týsdagur 12. september 2006síða 10

10 Nr. 175 - 12. september 2006 Formaðurin í Starvsmannafelagnum spyr , hvør skal góðskumeta almennu umsitingina. Hetta kemur í kjalarvørrinum av útsagnum hjá strategibólki undir Vinnuhúsinum. Nú er tað sjálvandi ikki Vinnuhúsið, ella ikki bara Vinnuhúsið í hvussu so er, ið skal meta um arbeiðið, ið gjørt verður í tí almenna. Øll hava gagn av at verða góðskumett viðhvørt. Eisini almenn starvsfólk. Spurningurin er bara, sum Gunnleivur Dalsgarð so púra beint sigur, hvør skal gera hetta. Tann sjálvskrivaði parturin at gera hesa góðsku­ meting, er sjálvandi tey, ið brúka og gjalda al­mennar tænastur. Tað má verða skattgjaldarin, ið skal meta um góðskuna av tí almenna. Tað er hóast alt skattgjaldarin, ið hevur syrgt fyri, gjøgnum atkvøðuseðil sín, at vit hava tann almenna bygnaðin, vit hava í dag. Skattgjaldarin ynskir almennar tænastur sum heima­ hjálp oa., og tí er sjálvsagt, at sami skattgjaldari og ikki minst tey, ið hava tørv á t.d. heimahjálp, verða spurd, hvussu hetta riggar. Vit eiga at spyrja brúkarnar av t.d. Landssjúkrahúsinum, Apoteksverkinum, Bil­­­eftir­ litinum. Hjálpartólamiðstøðini o.s.fr., hvat hesir halda um tænastuna. Hvat hesi halda um upplatingartíðir, telefontíðir o.s.fr. Í síðsta enda er tað skattgjaldarin, ið eigur at merkja, at hann fær tær tænastur, hann hevur ynskt og goldið fyri. Ansast má eisini eftir, at tað almenna ikki stovnsetir tænastur, ið eingin hevur biðið um, ella við grundgevingum sum, at hetta hevur man í Danmark. Ei heldur mugu stovnsetast nýggjar tænastur innan eitt øki, har verandi tænastur ikki eru góðar nokk vegna tilfeingistrot. Tað nyttar einki at byggja uppí, um fundamentið ikki er í lagi. Fundamentið í vælferðarsamfelagnum er, at øll fáa eina skúling og at tey gomlu, sjúku og veiku fáa tað, teimum tørvar. Borgarin ynskir eitt heilsuverk uttan bíðilistar. Tað hevði man áðrenn kreppuna við minni skattainntøkum, enn í dag. Man hevði eitt veganet uttan brúkaragjald. Tað hava vit ikki í dag, hóast vegskattur og skattainntøkur eru hægri enn nakrantíð. Tann parturin av tí almenna, ið td. fæst við skattainnkrevjing er ikki nakað, ið man skal hava sum mál, men sum eina neyðugheit, ið skal rekast so bíligt og effektivt sum møguligt, so almennir pengar primert fara, har borgarin beinleiðis merkir teir. Lat okkum fáa eina góðskumeting av tí almenna, har skattgjaldarin skal meta um tænasturnar, hann fær. Vit hava hóast alt ongantíð goldið so nógvar milliónir ínn í landskassan í skatti, sum nú. Lat okkum tosa um, hvat vit fáa fyri hetta. Sosialurin Hvør skal góðskumeta almennu umsitingina? Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Henrietta Hammer henrietta@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Lív Højsted Horsdal horsdal@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Heini Kristiansen heinik@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00-13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað­leiðsl­an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. SAMBAND eirikur lindenskov@ sosialurin.fo tlf 341800 viðmerkingar Tað vísir seg, at serfrøðingar ferð eftir ferð koma við teorium, sum bert bera hálvan sannleika, tí hesar teoriir byggja á einoygdan vinkul á veruleikan. Eg havi stórar trupul­leik­ ar at taka Jan Mortensen fyri fult eftir tilmælið, sum hansara strategibólkur legði fram um stuðul til fiskivinnuna. Hetta inni­ bar bæði feilir og upp­spunn­ ar veruleikar, og endaði Jan við at úttala seg um, at hann væntaði ikki nakað seriøst ískoyti til málið, men harafturímóti væntaði hann persónlig álop.  