leygardagur 6. januar 2001síða 4

Steðgar ófriðurin í Miðeystri ikki innan stutta tíð, er stórur vandi fyri, at veruligt kríggj brestur á, heldur føroyska Hanna Katwan, sum býr har norðuri í Ísrael ÓFRIÐUR Eyðun Klakstein Ófriðurin í Ísrael og í sjálvstýrandi palestinska økinum er vorðin so drúgv- ur og umfatandi, at fólk í Ísrael stúra fyri veruligum kríggi – Støðan er á markinum til veruligt kríggj, og í løt- uni stúra vit fyri framtíðini, sigur Hanna Katwan. Hon er úr Føroyum, men er búsitandi í Ísrael, har hon eisini hevur familju. – Vit merkja ikki nógv til ófríðin her norðuri í Ísrael, men á sjúkrahúsinum í Haifa, har eg arbeiði, síggi eg javnan avleiðingar av ófriðinum. Fyri stuttum kom eitt barn á sjúkrahúsið, sum var illa brent av einum bumbu, sigur hon. Drúgt stríð Ófriðurin í Miðeystri hevur verið áhaldandi seinastu mánaðirnar, og hóast tað hevur verið roynt við frið- arsamráðingum millum ísraelsmenn og palestinar av einum og øðrum slagi, er einki veruligt úrslit komið burturúr. Nú er støðan vorðin so spent og hættisligt, at hend- ur eitt hvørt ikki innan stutta tíð, er vandi fyri veruligum kríggi. Fráfarandi amerikanski forsetin, Bill Clinton, legg- ur í hesum døgum stóran dent á friðararbeiðið í Mið- eystri, men hann hevur freist til 20. januar at finna eina loysn, og tað verður av mongum mett at vera ósannlíkt. Í fyrstu syftu hevur arbeiðið hjá honum snúð seg um at fingið partarnar at góðtaka eitt samráðing- arupplegg, men serliga palestinski leiðari, Yassir Arafat, hevur verið trekur at góðtaka hetta upplegg. Báðir partar mugu geva eftir Hanna Katwan heldur tað vera merkisvert, at ísraels- menn ongantíð áður hava viljað givið seg so nógv sum júst nú, men hóast tað brestur stríð á. – Báðir partarnir hava gjørt mistøk og mugu geva seg fyri at fáa frið í lag, sigur hon. – Ísraelar hava givið eftir fyri nógvum av krøvunum hjá palestinum, men tað tykist ikki, sum palestinar hava hug at sleppa summi av krøvunum. Teir verða eisini noyddir at geva seg nakað, um ein friðaravtala skal spyrjast burtur úr. Í løtuni er eitt av stóru stríðsmálunum tey mongu palestinsku flóttarfólkini, sum eru í Palestina, men vilja sleppa aftur til Ísrael at búgva. Í uppskotinum hjá Bill Clinton, forseta, skulu hesi ikki aftur til Ísrael, men tað vilja palestinar ikki góðtaka. – Tað ber heilt einfalt ikki til hjá Ísrael at taka ímóti hesum fólkunum, heldur Hanna Katwan. – Ísrael skal royna at geva seg so nógv, tað fær, fyri at fáa frið í lag, men eitt mark má vera, um ísraelar framhaldandi skulu hava eitt land í Miðeystri. Kríggið kann breiða seg víða Bardagarnir millum ísrael- ar og palestinar hava verið blóðugir og hava longu kostað nógv mannalív, men stríðið kann fáa nógv størri avleiðingar, um veruligt kríggj brestir á. – Vit vóna, at vit sleppa undan einum kríggi, tað vildi fingið óhugnaligar av- leiðingar. Vandi er fyri, at eitt stríð millum palestinar og ísraelar kundi breitt seg rættiliga víða, heldur Hanna Katwan. – Hóast vit búgva í einum friðarligum øki í løtuni, so stúra fólk fyri framtíðini og einum møguligum kríggi. Júst nú sær tað eitt sindur svart út, sigur hon. – Tað er trupult at fáa frið í lag, men partarnir verða noyddir at geva seg, tí annars endar tað heilt galið, sigur Hanna Katwan. Friðarsamráðingar við Bill Clinton á odda halda fram komandi dagarnar, og vónin er, at ein ella onnur avtala kann gerast, áðrenn Clinton fer úr embæti sín- um 20. januar. Stúra fyri kríggi í Miðeystri Føroyska Hanna Katwan, sym býr í Ísrael, stúrir fyri, at kríggj kann bresta á í Miðeystri, um ófriðurin ikki verður steðgaður innan stutta tíð Nr. 4 - 6. januar 2001 7 6 Nr. 4 - 6. januar 2001 Tað økir ikki um íløguhugin, at tað koma ógreiðar meld- ingar frá myndug- leikunum, soleiðis at fiskivinnan ikki veit, hvat hon skal fyri- halda seg til, sigur Olaf Olsen, reiðari FISKIVINNA Edvard Joensen Olaf Olsen, reiðari, heldur ikki, at íløguhugurin hjá føroysku reiðarunum fer at vaksa í komandi árum við teirri ótryggu støðuni, vit í løtuni eru í. Heldur fer hann at kølna. – Tað er ikki mennandi fyri vinnuna, at summir, helst embætismenn, tosa um at leggja avgjøld á fiskiloyvini, hóast verandi fiskimálaráðharri ikki er fyri tí. Hann situr ikki um allar ævir, og so kann