týsdagur 16. januar 2001síða 7

12 Nr. 10 - 16. januar 2001 Johan Samuelsen Vit eru fleiri sum fara meira ella minni ørkymlaði inn í nýggja árið, tí óvissan á politiska leikvøllinum er so stór sum ongantíð fyrr – og samgongan hevur boðað frá fólkaatkvøðu at vera longu í apríl í ár, sum fer at broyta politisku fortreytir- nar millum Danmarkar og Føroyar á avgerandi hátt, um gongst, sum landsstýrið ætlar? Og hesaferð verður lok lagt á alla kunning av almenninginum. Samráðst verður aftan fyri stongdar dyr, í hvussu so er allan januar mánað á tamb, tí tað hevur samgongan kravt av donsku stjórnini, tí hetta eru »bara« tekniskar sam- ráðingar um tøming av Heimastýrislógini, sum tað so flott eitur, sambært løg- manni – og har er ikki neyðugt hjá Føroya fólki at hava innlit í, hvat samráð- ingarnar snúgva seg um! Ein ótrúligur pástandur, sum minnir ikki sørt um makt(mis)nýtslu! Tí hetta eru týdningarmestu polit- isku samráðingar, sum eru farnar fram síðani vit fingu Heimastýrislógina í 1948, og kunnu metast sum eitt óbeinleiðis framhald av miseydnaðu fullveldissam- ráðingunum í fjør – tað er eyðsýnt út frá einum fólka- ræðisligum sjónarhorni, so áttu hesar samráðingar at farið fram fyri opnum tjøld- um, tí hetta hevði tryggjað borgaranum neyðuga innlitið so hvørt í hesar samráðingar, sum onkurs- vegna koma at raka hvørt mansbarn í Føryum. Veljarin í tíðarneyð Og harafturat so er tíðin farin at ganga undan, og tá hesar samráðingar eftir ætlan einaferð eru lidnar mánaðarskiftið jan/feb., umframt tingviðgerðir, so verður skotbráið alt ov stutt at fara til tílíka avgerandi fólkaatkvøðu, har veljarin í frið og náðum fær sett seg inn í hetta stórmál og gjørt sínar egnu viðkomandi metingar av støðuni, og tað er spell. Tá samgongan hvørki vil hoyra talan um kvalifiseraðan meiriluta í samband við fólkaatkvøð- una, ella, at samráðingar- úrslitið skal samtykkjast av tveimum nývaldum løg- tingum, so er minsta kravið væl, at veljarin fær ríkiligt av tíð at seta seg inn í mál- ið, sum støða skal takast til – tí annars er vandi fyri, at hann kódnar í uppblástari og trongskygdari tjóðskap- arpropagandu, nú 6 mill. skattakrónur, sambært Høgna Hoydal, skulu á borðið afturat teimum, sum longu eru nýttar í fullveld- isherferðini, til »politiska upplýsing«, sum tað so pent eitur! Politisk fullveldis- upplýsing! Eg eri fyri politiskari upp- lýsing í samband við fólka- atkvøðuna, men studning- urin skal umsitast av eftir- hondini (parta)politisku embætisstættina, kallað serfrøðingar, í Tinganesi – og tað er vorðið í míni verð tað sama sum statsfíggjað propaganda. Trúði, at so- vorðið hoyrdi ein farnari tíð til, men gakk! (Í skrivandi løtu verður kunnað um, frá Anfinni og Høgna, at so verður ikki, livst so spyrst!?) Neyvan verður kunnað um at loysingar- ætlanin m.a. fer at merkja, at hvør einasti føroyingur má gjalda ein triðing meiri í skatti árliga, um livifóturin skal varðveitast á núver- andi støði – hetta er alt ov »jarðbundið og keðiligt« at tosa um – nei, ólíka huga- ligari er tjóðskaparreypið! Ein lættur og einfaldur máti, nýttur snildisliga um allan heim at hugtaka og villleiða fjøldina, so tann vegin verður farið. Og at