mikudagur 18. oktober 2006síða 5

Nr. 201 - 18. oktober 2006 5 tíðindi Kynssjúkan klamydia, ið hevur blómað í Føroyum síðani aldar­ skiftið, tykist vera føln­að aftur. Føroy­ ingar ansa betur eftir, held­ur landslæknin. Menn, ið lata seg kanna fyri sjúkuna, sleppa nú undan tí ótespiliga stálpinni­ num Kynssjúkur Finnur Jensen finnur@sosialurin.fo Føroyingar hava tikið kla­ mydia í álvara. Kynssjúkan, sum er fleirfaldað sein­astu tíggju árini, er nú minkað aftur, vísa tøl frá lands­ læknanum. Í fjør vórðu 111 tilburðir av sjúk­uni stað­ festir, og tað er ein minking á næstan einum fjórðingi í mun til 2004, sum var metár við 146 staðfestum tilburðum av klamydia. – Nú skulu tølini sjálv­ andi takast við fyrivarni, tí fleiri ganga við sjúkuni uttan at vita av tí – eg vildi mett, at veruliga talið er fimmfaldað - men her sæst ein gongd, ið vísir, at før­ oyingar ansa betur eftir, heldur Høgni Debes Joen­ sen, lands­lækni. Stálpinnurin horvin Tølini frá landslæknanum vísa eisini, at føroyingar kanna seg meir fyri sjúkuni enn áður. Í fjør vórðu 1068 fólk kannað. Tað er næstan 100 meir enn árið fyri. Landslæknin metir orsøk­ ina fyrst og fremst vera ta upplýsing, sum hevur verið frammi um sjúkuna í sein­ astuni. – Tað gongur rætta veg­ in. Átøkini hava riggað, stað­festir landslæknin. Ein onnur orsøk til, at fleiri føroyingar lata seg kanna, kann vera broytta kanningarmannagongd­in. Hjá fleiri kommunulækn­ um stendur monnum nú í boði at pissa í eitt glas, sum verður sent til kanningar. Fyrr var neyðugt at fáa ein stálpinn, ið minti um ein oyrapinn, nakrar senti­met­ rar upp í urinrørið. Ein ótespilig kanning, mettu fleiri. Sum nevnt er kann­ ingin hjá monnum nú bert ein lítil urinroynd. Hjá kvinnum er tó framvegis neyðugt við eini undir­lívs­ kanning hjá kommunu­ læknanum. Kann elva til barnloysi Klamydia er ein bakteria, sum ger innrás í kyknurnar í urinrørinum og í lív­ móðurhálsinum, har bak­ terian nørist. Størsti vandin við kynssjúkuni er, at hon hjá kvinnum kann verða orsøk til barnloysi. Menn, sum fáa bruna í hjáeistuna, kunnu eisini gerast sterilir. Klamydia fæst við kyns­ ligum sambandi. Sjúku­ eyðkennini eru útflot, men í flestu førum kunnu fólk ganga við sjúkuni uttan sjúkueyðkenni. Sjúkan er løtt at viðgerða. Anti­bio­ tikatablettir beina vanliga lættliga fyri henni. Ótespiligi stálpinnurin, sum varð koyrdur nakrar sentimetrar upp í urinrørið hjá monnum, ið lótu seg kanna fyri klamydia, er farin í søguni. Nú kann hetta gerast við eini einfaldari urinroynd. Hjá kvinnum er tó framvegis neyðugt við undirlívskanning hjá kommunulæknanum mynd: Jens Kristian Vang Klamydia følnað aftur Landslæknin: Fosturtøkurnar í Danmark eru ein myta Talið á framdum fost­ urtøkum í Føroy­um er framvegis sera lágt í mun til hini granna­ londini. Sagt verður, at veruliga talið er nógv hægri, tí fleiri hundr­ að før­oyskar kvinnur fáa fostur­tøkuna framda í út­­landinum, men hes­um trýr lands­ læknin einki uppá Fosturtøka Finnur Jensen finnur@sosialurin.fo 29 kvinnur fingu fostur­ tøku í Føroyum í fjør, vísa hagtølini. So lágt hevur talið á framdum fostur­ tøkum ikki verið seinastu 10 árini, ið annars hevur ligið millum smá 40 og góð 50. Í mun til grannalondini er talið sera lágt, og fleiri røddir hava verið frammi um, at hagtølini ikki kunnu nýtast til so nógv, tí veru­ liga talið er nógv hægri. Av tí at vit ikki hava fría fosturtøka í Føroyum, verð­ ur sagt, at fleiri kvinnur fáa fosturtøkuna framda í Danmark. Meir enn 200 kvinnur, vil onkur vera við. Men hesum trýr lands­ læknin ikki. – Eg havi eingi tøl at vísa á, men talið er eftir mínum tykki ikki nær námind teimum 200 framdu fostur­ tøkunum. Eg hevði ikki verið bilsin, um talið hin­ vegin lá undir tey tíggju, sigur Høgni Debes Joensen, landslækni. Grønland ekstremt Í Danmark verða umleið 240 fosturtøkur framdar pr. 1000 nýfødda barn. Í Noregi er talið á leið tað sama, meðan tað í Svøríki er nakað hægri, nevniliga upp ímóti 350 framdar fost­ urtøkur pr. 1000 nýfødda barn. Í Grønlandi, har frí fost­ urtøka er, er talið ekstremt. 970 framdar fosturtøkur pr. 1000 nýfødda barn. Við øðrum orðum verða næstan eins nógvar fosturtøkur framdar, sum børn verða fødd. – Eg hevði ikki verið bilsin, um talið lá undir tey tíggju, sigur Høgni Debes Joensen, landslækni um talið á føroyskum kvinnum, ið fáa framda fosturtøku í Danmark Froðba fær vøll Um stutta tíð sleppa børn og ung í Froðba at stuttleika sær á einum sparkivølli. Tvør­ oyrar kommuna er farin undir útgrevsturin og at fylla upp til ein sparkivøll í bygdini. Vøllurin og girðingarnar eru bílagdar, og gongst sum ætlað, verður sparkivøllurin hjá froðbingum liðugur eina ferð seinni í heyst. Hetta er annar sparkivøllurin í kommununi. Hin er í Trongisvági, og hann bleiv tikin í nýtslu í vár. Kelda: www.sudurras.fo Bispur sigur stopp Í Noregi er næstan einki mark fyri, hvat fólk kunnu finna uppá, tá tey skulu giftast. Summi vilja sleppa at hanga í fallskíggja, meðan tey verða vígd, og í onkrum føri hevur prestur vígt eitt par inni í einari telefonboks. Men nú hevur biskupurin í Agder, Olav Skjeveland, mist tolið við hugflognum hjá teimum ungu. Hann sigur, at kirkjan er sjálvandi fegin um, at fólk giftast, men at máti skal vera við, hvar tey kunnu giftast.