týsdagur 26. september 2006síða 6

Nr. 185 - 26. september 2006 6 tíðindi Føroya Felag móti Krabb­a­meini fer til heyst­ar at stovna sjálv­hjálpsbólkar fyri børn og ung, sum hava foreldur, ið eru rakt av krabbameini Børn og ung Ella Larsen ella@sosialurin.fo Kathrina Lindenskov Jo­­en­ sen, ið er sjúkr­a­­røkt­­a­r­frøð­ ing­ur og sálarfrøðingur, fer at taka sær av nýstovnaðu sjálv­hjálparbólkunum, hjá Føroya Felag móti Krabb­a­ meini. - Hesir bólkarnir vera fyri børn og ung, sum hava sjúk for­eldur, tí børnini hava tørv á at savnast, meðan foreldrini eru sjúk. Har kunnu tey tosa um felags trupulleikar við onn­ur, sum eru í somu støðu, tí børn og ung gerast ofta sera einsamøll, tá foreldur eru sjúk, sigur Kathrina Lind­ en­skov Joensen. - Krabbameinsfelagið hev­ ur í longri tíð ætlað at gjørt eitt tilboð til børn, sum hava sjúk foreldur. Vit fáa fleiri fyrispurningar frá for­ eldrum og avvarðandi, um tilboð til børn, greiðir Jansy Gaardlykke, formaður í Krabb­a­meinsfelagnum frá. - Foreldrini sígg ja at børn­ ini hava brúk fyri hjálp, tí tey sígg ja, hvussu ringt tað er at tosa við børnini, tá tey hava fingið staðfest eina álv­ar­liga sjúku, sigur Jansy Gaard­lykke. Nógvar tankar og kenslur - Tað kann vera ringt hjá for­eldr­u­num, at skula siga børn­um frá sjúkuni. Ofta fáa børnini fakta at vita um sjúkuna og viðgerðina, með­ an tað ikki verður fokuserað so nógv uppá, hvussu børnini hava tað, sigur Kathrina Lind­ en­skov Joensen, sum hevur royndir við líknandi arbeiði úr Danmark. - Foreldrini eru glað, um børn­ini klára skúlan og van­liga frítíðarvirksemið. Børn­ini ganga og hugsa um tað man fara at ganga. Tey hygg ja eftir, hvussu mamm­ an ella pápin hevur tað. Tey hava nógvar tankar og kensl­ ur, sum tey ikki fáa sett orð á. Samstundis ansa tey eftir, hvat tey siga heima, tí tey ikki vita, hvat tey kunnu spyrja um og royna at spara foreldrini. Fokus á børnini Í bólkunum skal fokus vera á børnini. Tey skulu kunna tosa um, hvussu tey sjálvi hava tað, nú mamman ella pápin eru sjúk. - Vit skulu ikki tosa um mamm­una, tað kann gott vera, at tað er natúrligt við hvørt, men tað skal snúgva seg um, hvat børnini og tey ungu halda vera trupult. Hvørj­ar tankar tey gera sær í samband við, at foreldrini eru sjúk, og hvat tey hava brúk fyri, sigur Kathrina Lind­enskov Joensen. - Tað kann gott vera, at tey fara at tosa um vinir, tí tað er sera týdningarmikið í lívinum hjá børnunum, hvussu teirra samband við vin­ir­nar er. Tey kunnu til døm­is tosa um, hvussu vin­ir­ nir taka tað, at mamman ella pápin eru vorðin sjúk, hvat tey kunnu tosa við vinirnar um, og hvussu tey kenna seg saman við vinunum, greið­ir Kathrina Lindenskov Jo­en­ sen frá. Hon heldur tað vera gott fyri børnini at koma sam­an við øðrum børnum og ung­ um, sum eru í somu støðu, sum tey sjálvi eru. Og Jansy greiðir frá, at tey sígg ja tað eisini í øðrum bólk­um, í felagnum, at tað he­v­ur so ótrúliga nógv at siga fyri sjúklingarnar, at sleppa at tosa við onkran, Hjálp til børn við sjúkum foreldrum Nú fjøllini verða gingin og slaktið stendur fyri durum, kemur út forkunnug og snotilig myndabók um slaktið, sæð gjøgnum eygu barnsins. Mentan Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Tað er gjøgnum eyguni á børn­u­num, at vit eyg­leiða skurð­tíðina í nýgg ju bókini Heyst­suita, sum Bókadeild Før­oya Lærarafelag gevur í hesum døgum. Heystsuita er bók við fotomyndum eft­ir Olav Schneider, og evn­ið, ið verður viðgjørt er slakt í Føroyum, frá rakstri til rullupylsu. Talan er