krevja støðutakan av veljar- anum í dag, hvat skal henda politiskt um 15-20 ár er beinleiðis ósømiligt, og eisini í míni verð, ómøgu- ligt – hugsa bert um, hvat er hent her heima og úti í heimi seinastu 10-15 árini – tað vóni eg av insta hjarta, at vit sum nú liva, sleppa fra at taka støðu til – latið okkara børn og barnabørn um tað. Hvat skal atkvøðast um? Løgmaður sigur annars so avgjørdur í fjølmiðlunum, at innihaldið í fólkaatkvøð- uni er púra greitt – Vit yvirtaka øll málsøki, sum ikki eru ríkismál Niðurlaga blokkin Nýggja fólkaatkvøðu um grundlógina seinri, sum skal staðfesta suverenitetin. Hetta ljóðar alt mikið væl, men er tað greitt? Fyrsta og annað stigið í »trítrinsrakettini« hevur verið møguligt síðani 1948 – løgið, ongin í »frælsis- stríðnum«er komin at hugsa um hetta fyrr? Og hvør vil ikki standa á egn- um beinum, so langt sum til ber? Men tann avgerandi spurningurin, fyri flest allar føroyingar, er, um vit vera innanfyri ella uttanfyri rík- ismarkið við øllum tí, sum tað ber við sær av ávikavist fyrimunum og vansum! Hesin spurningurin verður heppisliga flættaður upp í hinar báðar, og ger harvið eina fólkaatkvøðu ótrúliga torføra at taka støðu til hjá meininga veljaranum. Síð- ani fullveldisætlanin varð slept í heyst, hevur verið eitt stríð millum landsstýr- isflokkaranar um, hvussu langt skuldi farast og nær yvirtøkurnar skuldu fremj- ast – tjóðveldisflokkurin grammari enn hinir báðir, tí hann hevur svølgt sjálva fullveldiskamelina! Ymisku signalini Men nú skal so Nyrup for- telja samgonguni, tá januar er farin, hvussu, hvat og nær vit sleppa at yvirtaka. Hetta er alt annað enn greitt, harra løgmaður – eins og Hermann Oskarson, formaður búskaparráðsins, tosaði um ógreiðu útmeld- ingarnar frá landsstýrinum, í samband við fullveldis- gongdina, við minni skatti og meiri útreiðslum til landskassan – hetta er ein andsøgn í sjálvum sær! Høgni Hoydal sigur: »Frælsi er ábyrgd« – hetta sum skal praktiserast nú, nevniliga ætlanin at tøma heimastýrislógina og har- við økja um útreiðslur landskassans við 1,5 milli- ard kr. og samstundis lækka skattin, sum gjørt varð und- an jólum í tinginum, tað er onki minni enn fíggjarligt ábyrgdarloysi! Sama er at siga um komandi fólkaat- kvøðuna: her eru eisini ógreið politisk signalir. Um tit politikkarar á løgtingi megna at samansjóða ein atkvøðuseðil til fólkaat- kvøðuna, sum ein kann lesa nakað skilagott burturúr aftaná, so eru tit stórstu »gandakallar«, eg kenni. Ein stór ábyrgd liggur á herðum tykkara. Vit bíða eftir Godot. Gott nýggjár. Vegna Sjálvstýrisflokkin Helena Dam á Neystabø Sjálvstýrisflokkurin hevur viðgjørt spurningin, um vit eiga at herða lóggávuna viðvíkjandi loyvum til at reka alivinnu í Føroyum við atliti til at avmarka ræðis- rættin hjá einstaklingin og feløgum at gerast einaráð- andi innan føroyska ali- vinnu. Sjálvstýrisflokkurin hev- ur fleiri ferðir víst á tað ó- hepna í, at einstakt virki fær ov stórt vald innan ali- vinnuna, og var flokkurin tí hart ímóti uppskotinum hjá undanfarna landsstýris- manni í vinnumálum um at geva loyvi til at útlendingar kundu eiga upp til 49% av partapeninginum í einum alivirki. Sjálvstýrisflokkurin mæl- ir