týsdagur 5. september 2006síða 10

10 Nr. 170 - 5. september 2006 Fíggjarlógararbeiði Í hesum døgum verður uppskot til fíggjarlóg viðgjørt í landsstýrinum. Teir ymsu landssstýrismenninir leggja síni ynski fram og verða hesi so vend og vig­­að av øllum landsstýrinum men serstakliga av lands­stýr­ismanninum í fíggjarmálum, sum hevur endaligu ábyrgdina av fíggjarlógini. Eftir hetta skal so endaliga uppskotið til viðgerðar á tingi og eftir tað skal hon so ígjøgnum oftani smáu meskarnar í fíggj­arnevndini, sum hesi bæði fyrstu samgonguárini hev­ur víst seg at hava eina støðu, sum ikki nýtist at sam­svara við hana hjá landsstýrinum. Eingin ivi er um, at tað verður ein torfør uppgáva eis­ ini hesaferð at fáa hesa kabalu at ganga upp. So­leið­ is vil tað altíð vera, har talan er um ymiskar flokkar við ymiskum raðfestingum. Enn hava vit ikki hoyrt nógv um fíggjarlógarupp­ skot­ið ann­að enn, at fíggjarmálaráðharrin hevur meldað út, at tað skal vera yvirskot á fíggjarlógini hesaferð. Hvat hetta fer at merkja er ilt at meta um, men tað kundi borið á, at tað hevur gingið væl betri at fáa inntøkur í landskassan í hesum árinum, enn tað varð mett, tá henda fíggjarlóg varð sett út í kortið. Tá varð kalkulerað við einum undirskoti upp­á meira enn 200 mill. kr. Talan er her um eina rættiliga týðandi fíggjarlóg, tí hon er at meta sum tann fíggjarlógin, sum fer at merkja komandi løgtingsval. Spurningurin er tí, um fíggjarmálaráðharrin fer at geva einstøku lands­stýr­ is­monn­unum langar teymar, soleiðis at teir við at seta nóg nógvar pengar av til mongu greinarnar, har­við eisini fáa betri møguleika at fara til eitt val upp­á. Hugsast kann eisini, at fíggjarmálaráðharrin fer at stramma í og heldur vil hava eitt yvirskot á fíggjarlógini, sum hann so kann brúka í einum kom­ andi valstríði. Hetta landsstýrið hevur lovað nógv og verður nú stramm­að í fyri at fíggjarlógin skal geva yvirskot, so er hugsandi, at mongu lyftini ikki fara at verða hild­in. Stór mál eru, sum samgongan segði hon skuldi loysa, og tað eru hesi, sum bæði andstøða og almenningurin fara at hava eitt vakið eygað við, eitt nú lyftini um at fremja ábøtur á eldraøkinum her­í­millum spurningurin um pensiónirnar. Hetta er kanska størsta einstaka málið, sum henda samgong­ an kann vinna ella tapa uppá. Tað hevði eisini verið bæði rætt og gott, um and­ støð­an longu í hesi fasuni kom við ítøkiligum og real­ist­iskum útmeldingum um, hvussu hon metir, at ein fíggjarlóg fyri 2007 eigur at síggja út sæð út frá dagsins veruleika tvs. veruligu búskaparligu støðuni í samfelagnum í løtuni og eisini grundað á útlitini fyri 2007. Sosialurin So- sialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Henrietta Hammer henrietta@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Lív Højsted Horsdal horsdal@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Heini Kristiansen heinik@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00-13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað­leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. SAMBAND eirikur lindenskov post@sosialurin.fo tlf 341800 viðmerkingar Nakrir tankar í sam­ band við skriving um rús­drekkanýtslu Nú tað er staðfest, at nýtsl­­an av rúsdrekka øki­st í Føroyum, er væl skilj­­andi, at for­mað­ur­in í fyribyrgingar­ráð­­num ger vart við støðuna. Rús­ drekka verður nýtt, tað kunnu vit ikki koma utt­ anum, men endamálið hjá fyr­­i­byrgingarráðnum er at tálma nýtsluni, og tað kunnu vit vist øll taka und­­ir við, tí ovurnýtsla av rús­ drekka hevur so nógvar keð­­­i­ligar avleiðingar við sær, bæði menniskjansligar og samfelagsligar, bæði fyri tann einkulta og fyri heild­­ina. Hetta verður gjørt á ymiskan hátt á lóggávuøkinum við av­­mark­ a­­­ð­um útsølustøðum og tollavgjøldum, og al­­ment við upplýsing um trup­ul­ leik­ar, sum ein ov­ur­nýtsla av rúsdrekka kann føra við sær. Rúsdrekkalóggávan kann av nógvum tykjast sum skerj­­an av tí persónliga fræls­­­i­num, sum vit leggja so stóran dent á og meta so høgt, og kostnaðurin av rúsdrekka kann tykjast ov høgur hjá teimum, sum feg­ in vilja njóta rúsdrekka