leygardagur 13. januar 2001síða 7

12 Nr. 9 - 13. januar 2001 VIÐMERKING Óla Jákup úr Dímun bóndi, St. Dímun Ein lítil fittur nósi, ið var vilstur frá móður síni og komin á land á Tinganesi, varð avlívaður eftir boðum frá Bjørn Harlou, lands- djóralækna. Sami vil hava henda kópaungan kannaðan, hvørt hann er berari av eini- hvørjari umfarsótt, sam- stundis sum hann higartil partvíst hevur loyvt, og eftir 1. februar 2001 argu- menterar fyri at loyva ótarnaðum innflutningi av higartil ikki staðfestum djórasjúkum til Føroyar. Spyrji meg sjálvan: Skemt av vánaligasta slag, ella hvat? Landbúnaðurin og fólk við alski til føroyska djóralívið ongan »Góðan« við samráðingarborðið Fólk, ið sótu við samráð- ingarborðið til samráðing- arnar við ES um handilsav- taluna hava sagt, at tey ikki vistu, at ES-fólkini fóru at taka upp spurningin um landbúnaðin, men at avtala bert skuldi gerast um fisk. Nú um dagarnar verður nógv gjørt burtur úr frá somu fólkum at upplýsa, at fiskur/fiskivinna og land- búnaður í ES hoyra óloysi- liga saman. Átti ikki okkara samráðingarnevnd at vitað hetta frammanundan? Landbúnaðurin hevði biðið um at vera við til samráðingar. Átti ikki landsdjóra- læknin at havt umboða áhugamál hjá føroyska landbúnaðinum? Landsdjóralæknin sigur í bløðunum, at hann ongar trupulleikar hevur við at seta úr gildi bann ímóti fríum innflutningi av liv- andi djórum, vísandi til WTO-samtyktir. Landsdjóralæknin veit helst, at Ísland hevur í av- talu við ES alskyns fyri- varni á hesum øki . Lond sum Noreg, Svøríki og Finnland hava fingið loyvi frá ES at seta bann ímóti, at djór og djóraúr- dráttir verða innflutt úr øðrum londum. Hetta fyri at verja seg móti sjúkum. Í Føroyum hava vit í eina øld havt vælvirkandi djóra- læknatænastu, sum við sera restriktivum politikki við- víkjandi innflutningi av liv- andi djórum, hevur vart føroyska djóralívið fyri hættisligar og annars ó- hepnar djórasjúkur. Soleiðis sum eg skilji landsdjóralæknan, so hava vit í Føroyum sjúkurnar, so leingi tað ikki er prógvað, at tær ikki finnast. Meira sannlíkt er, at so leingi tær ikki eru ávístar, finnast tær ikki. Tá eg so veit, at embætis- fólkini frá ES við samráð- ingarborðið beinleiðis spurdu føroysku samráð- ingarnevndina, um tey høvdu nakrar trupulleikar við at góðtaka henda partin av avtaluni og landsdjóra- læknin sigur seg ongar hava, fari eg persónliga at ivast í um viljan at tæna áhugamálum hjá føroyska landbúnaðinum. Við øðrum orðum: Hvar er loyalitetur- in? Ráðini til vinnuna, um sjálva at syrgja fyri eftirliti og fyribyrging, fati eg mest sum eina niðurgering av vinnuni. Skulu hesi ráðini frá Bjørn Harlou kunna brúkast innan hesa vinn- una, so kundi hann eins væl mælt til at avtikið alt fiski- veiðieftirlit og reguleringar annars viðvíkjandi fiski- vinnuni. Fiskivinnan kundi bert sjálv syrgt fyri hesum. Avtalan við ES ikki henda prísin verd M.o. løgmaður sigur, at av- talan er alneyðug og at einki var at gera. Landbún- aðurin mátti ofrast. Hvørgin av hesum út- søgnum eru eftir mínum tykki rættar. Sjálvandi skilir ein og hvør, at fiskaútflytarar fáa nakrar fyrimunir, við at eft- irlitið er avtikið. Men mín greiða fatan er, at føroyska samráðingarnevndin er far- in til samráðingarborðið, partvíst óvitandi