum uppskoti um at lóg- geva um styttri túralongdir. Túralongdir er nakað sum í fleiri ár hevur verið bein- leiðis avtalað í sáttmálan- um millum partarnar á arbeiðsmarknaðinum, og Javnaðarflokkurin hevur í samband við onnur ar- beiðsmarknaðarmál staði- liga mælt frá politiskari uppílegging gjøgnum lóg- geving. Sjómannskattaskipanin: Aðalfundurin hjá Felagnum Rækjuskip metti, at tað er 2000 ringt ár hjá rækjuflotanum VEIÐUHAGTØL 2000 (tons) 1999 2000 Munur tons Munur % Eysturgrønland 1.156 1.058 (98) -9% Russiskur sjógvur 879 860 (20) -2% Svalbardsøkið 2.698 2.949 251 9% Jan Mayen (royndarveiða) 25 - (25) -100% Flemish Cap 9.899 7.745 (2.154) -22% Føroyskur sjógvur (royndarveiða) 56 31 (25) -45% Tilsamans 14.713 12.642 (2.071) -14% Hvilvtenni – eitt av nýggjast rækjuskipunum – er á fyrsta túri á Flemish Cap nakað grundleggjandi galið við skattalóggávuni fyri sjómenn og fiskimenn, sum er beinleiðis diskriminer- andi fyri føroyska fiskiflot- an. Felagið tekur fult undir við at veita føroyskum fiskimonnum við føroysk- um skipum ein serligan skattalætta, við tí enda- málið at viðurkenna hetta serliga slagið av arbeiði hjá føroyskum fiskimonnum og at gera tað attraktivt hjá monnum at sigla við før- oyskum fiskiskipum, og á tann hátt at hjálpa uppá manningartørvin hjá fiski- flotanum. Hetta vóru eisini týðandi partar av grund- gevingunum hjá landsstýri- num fyri serligu sjómanns- skattaskipanini tá hendan kom. Tað er tí í beinleiðis andsøgn við hesar grund- gevingar tá tað vísir seg, at skattalættin til bæði sjó- menn og fiskimenn við út- lendskum skipum og fiski- skipum er munandi hægri enn hjá teimum sum sigla við føroyskum skipum, av tí at veittur verður ein eyka samdøgursfrádráttur til før- oyingar við útlendskum skipum. Skattalættin fær tí beinleiðis tí ávirkan, at hann ger tað enn meira attraktivt at fara við einum útlendskum fiskiskipi ella øðrum skipið heldur enn við einum føroyskum skipi. Tá tað síðani verður sagt, at hesar høgu inntøkur á út- lendskum skipum leggja nógvar skattakrónur eftir seg í Føroyum er hetta heldur ikki rætt, sambært útrokningardømum gjørd av Dimmalætting tann 6. desember 2000. Av kr. 300.000 í inntøku rindar fiskimaðurin við føroysk- um skipið kr. 114.000 (38%) í skatti til land og kommunu, meðan føroy- ingurin við útlendskum skipi av somu kr. 300.000 einans rindar eina helvt í skatti til føroyska landshús- arhaldið, av tí ið fiskimað- urin við føroyska skipinum rindar - t.v.s. kr. 57.500 (19%) . Búskaparráðið og nakrir føroyskir politikarar hava víst á, at teir meta skatta- lættan hjá sjómonnum sum eitt slag av studningi til føroyska fiskiflotan. Hetta tekur Felagið Rækjuskip ikki undir við, tí skatta- lættin hevur á ongan hátt ført til lækkaðar hýrur fyri føroyska fiskiflotan. Men tað tykist Felagnum Rækju- skip sera løgið og hug- stoytt, at hesir somu po- litikkarar eftir øllum at døma onki hava ímóti at veita hetta ið teir kalla "studning" til útlendsk skip, meðan teir misunnað føroyskum fiskimonnum við føroyskum skipum sín skattalætta, og tosa um at minkað og enntá at avtakað skattalættan. Felagið Rækjuskip mælir tí til, at sjómannskattaskip- an verður endurskoða ong- antíð ov skjótt, og at hon fyrst og fremst verður nýtt sum amboð at gera tað lætt- ari og meira áhugavert at manna føroyska flotan, heldur enn útlendsk skip. Tað er meiningsleyst, tá tørvur er á m.a. maskin- fólki í Føroyum, at før- oyska samfelagið brúkar nógvan pening til útbúgv- ing av maskinfólki, fyri síðani gjøgnum serligar skattafrádrátt enntá at rinda fyri at gerast stórleveran- dørur av maskinfólki til útlendskar vinnufyritøkur, meðan føroysk fiskiskip einans fáa leiklutin sum skúlaskip fyri at hesir maskinmenn skulu fáa neyðugu siglingstíðina til at sleppa umborð á eitt út- lendskt skip. Verandi skip- an við fyrimunum til út- lendsk skip elvir eisini til eitt økt lønartrýst móti før- oyskum skipum. Serliga Maskinmeistarafelagið hevur ferð eftir