hósdagur 14. september 2006síða 11

Nr. 177 - 14. september 2006 11 Vit hava hesi seinnu árini hoyrt nógv um tørvin á rávøru til tey virkir, sum framleiða burtur úr livur og rognum. Rávøran verður hildin at vera til, men kemur ikki upp á  land saman við fiskinum. Nógv uppskot hava verið frammi um at eggja ella beinleiðis noyða skipini til at taka livur og rogn við til lands. Hetta átti ikki at verið neyðugt. Lógin um vinnu­ ligan fiskiskap áleggur okk­um øllum at gagnnýta liv­andi tilfeingið á før­ oysku landleiðunum (§ 1) og heimilar lands­ stýris-manninum í fiski­ vinnumálum í kunngerð “at seta bann fyri at blaka veiðu útaftur” (§9, stk. 7).   § 10, stk. 4 sigur beinleiðis, “ at tað er ikki leivt at blaka veiðu fyri borð”. “Tilfeingi” merkir eftir míni orðabók “nøgd av til­fari ella ríkidømi íð er til taks” – serstakliga í náttúruni. Tað er í míni sál eingin ivi um, at bæði livur og rogn og fyri tann skuld allir innvølir koma undir heiti “tilfeingi” og soleiðis eru fevnd av lógini um vinnuligan fiskiskap. Tað hevur uttan iva eisini verið hugsanin hjá teimum, sum í síni tíð gjørdu lógina og tí er tað eftir hesi lóg ólógligt at lata nakran part av fiskinum fara í havi aft­ ur. Fiskiveiðueftirlitið, sum skal ansa eftir, at lógin verð­ur hildin, hevur eina ómøguliga uppgávu. Teir kunnu bert síggja, hvat íð hendir, um teir hava eyg­ leiðara á hvørjum skipi. At trýsta livur og rogn til lands við eini eygleiðaraskipan er ein dýr og problematisk loysn. Eg havi útvegað mær inn­ lit í livraprísir á donsku fiska­ uppboðssølunum seinasta vár. Har var príslegan fyri toskalivur kr. 12 – 15 / kg og fyri seiða- ella upsalivur kr. 5 – 8 / kg. Fyri at taka rognaprísin við, so var hann fyri bæði sløgini kr. 25 – 30 / kg. Livur til henda prís skal hava ein ávísan feskleika, sum tað er trupult at hava fyri føroyska livur á útlendskum marknaðum. Men útlendsk konservesvirkir hava eisini tørv á livur og rognum sum rávøru og ein møgueliki kundi tí verið at fingið tílík virkir hendavegin ella sjálvir at seta slík virkir á stovn sum undirleverandørar til útlendsk virkir íð hava framleiðsluserkunnleikan og inngongd til markn­að­ irnar. Vit hava okkurt virki, men helst ov fá til at fáa kapping um vøruna. Tað er fyri mær nakað undarligt í, at man kryvur ein upsa, førir tann sløgda upsan til lands og selur hann fyri 3 – 4 kr. / kg , men livrina til 5 – 8 kr. / kg  og rognini til 25 – 30 kr. / kg  blakar man í havi aftur. Her er okkurt spinnandi gali. Eg trúgvi lítið upp á, at meira lóggáva hjálpir her. Hugburðsbroytingar, upp­ lýsing um lóggávu og virðir og krøv frá reiðara kunnu leiða fram á mál. Um vit seta livrina til at vera 9 % av einum seiði ella upsa, so eigur eitt par, sum í sesongini kemur við 100 tonsum av seiði ella upsa hvør at hava  18 tons av livur tilsamans, sum við kr. 6 / kg hevur eitt virði upp á kr. 108.000. Reiðaríið eigur smb. allar sáttmálar meira enn helvtina av hesum eis­ ini. Tað mátti verið góður betalningur fyri at møtt upp á støðni, tá íð skipini koma ella bert at hugt eftir tá íð avrokningin kemur frá uppboðssøluni, um livur er við. Reiðarin hevur – eins og samfelagið -  møguleika fyri revsing av monnum, sum blaka tilfeingi fyri borð aftur. Ella er nakað gali við sáttmálanum mill­ um reiðaríini og mann­ing­ arfeløgini? Hava tey ikki somu áhugamál ella eru skipini undirmannaði til at taka hetta tilfeingi? Sambart upplýsingar frá Fiskirannsóknarstovuni eru kanningar gjørdar, sum vísa, at í meðal er vektin av livur av øllum tí landaða toskinum 6 % og av øllum tí landaða upsanum 9 %. Seinastu 5 árini hevur livur sostatt í fyrsta liði givið møguleika fyri at býta millum 40 og 60 mió. kr. netto millum reiða­rí og manning. Eitt sind­ur, men ikki nógv av livur kundi komið frá øðrum fiskasløgum sosum hýsu, brosmu, longu og blá­longu. Tað er hugvekjandi, at okkurt ári kundi virði av livur og rognum nærkast helvtini av virðinum á veidd­ um upsa. Tosaði onkur um stovnsrøkt? Havi ikki enn havt møgu­ leika fyri at gera rognini upp, men væntuliga vísa tey tølini seg í minsta lagi á støði við livrina og