um, hvat samráðingarnar skuldu snúgva seg um og annars við teirri fatan, at ES ikki hevur brúk fyri eini avtalu við Føroyar, men at bert vit hava brúk fyri ES. So at siga við hattinum í hondini. Sostatt er prísurin fyri hesa avtalu alt ov høgur. ES hev- ur brúk fyri fiskinum úr Føroyum. Vit útfyta fisk við verandi avtalu til ES fyri methøgar prísir og prís- urin av rávøruni er tilsvar- andi methøgur. Tað eru og verða markn- aðarkreftirnar/eftirspurn- ingurin, ið til eina og hvørja tíð stýra samhandl- inum við ES. Viðvíkjandi avtaluni í sambandi við lanbúnaðin: Tann parturin, ið umfatar frían innflutning av livandi djórum, hevur ongan fíggjarligan týdning fyri ES (ikki fyrr enn vit hava inn- flutt sjúkur, so øll húsdjór, neyt og seyður, eru týnd). Tað er ógvuliga sannlíkt, at tá onnur lond við ymiskum tilknýti til ES í samráðing- um við ES, við atliti til sjúkuvandar, hava alskyns fyrivarni, kundu vit eisini havt fingið slík, um bert vilji var til staðar at samrást um hetta. Av gáloysni hava vit komið føroyska neytaslag- num og føroysku rossunum í stóran vanda fyri at doyggja út. Hægsti veteri- neri myndugleiki í Føroy- um stuðlar uppundir fríum innflutningi av livandi djór- um. Er veruliga so illa statt, at hesin myndugleiki onga ábyrgd kennir fyri at verja eitt nú føroyska seyðin, sum í øldir hevur klætt og føtt føroyingin. Hevur verið ein partur av føroysku náttúruni og lært at yvirliva og balast í hesi sermerktu náttúruni? Ómetaligi vandin fyri, at hetta lívið kann verða týnt og vandamál annars, sum eingin kann meta um fyri føroyskan landbúna gera, at alneyðugt er at ætlaða av- talan ikki kemur í gildi sum ætlað 1. februar 2001. Landsins politisku mynd- ugleikar mugu taka upp samband við ES um henda spurningin. Neyðugt er at seta fólk við fullum loyali- teti og ábyrgdarkenslu fyri føroyskum landbúna og húsdjórum at samráðast við ES á hesum øki. Avtalan við ES má ikki koma í gildi, fyrr enn hetta er fingið uppá pláss. Neyðugt , at landsins hægstu myndugleikar taka landsdjóra- læknan av ræði! – Framløgur og orðaskifti um økismenning í Sandoynni Mánadagin 15. januar skipar Vinnulívsráðið í Sandoynni fyri fundi um økismenning. Økis- menning tykist vera vorðið eitt nýtt gandaorð í politiska orðaskiftin- um, men spurningurin er, hvat er hent á øk- inum, hvør støðan er og hvat kann gerast. Dennis Holm og Ólavur Waag Høgnesen, samfelags- frøðingar á Gransking- ardeplinum fyri Økis- menning, fara at leggja upp til orðaskifti á fund- inum. Dennis Holm: Í 1950 búðu 1652 fólk í økinum (Skúvoy íroknað), og árini 1978-1990 búðu stabilt 1750 fólk í Sand- oyar-økinum (1983-84 tó um 1800). Hinvegin, líta vit at, hvussu stórur partur av øllum føroy- ingum búgva í Sand- oyar-økinum, so hevur støðugt verið talan um eina lutfalsliga aftur- gongd. Í 1950 búðu 5,2% av Føroya fólki í Sandoyar-økinum, men longu fyrst í seksti- árunum byrjar aftur- gongdin: Frá 1960 (5%) minkar talið javnt ár um ár, og heldur ikki tey nógv umrøddu áttatiár- ini megnaðu at steðga gongdini. Kreppuárini minkaði fólkatalið við umleið 300; í dag búgva uml. 1460 fólk í økin- um, og tað svarar til 3,2% av øllum teimum, sum búgva í Føroyum. Sostatt er gingið aftur á hondina í Sandoyar- økinum, bæði í góðum og ringum