landsstýrismanninum til at taka neyðug stig, og heldur flokkurin, at tað er ov nógv, at eitt einstakt virki ella einstaklingur kann hava ræðið á upp til 20% av allari alivinnu í Føroyum, tá kann tað henda, at bert fimm eigarar eru tilsaman. Sjálv- stýrisflokkurin mælir til, at tað ikki er loyvt einum fel- ag ella einstaklingi at eiga ella hava ræði á meira enn í mesta lagi 10% av allari føroyskari alivinnu, og flokkurin heldur at vit eiga at varðveita regluna um, at bert triðingurin av parta- peninginum í einum alivirki kann verða á útlendskum hondum. Flokkurin mælir til at landsstýrismaðurin sum skjótast tekur stig til at tryggja, at fáa hesi viður- skifti í rætt lag. Alivinna má metast javnt við annað tilfeingi føroy- inga, og tað ber ikki til, at vit í Føroyum seta okkum í ta støðu, at vit gerast eitt útjaðaraøki hjá t.d. einum ella nøkrum fáaum stórum útlendskum alifyritøkum. Johan Mortensen Seinastu 30 árini eru tríggir, eg e-n-d-u-r-t-a-k-i tríggir seyðir innfluttir til Føroyar. Hesum trimum innfluttu seyðunum fyri at takka hava vit ídag ridluskriða! Lætt er at ímynda sær hvussu skilið verður tá frítt verður at innflyta øll liv- andi dýr til Føroya. Neyta- øði, munn og kleyvsótt, hundaøði og aðrar okkum higartil ókendar sjúkur verður hvøndagskostur. Okkara seyða og neytakjøt verður á tremur av anti- biotika. Ikki meira fer tú ekkaleysur at kunna sita við einum tjógvi á Ólavssøku, fult av penincilini og para- sittum. Allarhelst verður hvør sølubúð á tremur við salmonellu. Ein degene- rering av lívsvirðunum og øktum sjúkuvanda hjá hvørjum føroyingi. Alt tað skilagóða og fyri- byrgjandi arbeiði sum okk- ara djóralæknar altíð hava framt fyri at verja okkara lítla viðkvæma samfelag verður lagt i oyði av kom- andi EU avtaluni. Ein avtala sum er per- sónifiserað av einum per- sonficerað av einum Landsdjóralækna, sum sýn- ist at hava lítið fyrilit við Føroyskum viðurskiftum og lítlan alsk til hetta land. Áhugavert at vita hvussu varð við ILA sjúkuní í Fuglafirði sum sami maður tagdi burtur !? Hvat sigur Bárður Enni, stovnur hansara Starvstov- an, hevur altíð havt ein stóran autoritet og respekt og álit manna millum, nýggja avtalan er ein and- søgn til alt tað sum Starv- stovan stendur fyri. Og Jústines Olsen, Pál Weyhe, Høgni Debes Joen- sen og allir okkara læknar og heilsuverk. Hevur ongin nakra meining ella eru øll servilir og lýdnir embætis- menn? Um okkara núverandi EU avtala kanska ikki er fult nøktandi so ber til at liva við henni og heldur ikki er tað so alt avgerandi um vit fáa fult tollfrælsi fyri allar okkara fiskaúr- dráttir, tað er lítið sum restar í. Tað er óhugnaligt at góð- ar íslendskar vørur, sum eru partar av okkara hvønn- degi, skulu bannast orsakað av EU bureaukratum. Hvussu kunnu vit biða um fiskikvotur frá Íslandi sam- stundis sum vit banna teirra útflutningi til Føroya? Hví skulu Íslendingar stuðla okkum tá okkara solidari- tetur liggur hjá EU. Eitt reint umhvørvi, ódálkað náttúra, vistfrøði- ligur landbúnaður, sunnur og frískur seyður og neyt, flogfenaður uttan salmon- ellu, fólkaheilsa, lívskvali- tetur, hava øll hesi orð ong- an týdning tá alt avtornar ? eg ivist. Hvat er okkara