týsdagur 9. januar 2001síða 3

Nr. 6 - 10. januar 2001 5 4 Nr. 6 - 10. januar 2001 Sosialurin var við, tá kavaruddararnir á flogvøllinum í Vágum fóru til arbeiðis tíðliga ein leygar- morgun beint fyri nýggjár REPORTAGA Edvard Joensen Tað kavar framvegis. Eitt æl kemur spakuliga inn gjøgnum Sørvágsfjørð. So- leiðis hava líkindini verið alla nátt. Esbern, Birgir og Jógvan eru farnir út á vøllin við hvør sínum plógvi, meðan Andrias ruddar framman fyri terminalin- um, og Bjarni ger klárt at kanna, hvussu hálur vøll- urin er. Tað er ein lítil tími, síðan telefonin ringdi, og Bjarni boðaði frá í hinum endan- um, at hann hevði givið fólkinum boð at møta klokkan seks at rudda vøll- in. So har var bara at skunda sær á dyr og vera á vøllinum, áðrenn teir byrj- aðu, um ein skuldi fáa nak- að við. Klokkan er knappliga seks hendan seinasta leyg- armorgunin í farandi øldini. Alt er so reint og nossligt. Kavin liggur um túnini. Nýkomin kavi. Niðurkomin í nátt. Eingin slóð. Einki, sum óruddar ella órrógvar friðin. Tær rennur í huga danska sangin: »Der er ingenting i verden så stille som sne...« Hann fýkur eitt sindur í lítla lotinum og legst í smá- um aldum - ov smátt til at kalla skalv - har eitt sindur av læ er. Bilurin stendur har so fittur púra fjaldur av kav- anum, sum lagstur er oman yvir hann. Tað verður rudd- að um hurðarnar, so inn slepst. Havi verið so fyri- varin í gjárkvøldið at sproyta olju í lásið, so tað skuldi ikki verið fryst. Men eg átti ongan avísara at sproyta á rútin, so har er ivaleyst alt samanlopið. Og so er. Tá eg havi sett í gongd, er at fara at rudda av rútunum. Men har er alt ís- ur undir kavanum. so einki annað er at gera enn at bíða, til bilurin er ornaður so frægt inna, at tað fer at tiðna av forrútinum. Hiti er í bakrútinum, so hann verð- ur avísaður tann vegin. Viskararnir er frystir fastir, so ikki er ráðiligt at taka ov harðliga í, so teir ikki skrædna. Ája, eitt sindur seinkaður av hesum komi eg út á flog- vøllin. Fartelefonin ringir og Bjarni er aftur í hinum endanum. Hvar eg eri? Jú, eg eri júst komin til terminalin. So er bara at koyra yvir til stóra portrið, so fær hann vaktarmannin í torninum at lata mær upp, so eg kann koma yvir til tornið, har teir halda til. Og har sita teir so og leggja dagin til rættis. Ikki tí, hetta hava teir gjørt so ofta, at hvør væl veit, hvat hann skal gera. Men hugna- ligt er kortini at byrja við einum kafimunni. Og nú fremmandur maður er kom- in við at síggja, hvussu gjørt verður, er at greiða honum frá sum frægast, so hann fær eina hilling á, hvat tað er, sum fer fram. Vit fara út í garaguna, har maskinurnar standa. Teir hava latið stóru huðrina upp, so vit ikki kvalast beinanveg, teir seta í gongd. Maskinur er kanska ikki rætta orðið at brúka um hesi tólini, tí í veruleikan- um er tað stórir lastbilar, sum útgjørdir eru við plógvi, bustum og blásar- um, sum senda kavan lang- vegis út av vøllinum, so hvørt teir koma sópandi. Tríggir eru teir í tali, sum skulu út í morgun, umframt tann lítla traktorin, sum Andrias fer við, og jeepin, sum Bjarni koyrir í til tess at máta hálkuna, tá ruddað er. Vit báðir, Bjarni, fara út á vøllin aftan á teimum, sum grava, fyri at síggja, hvussu tað verður gjørt. Í grundini