ferð nýtt tørvin á maskinfólki í før- oyska flotanum sum grund- geving til at royna at trýsta nettalønarlagið upp á sama støði sum á útlendskum skipum, sum so merkir, at føroysku reiðaríini, um- framt lønarhækkingar, í veruleikanum eisini skulu kompenserað fyri tí eyka skattafrádrátti ið føroyingar við útlendskum skipum fáa framum fiskimenn við før- oyskum skipum. Staðfestast kann tí, at verandi skipan er beinleiðis diskriminerandi fyri før- oyska fiskiflotan, og Fe- lagið Rækjuskip mælir tí til, at skipanin verður broytt tann vegin, at allir skatta- fyrimunir við at sigla við útlendskum skipum verða avtiknir ella minkaðir mun- andi, men at tann spardi skattalættin hjá landskass- anum tó ikki fer í lands- kassan, men í staðin verður nýttur til at hækkað frá- dráttin til føroyskar fiski- menn við føroyskum skip- um. Hetta vildi fyri før- oyskar politikkarar og skattamálaráðharran, verið ein varði yvir munadyggar broytingar av karmunum til frama fyri føroyska fiski- vinnu, uttan at hetta vildi kosta landskassanum eina krónu meira enn tað ger í dag. Ogn Føroya fólks Eitt sera týðandi og prin- sipielt mál sum var til um- røðu á aðalfundi felagsins var málið um ognarrættin til føroysk fiskirættindi. Orsøkin er, at tað frá bæði politiskum flokkum og bú- skaparfrøðingum ígjøgnum ár 2000 fleiri ferðir er mælt til at áleggja eina tilfeingis- rentu á fiski- og veiðu- loyvir. Felagið Rækjuskip vil sum so ikki takað hetta stóra og prinsipiella málið til viðgerðar alt sum tað er, men felagið ynskir at fáa eina løgfrøðiliga meting av, um tey rættindi sum før- oysk rækjuskip gjøgnum tíðirnar hava vunni í altjóða sjógvi á Flemish Cap og við Svalbard av røttum kunnu sigast at verða "Ogn Føroya Fólks". Felagið metir at tað er ein grundleggjandi munur á løgfrøðisligu merkinigini "Ogn Føroya Fólks" tá tal- an er um tilfeingið í før- oyskum sjóøkið ella kvotur sum Føroyar hava fingið ígjøgnum fiskiveiðuavtalur við onnur lond, har al- mennu Føroyar hava latið annan fisk í staðin fyri hesar kvotur, og tað sum ávís skip hava "vunnið" av rættindum í altjóða sjóøkj- um. Slík rættindi verða ikki tillutaði Føroyum av sær sjálvum, men fáast einans við at onkur skip luttakað í hesi vinnu, og felagið metir tað tí at verða løgfrøðiliga sera ivasamt, um almennu Føroyar, við lógini um vinnuligan fiskiskap sum amboð, kunnu gera krav um ognarrættin til slík veiðurættindis, og um tað í so fall er talan um ognar- tøku av rættindum frá teim- um sum ígjøgnum árini hava vunnið hesi rættindi. Hesin spurningur er sera týðandi fyri rækjuflotan at fáa avgreiddan, bæði við atlitið at eini møguligari tilfeingisrentu, og við at- litið at í hvønn mun fiski- vinnumyndugleikarnir utt- anum vinnuna, kunnu um- sita hesi veiðurættindi. Fe- lagið fer tí fyrst í 2001 at viðgera henda spurning saman við Føroya Reiðara- felag, og fer at mæla til at biðið verður um eina óhefta løgfrøðiliga meting av hesum prinsippiella ognar- spurningi viðv. rækjurætt- indum í altjóða sjóøkið. Nevdin Á aðalfundinum tann 22. desember 2000 var øll nevndin í felagnum aftur- vald. Jákup Egholm Han- sen heldur fram sum for- maður og hinir nevndarlim- irnir eru Jóhan Joensen úr Kollafirði og Olaf Olsen á Glyvrum. Nevndin Á aðalfundinum hjá Fe- lagnum Rækjuskip tann 22. Desember 2000 var avgjørt at skipa fyri eini konferensu um føroysku rækjuvinnuna á sjógvi og landi fyri bæði um- boðum fyri vinnuni, um- boðum fyri politisku flokkarnar á tingi og fyri viðkomandi landsstýr- ismonnum og øðrum. Felagið metir, at neyðugt er at bæði vinnan, men ikki minst politiski myndugleikin, sum skal skapa neyðugu karmar- nar fyri vinnuna, fær eina neyvari lýsing og størri vitan um týdn- ingarmestu tættirnar í hesi vinnu og landsbú- skaparliga týdningin av rækjuvinnuni, og ikki minst hvussu vit skila- best gagnnýta veiðu- møguleikarnar. Ætlanin er at geva eina lýsing av ve i ð u m ø g u l e i k u m , gagnnýtslu, búskaparlig- um viðurskiftum, mark- naðarviðurskiftum