tíðum. Síðani flakavirkini lótu upp- aftur – m.a. stuðlað av teirri sokallaðu Sand- oyar-verkætlanini – er virksemið og harvið bæði lønar- og skatta- inntøkurnar vaksnar, men fólkatalið er bert kvinkað uppeftir. Spurn- ingurin er tí, um hettar er ein lagnugongd, ið ikki slepst undan. Ella eru grundir fyri at halda, at ein eginmenning í økinum er møgulig? Tann, sum umhugsar, at flyta í Sandoynna, spyr sjálvsagt, hvat oyggin hevur at bjóða sum er, og hvørji útlitini eru fyri eini menning í fram- tíðini, ið ger økið lokk- andi fyri nútíðarfam- iljuna? Er Sandoyggin eitt lokkandi alternativ til onnur øki í landinum ella...? Ólavur Waag Høgne- sen. Gongdin síðani kreppuna hevur greitt havt við sær eina mið- savning, bæði tá ið um fólkatal og ressursir annars ræður (flutnings- tænastur, almennar tæn- astur o.s.frv.). Saman um tikið hevur tað við sær, at vinnulívsfyri- tøkur á meginøkinum hava betri fortreytir at virka undir enn tær, ið hava sund og fjørð mill- um seg og ressursirnar á meginøkinum. Útjaðara- fyritøkurnar dragast so- statt ikki bara við teir praktisku (og harvið kostnaðarligu) vansar, sum miðsavningin hevur við sær; miðsavningin ávirkar eisini møguleik- arnar hjá útjaðarafyri- tøkunum at útvega fígg- ing. Dømini verða alt fleiri um, at stóru fígg- ingarstovnarnir ikki vilj- a fíggja útjaðarafyri- tøkur; hetta hendir við tilvísing til, at fastognar- virðini á bygd eru lág og váðin tí ov stórur. Ein avleiðing hevur verið, at smáu fíggingarstovn- arnir hava átikið sær vinnulívsfígging við størri váða, men lokalir fíggingarstovnar eru sum kunnugt ikki í Sandoynni. Hettar reisir spurningin, um tað hevði verið rætt við átøkum, ið kunnu veita vinnulívinum í útjað- aranum fígging. Greitt verður frá teimum skip- anum, sum eru galdandi á hesum økinum í eitt nú Íslandi og Noregi, og lagt verður upp til orðaskifti um, hvussu ein serlig útjaðarafígg- ing kann skipast her á landi. Framløgurnar verða mánakvøldið 15. januar kl. 19.30. Tíðindaskriv frá Sandoy Seafood í Skopun Hvat gerst á bygd? Talv: Vladimir Kram- nik sum í november bleiv heimsmeistari, vann ein kviktalvs- dyst í ímóti fimt- fremsta telvaranum í heiminum Peter Leko. Nýggjur altjóða ratinglisti er út- komin, har til dømis John Arni Nilssen nú hevur heili 2371 í rating. Carl Eli Nolsøe Samuelsen Kviktalv sigur sjálvsagt ikki eins nógv um talv- styrki eins og vanligt nær- talv ger, men tá nú maðurin eitur Kramnik og er júst vorðin heimsmeistari liggur øgiligt trýst á viðkomandi. Kramnik og Leko telvaðu fyrra partin av január tólv kviktalv, 25 min. hvør, og úrslitið bleiv 7-5 til Kramnik. Dysturin varð sera á- hugaverdur, og vælleiktur. Áhugavert var at Leko vann við einum frábrigdi í sponsku byrjanini sum Kasparov ikki megnaði ímóti Kramnik. Russiska bjørnin legði seg trygt á odda 3-1, men Leko útjavnaði í flottum stíli til 4-4 undan teimum seinastu fýra talvunum. Men tá vísti heimsmeist- arin seg frá sínari bestu síðu og vann dystin at enda 7-5. Ein góð upphiting hjá báðum pørtum undan krút- sterku kappingini í Hol- landi, Wijk aan Zee, har øll elitan er samlað. Kappingin byrjar í dag, og heldur fram til 28. januar. Hetta verður fyrsta kapping í fimtan ár har Kasparov ikki kann kalla seg heimsmeistara, men tó