týsdagur 16. januar 2001síða 3

Nr. 11 - 17. januar 2001 5 4 Nr. 11 - 17. januar 2001 Útjaðarin er so langt burtur ella so nær, sum vit sjálv gera tað til, varð hildið fram á fundi um økismenn- ing, sum hildin varð í Skopun mánakvøldið ØKISMENNING Edvard Joensen Skopun – Tað er neyðugt, at vit hava politikarar, sum tora at taka avgerðir, um lív skal vera lagað teimum, sum virka skulu í útjaðaraøkj- unum. Hendan var niðurstøðan, stjórin á Sandoy Seafood, Egil Olsen, kom til, tá hann endaði fundin um økismen- ing, sum hildin varð á Sandoy Seafood í Skopun mánakvøldið. Í samráð við Granskinga- depilin fri økismenning skipaði Sandoyar Sýslu Vinnuráð fyri kunnandi fundi um økismenning í matarhøllini á Sandoy Sea- food í Skopun mánakvøld- ið. Eini 40-50 fólkt vóru á fundi. Granskararnir Dennis Holm og Ólavur Waag Høgnesen frá Granskingar- deplinum fyri økismenning løgdu fram nøkur sjónar- mið um hugtakið økis- menning. Sjálvt tiltakið mánakvøldið nevndu teir: »Hvat gerst á bygd?« Ólavur Waag Høgnesen segði millum annað í sínum innleggi, at eitt av ganda- orðunum í øllum tí, sum skal bera til, er marknaðar- búskapur. Hann skal líka- sum tryggja, at vit fáa pengar og vinning burtur úr tí, vit fara í holt við. Men tað er ikki altíð, at marknaðarbúskapur kann brúkast, segði Ólavur Waag Høgnesen. Og tá talan er um økismenning, helt hann ikki, at marknaðarbúskapur júst var tað besta. Hann segði, at marknað- arbúskapur vil altíð hava miðsavning við sær. Tí er neyðugt, at politiskar av- gerðir verða tiknar, sum gera, at hann ikki altíð verður galdandi púra frítt í eitt nú útjaðaraøkjunum. Alt, sum skal bera seg og geva profitt, verður mið- savnað. Tað verið seg bank- ar ella skipafeløg, fyri at taka nøkur dømi. Allir teir almennu stovnarnir á bygd- unum til dømis, eru bara avgreiðslustøð fyri miðfyri- sitingina, segði Ólavur Waag Høgnesen. Eitt dømi eru bankarnir, segði hann. Bankadeildirnar hava stutt sagt ongan rætt at taka nakrar avgerðir longri enn til eitt vist. Er talan um størri má, skal altíð spyrjast í høvuðsdeildini fyrst, segði hann. Fólkaflyting Dennis Holm hevði í sínum innleggi eitt meira søguligt yvirlit yvir, hvussu fólk støðaðist í teimum ymsu økjunum í Føroyum. Hann tosaði um fólka- flyting, sum verið hevur seinastu 15 árini ella so. Serliga úr útjaðaranum og til høvuðsstaðin ella teir størru býirnar. Men hetta er ikki nakað serføroyskt fyribrigdi. Hetta síggja vit um allan heimin, segði Dennis Holm. Føroyum eru tað serliga Suðuroyggin og Sandoygg- in, sum hava verið raktar av hesum trupulleikanum. Hinvegin eru Klaksvík og Tórshavn betri fyri. Hetta gevur ávísar trupulleikar í longdini, segði Dennis Holm. Hann vísti við talvum, hvussu gongdin hevði verið við fólkaflyting síðan 1985. Tað vísti seg, at Norð- oyggjar hava í grundini havt tann størsta vøksturin, umframt Havnina. Men grundin var tann, segði Dennis Holm, at Norðoyggjarnar náddu botninum í 1985, og tær broytingar, sum síðan hava verið har, hava so at siga mest verið positivar. Suðuroyggin og Sand- oyggin eru framvegis í minking í mun til restina av fólkatalinum í Føroyum. Ein grund er, at tað verða fødd nógv færri børn í hesum økjunum, umframt at fólk flyta frá. Ein av trupulleikunum í Sandoynni er, at tað er unga fólkið, serliga nógvar ungar kvinnur, sum flytir burtur. Sostatt sigur tað seg sjálvt, at burðatalið lækkar. Og avleiðingarnar eru øgiligar. Meðalaldurin hækkar samsvarandi, og tað krevur aftur, at størri og størri partur av inntøkunum, sum koma, skulu til eldrarøkt. Størri parturin av fólkinum er