fyrst og fremst um eina søgu í myndum við smáum tekstabrotum og yrkingum, sum fyri ein stóran part er søgd úr barnsins sjón­ar­ horni: hvat sígg ja barnaeygu, hvussu taka tey lut í hesum ser­­liga universi, og hvat gera tey saman við teimum vaksnu. Í bókini er hópur av vøkr­ um huglagsmyndum, sum lýsa, hvussu henda sið­ bundna mentanin verð­ur løgd niður í børnini og tey ungu, ið fara at taka við. Tað er Olav Schneider, sum hevur tikið myndirnar. Hann arbeiðir við klass­isk­ ari fot­o­dok­u­mentasjón og hevur seinastu árini havt fleiri framsýningar. Yrk­ing­ ar­nar og tekstabrotini eru eftir Sonju Schneider. Hon hevur skrivað og týtt barna- og ungdómsbøkur. Serføroysk og týðandi mentan Í sambandi við útgávuna, sum Mjólkarvirki Bún­að­ar­ manna hevur stuðl­að, varð skipað fyri mót­tøku og fram­ sýn­­ing í fundarhølunum hjá Mjólkarvirki Bún­að­ar­ manna við Vegin Langa í Hoyvík týsmorgunin. Har greiddi Hans Jákup Thom­ sen, leiðari fyri Bók­a­deild­ ina, frá, og Olav Schneider fekk eisini orðið. Hans Jákup segði eitt nú, at tá Olav Schneider hevði framsýning í Smiðj­ uni í Lítluvík í fjør, ivaðust tey í bókadeildini ikki í, at myndirnar høvdu verið sera vælegnaðar til eina mynd­ a­bók. - Hetta er ein týdn­ing­ ar­mik­il dokumentatión av einari elligamlari siðvenja, sum í dag er serføroysk í mun til grannalondini, har tað er forboðið við lóg at slakta heima. Gjøgnum eygu barnsins Og Olav Schneider greiddi so­leiðis frá: - Hendan siðbundna ment­an­in er tíbetur livandi mill­um føroyingar enn, og kann hon metast sum eina felags verkætlan millum børn og vaksin, sum øll taka í størsta álvara, segði Olav Schneider. Og hann legði dent á, at bókin ikki er ein dokumentatión av slaktinum, men har­af­tur­ Frá rakstri til rullupylsu Guvan í kjallararúmi vásaklæddir menn, sum biðja tey smáu bíða uttanfyri meðan svævað verður úr bókini: Heystsuita Soleiðis skal lítlin læra lívsins treytir. Í spølni og kæti og djúpum álvara – eygleiða tey vaksnu gera sum tey vaksnu úr bókini: Heystsuita Sígg j børnini! Sígg j heimin lata seg upp við teirra eygum. úr bókini: Heystsuita Hagtøl Fólkata­l­ið: Sein­ast í 18. øld vóru um­leið 5.000 fólk í Før­oy­um. Í 1870 fór talið upp um 10.000, í 1933 upp um 25.000 og í 1973 upp um 40.000. Í 2003 fór talið av íbúgvum upp um 48.000 og er tað hægsta, tað nakrantíð hevur verið. Næstan alla tíðina hevur fólkatalið ver­ið vaksandi, men seinasta árið er vøkst­ur­ in tó minkaður niður í lítið og einki. Eitt sera týdningarmikið und­an­ tak frá hesi gongdini var tó fyrra helvt av 1990-árunum, tá fólk­a­ talið vegna ringar tíðir minkaði nærum 10%. Fruktbærið: Í 1970 fingu konur í Før­oy­ um 3,4 børn í miðal, meðan talið í 2004 var komið niður á 2,6 barn. Hóast hetta, so er frukt­ bærið í Føroyum nú tað hægsta í Evropu, har øll londini uttan Grønland og Ísland hava færri enn 2 børn í miðal. Væntað lívs­ævi: Mið­al­liv­i­ald­ur­in er so líð­andi vorðin hægri. Ný­fødd dreingjabørn kunnu vænta at liva 77 ár, meðan genturnar kunnu rokna við at fara upp um 81 ár. Fyri 30 árum síðani vóru hesi tølini ávikavist 73 og 77 ár. Flyt­ingin: Flyt­­­ing­­in til og úr Før­ oy­um er stór sammett við fólkatalið, ið eisini verð­ur nógv ávirkað av hesum. Í árunum 1980-88 vóru umleið líka nógvir tilflytarar sum fráflytarar, men í 1989-1995 var frá­flyt­ ing­in sera nógv størri enn tilflytingin, og fólk­ a­tal­ið minkaði tí ógv­ is­ ligt. Í 1996-2003 var tilflytingin aftur størri, men í 2004 kom aftur vend í til eina netto frá­ flyting. www.hagstova.fo