sera einfalt. Teir koyra í ringi á vøllinum. Allir tríggir á rað. Eitt sindur for- skotið, so teir taka kantar- nar hvør eftir øðrum. So- leiðis aftur og aftur í ring. Satt at siga eitt troystarleyst arbeiði, sum ongan enda tykist taka, men kortini má gerast. Onkur skemtilig sál hev- ur reinaferð sagt, at tað at grava kava, er sum at fáast við konufólk. Rok í erva og hált í neðra. Tað var helst sagt um teir hjá Landsverk- frøðinginum, sum eisini skulu á fjøllini. Nú eru vit ikki so ovar- laga, at tað skuldi gjørt tað stóra fyri rok. Men tá turrur kavi er og eitt lot, fýkur beinanveg íaftur, har grivið verður. Og soleiðis eisini her. Vit koyra við jeepinum aftan á teimum stóru kava- ruddarunum fyri at kanna, hvussu út sær. Tað kavar aftur, men nú ikki tjykri enn so, at vit síggja kava- ruddaran hjá Landsverk- frøðinginum fara blinkandi gult út eftir Bíggjarveg- num. Men so mikið er kort- ini, at tað rýkur eitt sindur aftur á vøllin, so Bjarni noyðist at biða teir, sum rudda, um at fara afturum- aftur. Vit koyra inn aftur móti torninum. Nú skal hálkan á vøllinum kannast, eftir at teir eru lidnir at rudda. Og tað verður ikki gjørt við bara at koyra skjótt og bremsa hart. Nei, her er tøkni uppií. Eitt tól, teir nevna tað My- Metur, verður hongt upp í sleipirókin á jeepinum. Hetta stendur so í samband við eitt málitól inni í bilin- um, har Bjarni lesur ymisk data. Tað fer soleiðis fram, at hann við ávísari ferð á bilinum fær nøkur virði upp á rútin, sum so siga, um vøllurin er góður ella ring- ur, sum Bjarni tekur til. Hægri tølini eru, betri er statt við hálkuni. Jú, tað sær út til, at vøll- urin er á góðari leið, heldur Bjarni. Hann hevur hug at taka ein túr aftrat líkasum til eina eyka trygd. Men meðan vit koyra, er ein brestur at hoyra. Vit tosa um, at tað man neyvan vera nakar, sum er farin at skjóta harur longu her í lýsingini. Bjarni fer út og er skjótur aftur og sigur, at tað var annað hjólið á My-Metrin- um, sum var punkterað. So her gerst einki uttan at fara inn aftur í garaguna at bøta. Tað er Andrias óførur til, heldur Bjarni, so hann verður róptur inn aftur at taka sær av havarínum. Og tað er beinanveg, at hann hevur dekkið av og finnur lekan. So er bara at seta á aftur. Sannlíkt tykist, at hann hevur roynt hetta fyrr. Teir eru lidnir at rudda flogvøllin. Men enn er okk- urt smávegis eftir inni við terminalin, nú Andrias varð tikin úr tænastu og gjørdist bøtari. Men tað man fara at bera til at fáa gjørt kortini. Og tíðin nærkast nú til, at fólk fara at koma til fyrsta flogfarið, so aðrar uppgáv- ur hjá vaktini skulu býtast út. Vit hittast aftur í køkin- um og fáa okkum ein kaffi- munn, meðan Bjarni setir fólkið út til ymsu uppgáv- urnar, teir nú skulu til, nú sjálv kavaruddingin er fingin frá hondini. Kavaælingur og gott sýni Esbern koyrir fremstur í konvojuni við nýggja kavaruddaranum Mynd: Edvard Joensen Bjarni hyggur at punkteraða hjólinum á My-Metrinum Mynd: Edvard Joensen Bileftirlitið hevur gjørt av, at gomlu pappírskoyrikortini ikki longur eru gildug. Tí skuldu øll við gomlum koyrikorti áðrenn 1. januar rinda 250 krónur fyri at skifta tað út við nýtt plastikkort. Men enn koyra fleiri túsund uttan gildugt prógv KOYRIKORT John Johannessen 