týsdagur 5. september 2006síða 15

Nr. 170 - 5. september 2006 15 tíðindi Av tí at ein gomul lóg er í gildi í Føroyum, er revsingin fyri neyðtøku og neyðtøkuroyndir munandi lægri enn í Danmark. Samstundis er endurgjaldið til ofrini helvtina minni. Neyðtøkur Ella Larsen ella@sosialurin.fo Revsingin fyri neyðtøkur og neyðtøkuroyndir er lógarfest til at vera fongsulsrevsing. Í Føroyum er hægst møgu­ liga revsing 6 ár, meðan hon í Danmark er sett upp til 8 ár. Í Danmark varð revsingin herd í 2002, eftir eitt alment orð­askifti um evnið. Tá kom fram, at fólkið helt, at revsingin var alt ov lág, ser­ liga um hon var saman­borin við hini londini í Evropa. Tí valdu politikararnir, at revsingin fyri neyðtøku skuldi verða harðari. Munur á neyðtøkum Tá arbeitt verður við neyð­ tøkum í rættinum, vera neyð­ tøkur býttar upp í ymisk sløg. Tey trý vanligu sløgini av neyðtøkum í Føroyum eru álopsneyðtøka, har ofrið og neyðtøkumaðurin ikki kenna hvønn annan, og neyð­ tøkumaðurin loypir á ofrið. Síðan er tilknýtisneyðtøka, har ofrið og neyðtøkumaðurin á onkran hátt hava haft sam­ band frammanundan neyð­ tøkuna, sum er tað sum oftast sæst í Føroyum. Og í triðja lagi er par­ neyð­tøka, har ofrið og neyð­ tøkumaðurin hava verið í einum parlagi framm­an­ undan. Oftast hendur neyð­ tøkan stutt eftir at parlagið er liðugt. Ymisk revsing Revsingin fyri ymisku sløg­ini av neyðtøkum er ymisk og kann eisini vera skift­andi innan eitt slag av neyðtøkum. Tá talan er um álops­ neyð­tøku er revsingin sum útgangs­støði hálvtannað ár, men revsingin kann vera harð­ari, um skerpandi um­støður eru í sakini, sum til dømis at vápn vóru nýtt. Um linnandi umstøður eru, verður revsingin somuleiðis linkað, tað kann til dømis vera, at gerningsmaðurin er yngri enn 18 ár. Revsingin fyri neyð­ tøku­r­oyndir liggur sum út­gangs­støði ímillum 6 og 9 mánaðir. Tá talan er um tilknýtis­neyð­ tøku liggur revsingin ímill­ um 6 mánaðir og hálvtannað ár. Um harðskapur ikki hevur verið nýttur, er tað vanligt at revsingin er frá 6 til 10 mánaðir. Orsøkin til, at útgangs­ støð­ið fyri revsingin fyri álops­neyðtøku er hægri enn fyri tilknýtisneyðtøku, er at tað hevur verið vanligt at hugsa, at neyðtøkan er meira tyngjandi fyri eitt offur, ið er vorðið álopið, enn fyri eitt offur, ið frammanundan veit hvør neyðtøkumaðurin er. Vanliga revsingin tá tal­an er um parneyðtøku er 6 til 8 mánaðir. Her er revs­ingin lægri, tí fyrilit verður tikið fyri, at partarnir framm­an­ undan hava verið í einum parlagi, og at ofrið kennir neyðtøkumannin. – Tað verður tjakst um tað er rímiligt, at revsingin er lægri av hesi orsøk, tí ein neyðtøka er ein neyðtøka, óansæð um partarnir kennast frammanundan. Men so­leiðis verður tað handfarið løgfrøðiliga, greiðir Linda Hesselberg, sum er almennur ákæri frá. Revsingin herd Fyri fýra árum síðan, áðrenn lógin bleiv broytt í Danmark, var revsingin fyri neyðtøkur, neyðtøkuroyndir og kynsliga misnýtslu av børnum á sama støði, sum hon er í Føroyum í dag. Síðan lógin bleiv broytt, er revsingin sum út­gangs­støði eitt ár hægri enn í Føroyum. Harafturat verður skilt ímillum neyðtøkuroyndir, so revsingin kann vera hægri, um hon hevur verið serliga grov ella harðskapur er vorðin nýttur. Revsingin er eisini vorðin hægri, um fleiri gerningsmenn hava verið til neyðtøkuna; um hon er framd móti einum barni, ella um neyðtøkan hevur vart í eitt longri tíðarskeið, tá verður neyðtøkumaðurin dømdur til hálvttriðja ella trý ára fongsulsrevsing. – Í Danmark hevur man sæð, at tann harðara revsingin er sligin ígjøgnum, til dømis í Tøndersakini, sigur Linda Hesselberg. Tøndersakin er um eina 11 ára gamla