henda, at avgjøldini koma, sigur Olaf Olsen. Inni á skrivstovuni hjá reiðarínum Beta í Runavík, sum rekur Kubatrolararnar, situr Olaf Olsen við eini rúgvu av pappírum framm- an fyri sær, samstundis sum rokniarkið er opið á teldu- skíggjanum. Hann roknar út og ger metingar um, hvussu fer at bera til í fram- tíðini. – Ikki, tí, sigur hann. Ár- ið ið júst er farið, gav einki undirskot, men har leyp heldur einki av, letur hann at. Orsøkirnar eru so ymisk- ar til tað. Nógv tann størsti parturin av veiðuni hjá Kubatrolarunum er upsi, og upsaprísurin lækkaði í fjør í mun til 1999, meðan olju- prísurin helt eina himmal- ferð, sum neyvan er sædd áður. Olaf Olsen vísir til sam- metingar á, at í 1999 brúkti reiðaríið fyri 5,6 milliónir krónur í olju, meðan talið í fjør var heilar 10 milliónir. Og júst hesir báðir faktor- arnir, fiskaprísur og olju- prísur, týða rættiliga nógv her. Byggja nýtt Nýggj ísfiskaskip bera seg ikki í traditionellari ísfiska- vinnu undir Føroyum, sigur Olaf Olsen. Hann hugsar seg um. Roynir at leita aftur í tíðina til at finna onkran, sum kann avsanna hansara pástand, men dugir ikki at finna nakran, sum ikki á einhvønn hátt hevur havt hjálp fyri neyðini seinastu mongu árini. Og tað stuðlar ikki undir at fara at byggja nýtt, sigur hann. Men kortini arbeiðir reiðaríið Beta júst við at fáa sær nýggj skip. Kubatrol- ararnir eru gamlir. Teir vórðu keyptir í 1973, so tað nærkast skjótt 30 árum, síðan teir komu til Føroya. Átta eru teir í tali, men iva- leyst verða tað færri skip, sum fara at loysa teir av, sigur Olaf Olsen, reiðari. Hann metir, at tað kanska endar við, at tað verða seks skip, tá allur flotin er skift- ur út. Men nær tað fer at verða, dugir hann ikki at siga. Og tey verða so ikki øll skift út samstundis. Olaf Olsen, sigur, at teir arbeiða í løtuni við at fáa tvey nýggj skip. Umsókn um innflutningsloyvi er send Fiskimálastýrinum, men enn er svar ikki aftur- komið. Hinvegin er málið ongan veg komið sum so, sigur Olaf Olsen. Fígging og tí- líkt er lítið gjørt við. Tað er aftur hatta har við ótryggleikanum. Tað ber illa til at fara at byggja skip, um væntast kann, at fyri- treytirnar broytast kanska um eini tvey ár. Hann kem- ur aftur inn á avgjøldini, sum embætismenninir eru farnir at tosa um. Neyðugt við nýggjum Neyðugt er við útskifting- um í flotanum, er Olaf Ol- sen sannførdur um. Og hann er líka sannførdur um, at tá skift verður út, skulu skipini, sum aftur koma, vera nýggj. Tað er ikki nóg gott at keypa gomul skip fyri onnur gomul. Hugsast skal eisini um at fáa fólk at trívast umborð, sigur hann. Tað er sera einfalt at hugsa sær, at ungt fólk fæst ikki umborð á gomul, ótíð- arhóskandi skip, um annað fæst. Og eins og skipini eldist fólkið og skal skiftast út. Men dýrt verður tað. Tað er greitt, at kapitalkostnað- urin fyri eitt nýtt skip fer at tyngja raksturin mundandi. Serliga eru tað rentur og avdrøg eins og tryggingar, sum verða tung hjá einum nýggjum skipi í mun til eitt gamalt. Hinvegin verða iva- leyst eisini fyrimunir, sum skulu viga upp í móti tí, tey gomlu skipini eru bíligari. Olaf Olsen sigur, at teir hava kannað, hvussu prís- legan fyri skipabygging er her um okkara leiðir. Og úrslitið er, at skal byggjast, verður tað helst í Spania, tí har er nógv bíligast at fáa skip smíðað. Kina er kanska eisini ein møgu- leiki, sigur hann, men legg- ur aftrat, at vit vita ikki so nógv um skipasmíð í Kina enn. Spania kenna vit hin- vegin betri, hóast onki føroyskt skip enn er smíðað í Spania, sigur Olaf Olsen. Men hann er varin kort- ini. Hann melur aftur á hatta við útlitunum. Eitt er, at stuðulin av ymsum slagi, sum skipini higartil hava fingið, minkar burtur. Men so til at leggja beinleiðis avgjald á fiskiloyvini, held- ur hann vera í so ógvusligt. Og tí er neyðugt at vita, áðrenn bygt verður, hvussu støðan verður, tá skipini eru liðug. Útlitini eru ótrygg Tað er ikki mennandi fyri vinnuna, at útmeldingarnar frá myndugleikunum eru so ótryggar, sum tær eru í løtuni. Hetta minkar um hugin at gera nýggjar íløgur í skip, sigur Olaf Olsen Mynd: Edvard Joensen Kubatrolararnir eru gamlir og treingja til at verða skiftir út. Men fyrst vil reiðarin vita, hvør støðan hjá myndugleikunum til fiskiloyvini er Mynd: Edvard Joensen