tjóð- skaparligi stoltleiki? Før- oyar, grát mín elskaða Tjóð. Sum limur í Tjóðveldis- flokkinum heiti eg hervið á Høgna Hoydal, Floksfor- mann um at taka hetta mál upp á komandi landsfundi í Øravík við atliti til at Løg- tingið ikki setur EU avtal- una í gildi, men tekur upp nýggjar samráðingar við EU fyri at fáa undantøk fyri Føroyska landbúnaðin. At vit hava tørv á einari nýggjari og betri samráð- ingarnevnd er alneyðugt. Á Bjarna Djurholmi, sum eg bert kenni sum ein skilamann, hvílir ein tung ábyrgd sum Landbúnaðar- málaráðharri okkara. Fólkaatkvøða fyri 6 mill. – um hvat? VIÐMERKINGAR Katastrofa & Idioti Alivinnan má ikki avreiðast Nr. 10 • týsdagur • 16. januar 2001 • 75. árgangur • www.sosialurin.fo Ein tíma undan dystinum móti VB vistu klaksvíkingar framvegis ikki, hvørt tey høvdu loyvi at nýta Simonu Dziugyte SPÆLILOYVI Jákup Mørk Tað var fyri góðum mánaði síðani, at tað frættist, at toppskjúttin hjá Sóljuni, Simona Dziugyte, hevði gjørt av at fara úr felag- num, tá grundspælið var av. Upprunaliga ætlaði hon sær heim, men tá hetta kom klaksvíkingum fyri oyra, bóru tey skjótt at. Stjørnan hevði upprunaliga tríggjar útlendskar leikarar, sum í ár hægst loyvda tal, men tá Andrijana Milodanovic fekk álvarsligan skaða tíð- liga í kappingini, var rúmd fyri enn einum leikara, og sostatt fingu tey fatur á Simonu. Í Klaksvík roknaðu tey ikki við, at tað fór at gerast nakar trupulleiki við at fáa spæliloyvi. Seinasti dystur, sum hon hevði leikt við Sóljuni var í Klaksvík hin 10. desember í fjør, og tí skuldi kravið um 30 daga steðg verið uppfylt. Trý korter undan dystinum Tá klaksvíkingar fóru til Vágs leygarkvøldið, høvdu tey framvegis ikki fingið boð um, hvørt litaviski leikarin kundi spæla við. Spæliloyvi høvdu tey ikki fingið, men hinvegin fingu tey at vita, at tað helst ikki varð fyrr enn týsdagin, at hetta varð útflýggja. Hetta slerdu tey seg tó ikki til tols við, og eftir at hava togað aftur og fram við HSF, endaði alt við, at Simona Dziugyte slapp á vøllin sunnudagin. Hondbóltssambandið hevur ongar reglur fyri leikarasáttmálar, og tí høvdu teir ikki annað væl enn at útflýggja Stjørnuni spæliloyvið hjá Simonu Dziugyte LEIKARASKIFTI Jákup Mørk Tað stóðst rættiligt stríðs- mál millum Stjørnuna og Hondbóltssambandið, tá klaksvíkingar komu eftir, at tað kanska kundi gerast ein trupulleiki at nýta Simonu Dziugyte í dystinum móti VB. Orsøkin til hetta var tann, at Sóljan kravdi fitt av peningi frá Klaksvíkingum fyri leikaran, tí tey mettu, at hetta var peningur, sum Sóljan hevði rindað fyri leikaran. Ein útreiðsla hjá Sóljuni, sum Stjørnan nú fær ágóðan av. Eftir tí, sum vit hava frætt, skal talan vera um einar 18.000 kr., men hetta tal hava vit so ikki fingið váttað frá nøkrum parti. Greiðar reglur Í Hondbóltssambandinum vóru tey eisini eitt sindur í iva, um Sóljan hevði rætt til at krevja Stjørnuna eftir peninginum, og kanska høvdu tey eisini vóna, at feløgini sjálv funnið fram til eina semju, men hetta varð so av ongum. Jógvan Martin Mørk, sum er kappingarleiðari hjá HSF, sigur við Sosialin, at reglurnar annars eru sera greiðar, og at tað eisini var í tráð við hesar, at hann leygardagin gav