smágentu, ið var misnýtt av fleiri ym­iskum monnum, har hægsta revsingin ið er givin higartil er 3 ár og 6 mánaðir um­framt at gjalda 80.000 kr. í endurgjaldi. Politisk avgerð Tá ein tílík lóg kemur í gildi í Danmark, er tað ein avgerð hjá føroysku politikarunum, um lógin eisini skal broytast í Føroyum. Enn er henda lóg ikki komin í gildi her. Í Danmark eru eisini ávís­ar lógarreglur, ið seta fast, hvussu stórt endur­ gjald neyðtøkuoffur skulu fáa. Har er vanligt at neyð­ tøkuoffur fáa 60.000 kr. í endurgjaldi. Men av tí at hesar reglur heldur ikki eru settar í gildi í Føroyum, er tað dómarin ið ásetur, hvussu nógv tey skulu fáa, og her er vanligt at neyðtøkuoffur fáa 30.000 kr. ið er helvtina minni enn í Danmark. – Revsingin fyri eitt brotsverk er eitt úttrykk fyri, hvussu samfelagið sær uppá brotsgerðina, sigur Turið Debes Hentze, advokatur. Hon heldur, at revsingin fyri neyðtøkur er alt ov lág í Føroyum Neyðtøkur Ella Larsen ella@sosialurin.fo – Eg haldi ikki, at tað er í lagi, at ein neyðtøkumaður fær linari revsing fyri at hava framt eina neyðtøku í Føroyum, enn hann ger í Danmark, sigur Turið Debes Hentze, advokatur. – Orsøkin er helst hon, at tað ikki hevur verið serligt fokus sett á neyðtøkur í Før­ oyum. Í Danmark hin­veg­in, er tað komið sum eitt krav frá fólkinum, at tað skuldi lóggevast harðari. Lóggávan er blivin broytt sum ein fylgja av tí. – Eg haldi, at vit áttu fylgt tí, sum tey hava gjørt í Danmark. – Eg haldi ikki at revsingin er nóg høg, tí tað er ein sera grov gerð, tá man soleiðis ger seg inn á eitt annað fólk. Revsingin átti at verðið hægri. Láturligt endurgjald – Tað er eisini heilt láturligt, at endurgjaldið er so nógv lægri í Føroyum enn í Dan­ mark. Ein neyðtøka kann ikki gerast upp í pengum, men tá man hugsar um hvussu stórur skaðin er, so er tað ein alt ov lág upphædd man bjóðar offrunum. Í Danmark fær eitt neyðtøku ella incestoffur dupult so nógv í endurgjaldi. – Tað er eingin skilagóð for­kláring uppá hví end­ur­ gjaldið skal vera minni í Føroyum. Vit skulu hava eitt trýst frá almennari síðu til lóggevararnar, so hetta kann broytast. Turið Debes Hentze held­ ur, at tá ein neyðtøka hendir í einum so lítlum samfelagi sum tí føroyska, er offrið enn meira útsett, enn tað hevði verið aðrastaðni. – Í Føroyum vita øll hvat er hent, og øll tosa um tað. Gentan kann blíva út­sett fyri, at fólk ikki trúgva henni, sjálvt eftir at gerningsmaðurin er dømdur. Í einum lítlum samfelagi er góð grund til, at offrið átti at fingið størri endurgjald. Men hóast hetta fáa tey í Føroyum eina láturliga upp­ hædd, greiðir Turið Debes Hentze frá. – Tað er fullkomiliga vit­ leyst: Gentan fær kanska oyðilagt sína skúlagongd og skal ganga til psykolog restina av lívinum. Hetta er eitt tekin um, at tað verður ikki nóg væl virt í Føroyum. Vit eru heilt afturútsigld á hesum økinum. Vantandi orðaskifti – Vit burdu fylgt hinum londunum, tí revsingin fyri eitt brotsverk, er eitt úttrykk fyri, hvussu samfelagið sær uppá brotsgerðina, og hvørji virði eru galdandi. Trupulleikin er, at tann bylgjan, sum hevur verið aðrastaðni, har fólkið krevur, at lógin skal broytast, hevur ikki verið í Føroyum. Um fólkið setti kravið fram, høvdu politikararnir kunnað sæð, at tað ikki er nóg gott sum er. So hevði lógin, sum er galdandi í Dan­ mark, eisini kunnað komið í gildi her. Men um einki orðaskifti er um evnið, so hendir einki. Revsingin er ov lág - Eg haldi ikki at revsingin er nóg høg, tí tað er ein sera grov gerð, tá man soleiðis ger seg inn á eitt annað fólk, sigur Turið Debes Hentze, ið er advokatur og hevur haft nógv neyðtøkumál um hendi Bíligari at neyðtaka í Føroyum