helst meira. Niðurstøða: 1. Tað er ólógligt at blaka tilfeingi útaftur – eis­ini livur og rogn 2. Lógarverkið er nøktandi og skal bert handhevjast. Fiskimálaráðið skal upp­ lýsa um hetta og gera Fiski­ veiðueftirlitið ført fyri at fylgja við í hvønn mun til­ feingið verður blaka útaftur – eisini annað enn livur og rogn. 3. Bæði Føroya Reiðarafelag og manningarfeløgini eiga at fremja upplýsing um virðini av tí, sum ikki kemur upp á land og harvið vera við til at fremja eina hug­burðsbroyting 4. Sáttmálarnir eiga at verða eftirhugdir 5. Man hevur við kryvji­ maskinum burtur­rationali­ serað eitt inntøkupotentiali Hevði hetta ikki verið vert at hugsa eitt sindur nærri um nú sesongin skjótt er í hondum? Kanska kundi okkurt munagott verið gjørt áðrenn. Livur og rogn eru eisini tilfeingi og tí fevnd av lógini um vinnuligan fiskiskap Atli Hansen Fríhandilssáttmálin við Ís­land eigur ikki at verða settur í gildi í Føroyum, tí vit vita ikki, hvørjar avleiðingar hann fær fyri ávísar partar av vinnu­lívin­ um í Føroyum. Tað ljóðaði gott, at Ís­land bleiv føroyskur heima­mark­ naður, og umvent. Men, sum ikki eina ferð eru vit fangað á tí skeiva beininum og sleppa ikki inn á íslendska heimamarknaðin, tí teir hava garderað seg við tekniskum forðingum – og tað í ríkiligt mát. Her sæst avrit av kunngerð teirra: “Eggjum og eggjaafurð­ um fylgi sérstakt opin­bert vottorð sem staðfestir að varan hafi verið hituð í 65°C í fimm mínútur, sé það ekki staðfest í uppruna- og heilbrigðisvottorði, sbr. a- lið, eða hafi hlotið sambærilega meðferð að mati yfirdýralæknis.” Soleiðis sum eg havi fingið tað upplýst frá lands­ djóralæknanum í Føroyum, eru hesar reglur í dag galdandi fyri innflutning av útlendskum eggum til Føroya: “I den forbindelse kan det desuden oplyses, at der i henhold til artikel 2 og 3 i veterinæraftalen med EU kun kan indføres konsumæg til Færøerne fra EU lande og tredjelande, som er opført på EU’s tredjelandsliste. Da Island ikke i øjeblikket er optaget på EU’s tredjeliste kan der ikke indføres konsumæg fra Island til Færøerne. Hvis Islands EØS aftale udvides til i lighed med Norges at omfatte hele “landbrugspakke” vil der kunne indføres konsumæg fra Island til Færøerne på samme betingelser som fra EU lande.” Tíverri eru vit føroyingar ikki ílatnir at fylgja íslendingum, so vit kunnu koma inn á tann íslendska marknaðin, sokallaða heima­marknaðin, við okk­ ara landbúnaðarvørum. Íslendingar hava gjørt sítt heimaarbeiði til punkt og prikkar, og teir eru nú í samráðingum við ES um at víðka avtaluna, so hon eisini skal fevna um allan landbúnaðarpakkan. Hetta førir við sær, at virkini í Íslandi verða sett á “triðjalandslistan” hjá ES, og tá kunnu íslendingar útflyta egg úr Íslandi til Føroya eftir somu treytum sum ES-lond. Men vit kunnu framvegis ikki koma á íslendska marknaðin. Sum eg hava fingið upp­ spurt úr Tinganesi, eru ongar ítøkiligar ætlanir í Føroyum um at víðka viðkomandi avtalu við ES, so hon eisini fevnir um landbúnaðarvørur, og tí er alt annað enn talan um líka treytir fyri føroyskan og íslendskan landbúnað! Samanumtikið kunna ís­lendingar um stutta tíð koma við øllum landbún­ aðaravørum frítt inn á føroyska marknaðin, við Hoyvíkarsáttmálanum í að­rari hondini og ES-góð­ kenning í hinari hondini, meðan vit hava bundið báðar hendur aftur um bak og standa sum trælir í egnum húsi. Várljóð Vaknandi gras undir smábarna fótum, morgunin hálvvakin rassast í ró, sólin durvandi randar á gjótum, leggur á sandin og aldurnar glóð. Blánandi loftið í erva, tindarnir hevjast úr flóð. Sóljuklødd gilini glitra í døggi, áirnar ljóðleysar renna út vág, blómurnar reisast úr vetursins høggi, grasið frítt leiftrar, har kavin fyrr lá. Syngjandi fuglur á flogi, letur ein spógvi - svarar ein lá. Vaksandi várljóð frá fjøru og sandi, stunandi æður við blikstillan fjørð, heilsast við ósan fíggjindi – frændi, finna skjótt saman í elskandi pør. Sjóðandi, fløðandi alda, friðfulla livandi jørð. Valdemar á Løgmansbø Mars 2006 Útsetið avtaluna við Ísland, áðrenn vit verða trælir í egnum húsi Annfinn Brekkstein viðmerkingar