Stjørnuni loyvi at nýta Simonu Dziugyte í dystinum móti VB. - Sum er eru tað bara reglurnar 4.1, 4.2 og 4.3, sum vit kunnu fyrihalda okkum til í slíkum føri, og einasta, sum er nevnt um peningaligt millumverandi í hesum, er, um leikari hevur nakað útistandandi við felagið. Útistandandi merkir í hesum høpi, um leikari eitt nú skyldar limagjald, ella um leikari kanska hevur onkran brúkslut í varveitslu, sum felagið eigur. Feløgini mugu vera við Jógvan Martin leggur tó afturat, at tað ivaleyst er neyðugt, at Hondbólts- sambandið nú tekur málið viðvíkjandi sáttmálabind- ing av leikarum upp á komandi aðalfundi. - Tað sær út til, at nøkur feløg nú eru farin at brenna seg, tí pengar eru komnir upp í føroyskan hondbólt. Hetta tí vit ikki á nakran hátt hava reglur, sum á ein- hvønn hátt kunnu regulera hesum, ella sum greitt siga, hvat og hvussu skal gerast undir eitt nú leikaraskifti millum feløg. - Hetta er ein sjálvandi uppgáva, sum HSF skal loysa, men samstundis mugu feløgini vera greið um, at tað eru tey sjálvi, sum gera av, hvat hendir í HSF. Reglurnar hjá HSF verða gjørdar á aðalfundi, og tí verða tað feløgini, sum gera av, hvussu hesar verða. Feløgini kunnu ikki bara gera nakrar reglur sjálvi, sum tey so rokna við, at HSF eigur at halda seg til, sigur formaðurin í kappingarnevndini. Nóg mikið at tosa um Akkurát hvat og hvussu hetta skal gerast, dugur hann tó ikki at geva nakað endaligt svar uppá, men hann vísir á, at fótbólturin nú í nøkur ár hevur gjørt sær sínar royndir á økinum, og at tað kanska er nær- liggjandi at kanna, hvussu teirra reglur virka. Alt hetta verður tó nakað, sum verður tikið upp á aðal- fundinum, ella kanska áðrenn tað. Kappingar- leiðarin heldur tað í øllum førum vera eitt gott hug- skot, um feløgini eisini kundu hitst undir meira óformligum umstøðum undan aðalfundinum, so- leiðis at eitt kjak fekst um tey evni, sum skulu við- gerast á aðalfundinum. Líkt er sostatt til, at tað kann gerast ein drúgvur aðalfundur hjá HSF, tá feløgini eftir kappingina fara at tosa saman um ymsu hondbóltsligu viðurskiftini. Leikarasáttmálar og skifti millum feløg, verður helst eitt av økjunum, sum tosast skal um, og roknast kann eisini við, at talið av út- lendskum leikarum verður til viðgerðar. Sum vit hava nevnt fyrr, so tykist tað, sum um hondbólturin nú er í eini støðu, sum líkist teirri, sum fótbólturin var í fyri fáum árum síðani. Yrkisleikarar eru um at koma við í spælið, og hetta, saman við øktum krøvum frá um- hvørvinum, gera sítt til, at trýstið á fyrisitingarliga partin av spælinum eisini gerst størri. Ivaleyst ein prosess, sum fer at standa við í nøkur ár, og har allir luttakararnir í spælinum sleppa at gera sínar egnu royndir, ið so við og við fara at flyta hoppandi bóltin inn aftur á hondbóltsvøllin. Tað er jú á honum, at vit fegin vilja hava, at leikurin fer fram. Fekk spæliloyvi í evstu løtu Kann ikki afturhaldast Simona Dziugyte fekk ikki spæliloyvið fyrr enn trý korter undan dystinum móti VB Formaðurin í kappingarnevndini hjá HSF heldur, at broyttu tíðirnar í føroyskum hondbólti helst fara at viðføra, at reglur um leikarasáttmálar verða viðgjørdar á komandi aðalfundi Mynd: Álvur Haraldsen