Fyrst kundi eg hugsað mær at fingið at vita, hvat Jan kallar seriøst, og nær tað er persónligt. Eg havi valt at skriva fyri tann arbeiðandi og kroysta bólk­ in í landinum, og vóni eg, at eg verði tikin seriøst. Síðan kann eg ikki annað, enn rætta mítt svar móti Jan Mortensen hesum við­ víkj­andi av teirri ein­faldu grund, at tað er hann, sum kemur við hesu veru­ leikafjaru teori. So má Jan sjálvur avgera, um eg eri persónligur ella óseriøsur. Manglandi vitan í strategibólkinum og illa upplýst avleiðing Tað er gaman í at upplýsa fyri Føroya fólki, at stuðul er eitt ókvæmisorð. Eg vil fara so langt sum at siga, at hetta er uttan iva tað lættasta at fáa undirtøku fyri frá fólki, sum ikki føla seg beinleiðis tengd at stuðlinum. Serfrøðingarnir bera teirra veruleikafjaru teoriir fram, sum um, at ein og hvør stuðulsskipan ikki hoyrir nútíðini til. Fara vit at hyggja eftir øllum stuðulsskipanunum, sum eru í Føroyum í dag, kemur ein á fleiri skipanir, sum beinleiðis ella óbeinleiðis halda lív í samfelagnum. Góðu føroyingar, tað er kanska bara spurningur um tíð, til serfrøðin hevur samansett ein setning, sum vit øll svølgja, soleið­is at hesar neyðugu stuðuls­ skipanir verða niðurlagdar.  Eg kann ikki lata vera við at sláa Jan á fingrarnar, eftir at hann frustreraður legði Óla Jacobsen undir at siga ósatt. Í sama innslagi velur Jan sjálvur at siga ósatt, tá ið hann sigur seg umboða vinnuna, sum er beinleiðis ósatt. Jan umboðar bert tann pengagramma partin av vinnuni. Jan sigur, at tað eru ov nógv fólk í fiskivinnuni. Kann strategibólkurin upp­ lýsa mær eitt einasta skip, sum siglir yvirmannað í flotanum? Fyri at vit skulu vera færri fólk í fiskivinnuni, má skipatalið eisini minka. Tað løgna við hesum er, at serfrøðin heldur, at um vit hava færri skip, sum fiska minni, so fáa vit størri úrtøku. Eg má flenna at hesum uppspunnu teori. Tað, ið eftir míni bestu sann­føring hendir, tá ið før­oyski fiskiflotin verður skerd­ur, er, at tá fjarðar í lands­kassanum. Um vit skerja meir av flot­an­um, koma vit eis­ ini at skerja meir av okk­ ara inntøku. Hetta tí, at Føroyar bert eru ein evarska lítil partur av heims­ marknaðinum. Eitt dømi: um vit valdu at fiska 20.000 tons minni komandi ár, hevði tað ikki á nakran hátt rakt heimsmarknaðin, og tískil hevði prísurin ikki á nakran hátt tillagað seg eftir hesum. Tað vil siga, at vit høvdu havt eina munandi minnu inntøku til Føroya land Tað áhugaverda við hes­ um er, at verður tað, sum onkur kallar stuðul til fiski­ vinnuna, tikin av, kemur hetta at verða bani teirra smáu. Ein og hvør veit, at er ein lítil í Føroyum í dag, so er tað at rokna fyri at vera veikur, og er ein veikur, so skal ein fara natúrliga úr vinnuni, sum serfrøðin so ørvitisliga kallar tað. Trupulleikin, sum eg síggi, er, at vit hava serfrøðingar, sum ikki síggja virðið í teimum smáu, sum klára seg. Heldur velja teir at spenna bein fyri hesar, og kemur hetta at hava álvarligar avleiðingar. Eftir koma at sita nakrir tung­ir dreingir við øllum tilfeinginum í Føroyum, og koma hesir beinleiðis at stýra Føroya landi. Tá hava Føroyar ikki ráð at missa hesar stóru fyritøkur, tí um tað tá gongur galið, eru vit í fríum falli... Samstundis haldi eg ikki, at tað kann vera til fyrimuns fyri nakran arbeið­ andi á landi, um vit fáa eina innrás av sjófólki, sum tekur arbeiði frá verka­fólkinum á landi, tí tá er arbeiðandi fjøldin á landi ikki ein virðismikil vøra fyri arbeiðsgevaran longur. Hetta roknistykkið nýtist ikki at skerast út úr pappi. Tað er einfalt at hugsa sær, hvør fær ágóðan av tí, tað er nevniliga ar­beiðs­gevarin. Tað mest álvarsama er, at serfrøðin hevur livað sum eitt heilagt og lýtaleyst fyribrigdi í Føroyum í alt ov langa tíð. At hava prógv innan eina ella aðra serfrøði er ikki nokk til at melda seg fullkomnan. Vit hava nógv av útbúnum fólki í Føroyum, men tað merkir ikki at øll eru feilfrí. Vit kunnu hava ein útbúnan handverkara, sum ikki kann nýtast til nakað. Vit kunnu hava ein við skiparaprógvi, sum ikki kann brúkast. Vit kunnu eisini hava lærarar, sum eru minni dugnaligir. Soleiðis kundi eg hildið fram. Eingin hevur reist spurn­ingin, um vit eiga óbrúki­ligar búskapar- ella fiskifrøðingar. Fyri meg er hesin spurningur sera hug­ vekjandi. Ein seriøs viðmerking til Jan Mortensen Eyðstein Poulsen