verður hann mettur favorittur. Fylgjast kann við á http://www.corusgroup.co m/coruschess/home.html, har eisini øll talvini verða víst beinleiðis á teldu- skíggjanum. Elo listin Kasparov hevur enn 2849 í rating og liggur sostatt nógv fremstur í toppinum. Tann næsti er W. Anand sum hevur 2790, sum er ein framgongd vegna Fide HM hansara. Tann triði er Kramnik við 2772. Fide hevur ikki tikið privata HM-dystin ímillum Kasparov og Kramnik við í nýggja listan. Hendan av- gerð hevur framt øsing millum telvarar, sum siga at listin tískil als ikki er eftir- farandi. Kasparov hevði tó havt hægsta ratingtal í heiminum um dysturin hevði verið tikin við í út- rokingini. Tað eru serliga tveir telv- arar í føroyska talvheimin- um sum skara framúr, og tað eru John Arni Nilssen og John Rødgaard. Teir hava nú ávíkavist 2371 og 2365, meðan Heini Olsen er tann triði í røðini við sínum 2302. Síðani er eitt lop niður til Flóvin Tór Næs, 2236. Sigast skal at Jens Kristian Hansen hevur 2240, men hevur ikki telv- að serliga aktivt seinastu árini. John Arni hevði eitt gott OL, eins og John Rød- gaard og tað er høvuðs- orsøkin til teirra fram- gongd. Ein sum veruliga hevur framt skarvslop er Martin Poulsen. Heili 2170 hevur hann og nærkast nú Ólavi Simonsen, Eyðun Nolsøe og Torbjørn Thomsen, sum liggja beint omanfyri. Keðiligt er at ungi Olaf Berg enn ikki hevur fingið sítt altjóða ratingtal. Hann hevur langt síðani skula ogna sær tað, men Fide hevur nógvar trupulleikar innanhýsis, og eitt nú ganga hesir útyvir ratinglistan. Toppur og botnur Fimta umfar í liðkapping- ina verður í morgin; Kolla- fjørður — Havnin, Klaks- vík — Vestmanna og Sandavági — Hvalvík hittast í fyrstu deild. Serliga dysturin í Kollafirði er áhugaverdur. Kollfirðingar liggja á odda saman við klaksvíkingum, meðan havnarmenn hinvegin deila aftasta pláss saman við teimum úr Sandavági. Vestmenningar muga eis- ini koma í gongd, tað nyttar ikki bert at Torbjørn vinnur síni talv, serliga mugu aft- astu borðini hála stig inn um vón skal gerast um fremru plássini. Teir í Talvfelagnum Føroyar í skulu eisini telva týðandi dyst um vikuskifti. Teir liggja á odda í triðju deild í donsku liðkapping- ini, men bert eitt stig er á muni til næsta lið, og tískil er hvør dystur umráðandi. Teir møta Saxo sum liggja nógv aftastir í røðini, og tískil liggur stórsigur helst í skjáttuni. Talvið hesa vikuna John Arni telvar í Norra í løtuni, men sera torført hevur verið at fáa upplýs- ingar frá kappingini, sum er ein opin kapping í Gausdal. Úrslitini eru tíverri ikki dagført á heimasíðuni, men vit hava frætt at eftir fimm umførum hevði John Arni hálvtfjórða stig. Talvið hesa vikuna er úr fimta umfari. Carlsen,M (2000) - Nilssen,J (2371) Gausdal Troll Masters (5) 1.e4 c5 2.Rif3 Ric6 3.d4 cxd4 4.Rixd4 e5 Kala- schnikov frábrigdi í sisili- onskum, sum John Arni nærum altíð leikar 5.Rib5 d6 6.Ri1c3 a6 7.Ria3 b5 8.Rid5 Rige7 9.c4 Rid4!? Áhugavert finnuoffur, sum gevur gott spæl 10.cxb5 Rixd5 11.exd5 Bd7 12.Be3 axb5 13.Bxd4 exd4 14.Fxd4 Be7 15.Rixb5 John Arni hevur nú tvær finnur minni, men hvítur má telva heilt feilfrítt um hann skal yvirliva 0-0 16.Ric3 Bf6 17.Fd2 Re8+ 18.Be2?? Kd1 hevði allarhelst bjargað hvítum Bxc3 19.Fxc3 Bb5 20.0-0 Rxe2 21.Rfe1 Rxe1+ 