við máta. Her kemur so spurn­ ing­­ur­in upp, um eg hugsi meira um meg sjálvan og míni viðurskifti og minni um míni medmenniskju, heild­­ina, samfelagið. Um eg eri egoistiskur ella sol­i­ dar­­iskur. Tá vit hoyra um av­leið­ ing­ar av rús­drekk­a­áv­um frá Kvinnuhúsinum ella úr ferðsluni ella frá við­gerð­ar­ stovn­um, so taka vit synd í teimum, sum tað gongur út yvir. Hvat kunnu vit gera í slíkum førum? Einki? Tøkk skulu tey hava, sum veita eina hjálpandi hond. Vit vilja so fegin sam­an­ bera okkum við donsk við­ ur­skifti, sum verða brúkt sum argument fyri, hvussu tað skuldi verið hjá okkum, eisini á hesum økinum. Í Ugeskrift for Læger, sum kom nú í vikuni, skriv­ ar yvirlæknin Jacob Ul­ric­ hsen frá Psykiatrisk Center, Amtssygehuset í Gentofte, grein um viðgerð av al­k­o­ h­ol­misnýtslu og sigur mill­ um annað: Få lande er - om nogle - så hårdt ramt af alk­o­ holmisbrug som Dan­mark, idet vores store al­k­o­hol­in­ d­tag skønnes at koste sam­ fundet 10 mia. kr. om året. Her er bert nevnt, hvat rúsdrekkamisnýtslan kostar tí danska samfelagnum í peningi um árið í dag. Koma vit uppá somu nýtslu av rúsdrekka, sum í dag er í Danmark, kemur hetta at kosta okkum 100.000.000 kr. um árið, tá tosa vit bara um peningaligan kostna. Vilja vit verunliga koma at líkj­ast Danmark á hesum øk­i­­num? Hetta er ein spurn­ ing­ur, sum samfelagið má taka støðu til, og sum tann ein­­staki eisini má hugsa gjølla um. Ofta verður í slíkum kjaki dentur lagdur á at upp­ lýsa um vandan við mis­ nýtslu. Meira upplýsing tyk­ ist vera loysnarorðið. Eg iv­ist ikki í, at danskarar eru væl upplýstir og vita alt um skaðar, sum rús­drekk­ a­misnýtsla førir við sær. Kortini er nýtslan av rús­ drekka økt so nógv, at tað hevur stórar samfelagsligar fylgj­­ur, sí sitatið omanfyri. Vit eru ikki minni upplýst á hesum økinum, so tað er ein spurningur, um tað er nóg mikið við upplýsing. Nógv í Danmark kemur til okkara eftir nøkrum árum. Vónandi verður tað ikki so á hesum økinum. Tað er fyrimunur í at fyr­i­ byrg­ing enn at viðgera. Rúsdrekkanýtslan í Føroyum Landsins bestu heilar, ella eg helt, at sjálvandi verða lands­ins bjartastu skilvit og best útbúnu fólk kosin til at gera okkum eina nýggja stýr­is­kipan, grundlóg, ella hvat barnið nú einaferð fer at eita. Men tíðindi hesa seinastu tíðina hava sáað ein ógvuliga stóran iva um hetta veruliga er so. Nú frætt­ist at í hesi nýggju stýr­is­kipan er fólkaræðið um­býtt við kristin virði. Hvørji eru tey kristnu virð­ ini. Hvør er førur fyri at lýsa munin millum kristin virði og reinan fanansskap. Hug­takið demokrati ella fólk­a­ræði er so við og við vorð­in rættiligur substansur. Vit vita hvat tað er, og vit vita eisini hvussu tað virk­ ar. Tað bæði sæst og kenn­ ist um tað er tilstaðar ella ikki. Kristin virði hava altíð og fara altíð at festa eld í krúttunnur, tí tey kunnu ikki definerast á skilagóðan hátt, men eru persónliga sannføringin hjá hvørjum einstøkum. Mær tykir eisini ræðandi at ímynda mær, at onkur av hesum heimi nú skal døma og sekta brot á lóg um kristin virði. Hava íspinnararnir til hesa ør­ vit­is­reglu ikki tíð at bíða til rætta tíðin kemur fyri hvønn av okkum? Føroyingar hava fólk­a­ ræði, meir og minni, alt eftir hvussu illa teir ræðast grannan, arbeiðsgevaran og hin altíð fúsa “bróðurring­ in” sum av øllum alvi roynir at terrorisera okkum við sín­ um kristnu virðum. Men so er tað so heppið at fólk­ a­ræð­ið og talufrælsið enn loyva mær at mótmæla og greiða “bróðurringinum” frá at míni kristnu virði eru júst øvugt av tí, teir lesa og fyriskriva. Fólkaræði er trúarfrælsi. Ó­def­i­neraði kristin virði av­taka bæði trúarfrælsi og fólk­a­ræði. Mest av øllum tyktust tíð­ indini hendan dagin, sum ein “joke” - men ikki petti stuttligur - at farið verð­ur aftur í kolasvørtu mið­øld­ ina at leita eftir fyr­i­dømi til okkara nýggju stýr­is­skip­ an. Eru tíðindini hinvegin sonn, so eru fólk farin full­ kom­i­liga frá viti og skili, hava misskilt uppgávuna og mugu setast frá arbeiðinum við brestin, tað er alt ov vandamikið at lata tey halda fram. Vandamikið rák Súsanna dam Sigvald kristiansen