15.000 føroyingar hava higartil skift ljósareyða danska pappírskoyrikortið út við eitt nýtt føroyskt ES- koyrikort úr plasti. Fyri hetta hava teir 15.000 bilførararnir higartil rindað 3.750.000 krónur í kassan hjá Bileftirlitinum, sum hevur umsitið koyri- kortini síðani tey nýggju komu. Tað kostar nevniliga 250 krónur at skifta koyri- kortið, hóast tað stendur á gamla koyrikortinum, at tað er galdandi fleiri ár fram í tíðina, og hóast tú ikki ert dømdur at missa koyrikort- ið. Hetta er helst ein av orsøkunum til, at tað enn eru millum 2.000 og 5.000 føroyskir bilførarar, ið vanta at skifta út koyrikort- ið. Tað ber ikki til at fáa eitt neyvt tal yvir, hvussu nógv- ir bilførarar ikki hava skift koyrikort, tí yvirlitið hjá Bileftirlitinum yvir gomlu koyrikortini er ikki so gott. Men Bileftirlitið staðfestir kortini omanfyri nevnda tal. Brúkarin skal rinda Á Bileftirlitinum halda tey tað ikki vera órættvíst, at tú sum bilførari skalt rinda fyri at fáa skift ógildaða koyrikortið út við eitt nýtt gildugt koyikort. – Tað mugu vera tey, sum hava brúk fyri at skifa út koyrikortið, ið rinda fyri at skifta tað út. Hin møguleik- in hevði verið, at tað varð rindað yvir skattin, men hetta hevði verið órættvíst fyri tey, sum ikki hava brúk fyri tí. Tað er ikki rætt, at gamla konan í Svínoy skal rinda fyri eitt koyrikort, hon ikki hevur brúk fyri, sigur Bjarni Sørensen á Bileftirlitinum. Bjarni Sørensen sigur, at Bileftirlitið hevur roknað upp á prísin fyri at skifta koyrikortið í sambandi við, hvat hetta kostar í umsiting hjá Bileftirlitinum. Niður- støðan er, at prísurin er á góðari leið, staðfestir hann. Er roknistykkið hjá Bil- eftirlitinum rætt, mugu vit staðfesta, at nýggja koyri- kortið hevur verið ein dýrur umsitingarligur umgangur hjá hesum almenna eftir- litsmyndugleika. Higartil hava 15.000 fólk rindað 3.750.000 krónur fyri at skifa koyrikortið, og um 3.000 vanta at skifta út kortið, skulu koyrikort skiftast fyri 750.000 krónur afturat. Tað vil siga, at koyrikort skulu skiftast fyri í minsta lagi 4,5 milliónur krónur, áðrenn allir føroy- ingar við gomlum donskum koyrikorti hava fingið nýtt føroyskt ES-koyrikort. Og samsvarar hetta við umsit- ingarliga kostnaðin hjá Bil- eftirlitinum, hevur tað kost- að meira enn 4 milliónir bara at skifta út gomlu koyrikortini. Kann gerast dýrari Ert tú ein av teimum mongu føroyingunum, sum enn ikki hevur rindað fyri at dagføra koyrikortið, kann hetta gerast ein dýrur smeitur fyri teg. Gamla koyrikortið hevur ikki long- ur gildi sum prógv um, at tú hevur loyvi at koyra bil. Tí fært tú bót fyri ikki at hava koyrikortið uppi á tær, verður tú steðgaður av løgregluni og vísir fram eitt av gomlu koyrikortunum. – Hóast tú ikki hevur skift koyrikortið út, merkir tað ikki, at tú ikki longur hevur loyvi at koyra bil og tískil kann takast fyri at koyra uttan loyvi. Trupul- leikin er bert tann, at tú hevur ikki prógv fyri, at tú kanst koyra bil, og tað fært tú bót fyri, sigur Bjarni Sørensen frá Bileftirlitin- um. Bíðitíðin at fáa nýtt koyrikort er í løtuni drúgv, men tey, ið venda sær til Bileftirlitið ella eina av løg- reglustøðunum kunnu fáa eitt fyribils koyriloyvi, til tey fáa nýggja koyrikortið. Fleiri túsund hava ógildugt koyrikort