22.Fxe1 Bc4 0-1 Nr. 9 • leygardagur • 13. januar 2001 • 75. árgangur • www.sosialurin.fo Meðan nýggi kyndils- venjarin skal royna seg, skal Stjørnan til Vágs har sera tor- førur útidystur stendur á skránni HONDBÓLTUR Jákup Mørk Hóast endaliga støðan nú er farin at hómast alt betri, so eru enn nakrir dystir at av- greiða, áðrenn kvinnu- hondbólturin kann fara undir grundspælið í fremstu deildini. Ikki ráð at tapa Ein av spurningunum tykist vera, hvørt tað fer at eydn- ast Stjørnuni at halda fast um VÍF, sum tó uttan iva fer í endaspælið við minst ein- um stigi fleiri enn føroya- meistararrnir. Talan kann gerast um fleiri stig, fær Stjørnan ikki fulla úrtøku burtur úr dystinum í Vági, og tað er nógv, sum bendir á, at talan verður um ein sera torføran dyst hjá klaksvíksgentun- um. VB hevur eftir vetrar- steðgin fingið Christinu Holm aftur á liðið, og tað kundi væl verið, at hetta er júst tað, sum kann geva VB seinasta skumpið uppeftir. Higartil hava tær verið eitt lítið vet veikari enn Stjørn- an og VÍF, men við styrkin- um á strikuni hava tær kanska bøtt um seinasta partin av liðnum. Hinvegin er Stjørnan eisini styrkt, tí sunnudagin fær topp- skjúttin í 1. deild, Simona Dziugyte, helst sín elddóp fyri nýggja lið sítt, og kanska verður tað avger- andi fyri dystin, hvussu væl hon fellur inn á nýggja liði sínum. Lokaluppgerð á Hálsi Meðan sambiðlurnar úr Klaksvík fara til Vágs at spæla torføran dyst, tykist hjá VÍF hinvegin at vera ein reinur avgreiðsluspurning- ur. Higartil hevur Tjaldur í øllum førum ikki kunna hótt ovaru liðini, og hóast tær nú verða styrktar við enn einum útlendskum leikara, so er hetta neyvan nóg mikið til at gera nakað við VÍF. Seinasti dysturin í kvinnudeildini hetta viku- skiftið verður á Hálsi, har havnarliðini bæði tørna saman. Mest av øllum tyk- ist hetta at vera ein dystur um, hvør skal eiga fjórða plássið í deildini, nú grund- spælið nærkast endanum. Í løtuni er Kyndil framman fyri í hesum, men kyndils- liðið er nógv skert undan uppgávuni, har fleiri av vanliga føstu leikarunum ikki fáa verið við. Umframt at vera lokaluppgerð, er hetta eisini fyrsti dysturin hjá Lotte Sørensen við róðri hjá kyndilskvinnun- um, og so er spurningurin, um hetta kann fáa leikarar- nar at geva nakað eyka, fyri at uppviga missin at burt- urstøddu leikarunum. Dystirnir sunnudagin eru hesir: dystir dómarar VB–Stjørnan h71 VÍF–Tjaldur kyndil Neistin–Kyndil tjaldur Trupult hjá Stjørnuni Heimsmeistarin kláraði fyrstu royndina Máltindurin Simona Dziugyte Sóljan 103 (23) Ioana Rapa VÍF 82 (19) Vesna Tomajek Stjørnan 82 (22) Annika Thomsen Neistin 72 (10) Sóleyð Mikkelsen VÍF 71 (26) Regina Radó VB 68 (22) Fríða Marjunardóttir VÍF 57 (8) Nicolina EyðbjørnsdóttirVÍF 55 Jórun Ludvig Kyndil 53 (7) Anna K. Samson Stjørnan 51 Gurið Mortensen VB 50 (4) Joan M. Joensen Stjørnan 47 (5) Lotte Sørensen Kyndil 46 (22) Andrea Lütz VB 44 Beinta Joensen Tjaldur 43 (9) Støðan 1. deild kvinnur vunnin tapt mál- dystir v - j - t mál mál munur stig 1 VÍF 11 10 - 1 - 0 334 181 153 21 2 Stjørnan 11 9 - 1 - 1 309 234 75 19 3 VB 10 7 - 0 - 3 274 202 72 14 4 Kyndil 11 5 - 0 - 6 253 293 -40 10 5 Neistin 11 4 - 0 - 7 226 252 -26 8 6 Sóljan 12 1 - 1 - 10 218 319 -101 3 7 Tjaldur 10 0 - 1 - 9 158 291 -133 1