og øðrum týðandi viður- skiftum. Hetta verður mett neyðugt fyri at bæði vinnan og myndug- leikarnir kunnu hava nóg góðan kunnleika um tær broytingar sum eru ávegis við m.a. kvotu- skipan og harvið mink- andi veiðumøguleikum á bæði Flemish Cap og helst eisini við Svalbard, sølumøguleikarnir til ES og onnur lond o.s.fr. Neyðugt er hjá politiska myndugleikanum at hava hesi viðurskifti í huga í samband við framtíðar fiskivinnu- politikkin sum skal til- rættaleggja karmarnar fyri rækjuvinnuna í framtíðini, og Felagið Rækjuskip vónar at hesin fiskivinnupoli- tikkur kann gerast í tøtt- um samstarvi millum verandi vinnu og polit- iska myndugleikan. R æ k j u ko n f e r e n s a n verður væntaði í apríl 2001. Rækjukonferensa Dan R. Petersen javnaðarmaður Undan jólum kom nýggj bók við gomlum inni- haldi á marknaðin. ”Frælsi er ábyrgd” eitur hon, og innihaldið er propagandagreinar og ditto-talur hjá Høgna Hoydal. Forleggjarin er sami maður, sum lands- stýrið valdi til formann í tær fjølmiðlanevndirnar, ið skuldi ráðgeva útvarpi og sjónvarpi.Men løg- tingið góðtók ikki óheft- ar nevndir við tjóð- veldskari yvirvág. Men lat liggja, hetta er ein onnur søga. Vit hava tó loyvi at ivast í seriøsitet- inum hjá einum forlagi, ið gevur slíkt út. Tað, ið mangur mundi stúrsa yvir, er tittulin á bókini: ”Frælsi er á- byrgd”. Er tað nakað, ið ikki hevur eyðkent Høgna Hoydal, so er tað júst àbyrgd.Teir gomlu tjóðveldismenninir heilt fram til 1998 viðgingu, at loysingin fór at kosta vælferð og sosiala trygd; hóast tað so arbeiddu teir fram ímóti málinum. Teir vóru erligir hug- sjónarmenn og vildu gjalda prísin. Hetta nýggja slagið av tjóð- veldisfólki við Høgna á odda hevur fyrigyklað fólki, at loysingin onki skuldi kosta. Høgni hevur ført fólkið bak ljósið, og tað er ábyrgd- arleyst. Nú millum jólana ger hann so støðuna upp í bløðunum: Alt tað ar- beiðið, hann sjálvur hevur gjørt, er rætt og gott, danir eru ómøgu- ligir, og so hartar hann føroyingar fyri ikki at standa saman um full- veldið. Ongin føroyskur polit- ikari hevur haft so góðar umstøður at arbeitt við einum ávísum máli sum Høgni. Landskassin hevur staðið opin, 10- tals milliónir eru brúkt- ar, ein samlað umsiting hevur virkað undir há- trýsti og sett annað til viks fyri fullveldið. Onki mál hevur fingið so stóra, positiva og ókritiska umrøðu í fjøl- miðlunum, og ongin po- litikari hevur verið so forkelaður av tíðinda- fólki sum Høgni. Sjálvur sigur hann seg ikki hava gjørt nakað skeivt. Men vit vita betur. Hann hevur bilt fólki inn, at vit kundu loysa og framhaldandi hava øll rættindir í ríkis- felagskapinum. Vit skuldu hava javnbjóðis rætt við danir, hóast vit fóru út. Hetta nevnir hann samstarv á jøvnum føti. Vit vóru nøkur, ið hildu, at tjóðskapar- kensla hevði nakað við stoltleika at gera. Men tað er so eigasørt hjá fullveldismonnum, har er ongin stoltleiki. Og tí- verri er heldur ikki skomm skapt í teimum. M.a. gremur Høgni seg um, at danir heingja før- oyingar út sum krevj- andi nassarar. Ongum nýtist at hoyngja Høgna út. Hann er ein krevjandi nassari og hevur skatt okkara umdømi. Hann hevur sett ilt blóð ímill- um Føroyar og Dan- mark. Og tað sum verri er: han hevur sett ilt blóð millum føroyingar. Les- ið bara tað sjúkligu greinina hjá J. P. Heine- sen í Sosialinum 5. desember 2000. Og so gremur hann seg um, at føroyingar standa spjaddir. Ferð eftir ferð hevur hann mælt til, at vit leggja partapolitiskt kegl til viks og loysa hetta mál. Um hetta er naivitetur ella frekleiki ella ein blanding av báðum, er ilt at siga. Men at fólk skulu gloyma, at tey eru javnaðarfólk ella sam- bandsfólk og velja loys- ingina, bert tí at Høgni Hoydal er valdur inn á ting bendir á stórheits- vanvit. Meira er ikki at siga um tað. Ríkisfelagsskapurin er ikki eitt sjálvtøkuborð hjá uttanfyristandandi. Fara vit út, so hevur tað sín prís, tað eigur fólkið at vita. Alt annað er ábyrgdarloysi. VIÐMERKING Høgni og ábyrgd?