Føroyskir bilførarar hava higartil rindað 3,75 milliónir krónur fyri at skifta út koyrikort, sum teir ikki eru dømdir at missa. Bileftirlitið heldur ikki, at hetta er órættvíst Myndviðgerð: Álvur Haraldsen 9. februar skal 40 ára gamli Andras Mortensen verja doktararitgerð á Sjó- mansskúlanum. Hann hevur latið úr hond- um bókina »Hin føroyski róðrar- báturin«, og hon skal nú standa sína roynd DOKTARARITGERÐ Stefan í Skorini 9. februar fáa vit væntandi enn ein føroyskan doktara. Tá skal Andras Mortensen nevniliga verja verkið um føroyska róðrarbátin, sum hann hevur skrivað. Bókin varð útgivin síðst í novemb- er í fjør. Ritgerðin skal verjast á Føroya Sjómansskúla, og tað er eisini eitt hóskandi stað, tá ritgerðin er um før- oyska bátin. Andras Mortensen vænt- ar og vónar, at hann klárar at verja ritgerðina, tí hann hevur frammanundan tryggjað sær, at alt er í lagi við bókini. – Um eg ikki hevði tryggjað mær frammanund- an, at alt var í lagi við bók- ini, so hevði hon ikki verð- ið útgivin, sigur Andras Mortensen, sum hevur fingið onnur at meta um bókina, áðrenn hon varð prentað. Andras Mortensen er hampuliga sannførdur um, at ritgerðin verður góðkend, men hann leggur afturat, at har skal avgjørt ein innsats- ur til, um tað skal eydnast honum at gerast doktari. Andras Mortensen sigur, at hann ikki fer at fyrireika seg nakað serligt til júst hetta høvið, tí tann besta fyrireikingin er at skriva bókina. Opponentar vera Jóan Hendrik Winther Poulsen, professari á Fróðskaparsetri Føroya, Bjarne Stoklund, professari í etnologi á Københavns universiteti og Arne Emil Christensen, professari í arkeologi á Oslo universiteti, ið arbeið- ir sum leiðari á víkinga- skipshúsinum í Oslo. Hann er ein av teimum fremstu vísindamonnunum á hes- um økinum. Leingi á veg Nú eru góð tíggju ár síðani, at Andras Mortensen fór undir at savna tilfar til hetta verkið, men hann hevur bara arbeitt burturav við hesi bókini tey seinastu tvey árini. – Eg fór undir at savna tilfar, tá eg kom í starv á fornminnissavninum fyri tíggju árum síðani, men fyrstu árini arbeiddi eg bara av og á við tí evninum. Fyri tveimum árum síðani fór eg at arbeiða burturav við bók- ini um føroyska róðrarbát- in, sigur Andras Morten- sen. Andras hevur eisini verið uttanlands í granskingar- arbeiðnum. Í 1997 var hann í Noregi á Stavanger Sjø- fartsmuseum í fimm mán- aðir í sambandi við gransk- ingarbeiðið. Andras Mort- ensen sigur, at hetta uppi- haldið veruliga setti gongd á og gav honum miklan íblástur. Í innganginum skrivar Andras, at framløgan fevnir um eitt tíðarskeið uppá um- leið 250 ár. Frá miðskeiðis í 17. øld, haðani tær elstu upplýsingarnar eru, til um- leið 1925, tá leiklutur báts- ins í gerandislívinum tók at halla, tí maskinorkan var komin. Andras Mortensen er 40 ára gamal, og hann er út- búgvin søgufrøðingur á universitetinum í Keyp- mannahavn í 1987. Hann hevur síðani 1989 starvast á Føroya Fornminnissavni, har hann hevur tikið sær av bátasavninum. Andras Mortensen er bara annar, sum hevur vart doktararitgerð í Føroyum. Tann fyrsti var Jóannes Dalsgaard, sum skrivaði um Fylking, arbeiðararørsluna á Tvøroyri. Andras Mortensen verja doktararitgerð Andras Mortensen, skal verja doktararitgerð um føroyska bátin