yvir 50 ár, segði Dennis Holm. Tó vísa framrokningar, at fólkatalið aftur kann økjast, um ávís tiltøk verða sett í verk, segði hann. Og tað eru serliga trý ting, sum kunnu ávirka tað. Tað fyrsta er vinnan. Annað er infrastruktururin. Og tað triðja eru trivnaðarfyri- treytir. Karmar, sum skulu vera í lagi, so fólk kunnu verða verðandi. Barnaans- ing, frítíðarumstøður og eldrarøkt fyri at nevna nøkur. Og ikki minst skulu læknaviðurskifti og tílíkt vera í lagi, so fólk kenna seg trygg. Í Sandoynni tykist hetta vera rímiliga væl skipað. Og infrastruktururin er góður í Sandoynni. Og nú Teistin kemur, verður helst bara heilt gott. Tó eftirlýsti hann eini ítróttarhøll. Í Sandoyunni er arbeiðs- loysið sambært tølum frá Hagstovuni tað sama sum í eitt nú Suðurstreymoy. Men tað passar ikki, segði Dennis Holm. Og tí hava teir valt at rokna tað øðrvísi út enn Hagstovan. Teir hava roknað út, hvussu nógv fólk er í vinnu heldur enn hvussu nógv eru meldað arbeiðsleys. Tey lærdu flyta Tað vísir seg ofta, at tað er fólkið við ongari útbúgv- ing, sum verður eftir í út- jaðaraøkjunum. Ein av trupulleikunum er, at fólk, sum flutt eru burtur, serliga tey við útbúgving, hava einki at koma aftur til. Tey fáa stutt sagt ikki brúkt sína útbúgving. Og av øðrum er ikki nógv, sum dregur tey aftur. Eru eingir møguleikar at brúka ein útbúgving, tíma tey ikki aftur. Og nógva- staðni stendur einki til fíggjarliga heldur í dag. Sandoyggin er eitt dømi um, hvussu ymiskar fyri- treytirnar eru hjá fólki at koma aftur. Kommunu- skuldin er summa staðni stór, og tí kann ikki vænt- ast, at skatturin fer at lækka. Tað stuðlar ikki fólki til at koma aftur. Hinvegin er húsaprísurin lágur, og ansingarmøgu- leikarnir til børnini eru góðir. Og tað kundi so kanska drigið eitt sindur aftur tann vegin. Men tað endar ofta við, at okkurt líknandi arbeiði, tey kundu fingið í útjaðaran- um, kunnu tey eisini fáa í miðstaðarøkinum, og har er lættari at ferðast til og frá. Og júst samferðlumøgu- leikarnir hava mangan víst seg at telja rættiliga nógv, tá fólk seta búgv. Dennis Holm vísir á, at tað er sera umráðandi, at fólk eru sum longst á stað- num, áðrenn tey flyta burt- ur til útbúgvingar. Har eru miðnámsskúlarnir sera týdningarmiklir. Tí tey trý árini eru sera avgerandi fyri, um fólk koma aftur, tá tey hava fingið eina út- búgving. Í hesum sambandi vísti Ólavur Waag Høgnesen á, at í Klaksvík var líkt til, at tey fólkini, sum høvdu tikið eitt nú HF útbúgving í Klaksvík, høvdu lættari við at koma aftur, enn onnur, sum fóru tey árini fyrr aðrastaðni at ganga í skúla. Tað bendi so aftur á, at longri fólk eru á einum stað, nærri kenna tey seg knýtt at staðnum. Tí eigur ein av uppgáv- unum við økismenningini júst at vera at fáa skipað miðnámsskúlar á økjunum, helt hann. Vit skapa sjálv útjaðaran Granskararnir Dennis Holm og Ólavur Waag Høgnesen frá Granskingardeplinum fyri økismenning løgdu fram nøkur sjónarmið um hugtakið økismenning á fundi í Skopun mánakvøldið Ólavur Waag Høgnesen segði millum annað í sínum innleggi, at eitt av gandaorð- unum í øllum tí, sum skal bera til, er marknaðar- búskapur Tað nyttar lítið at fáa nógvar almennar pengar til vegir og havnir, um einki verður gjørt annars, helt borgarstjórin í Skálavík á økis- menningarfundi í Skopun mánakvøldið ØKISMENNING Edvard Joensen Skopun Studningur er einki góður, hildu teir, sum løgdu fram á økismenningarfundinum í Skopun mánakvøldið. Og borgarstjórin í Skálavík var samdur og helt, at almennir pengar til vegir og lend- ingar nytta einki petti, um ikki okkurt annað eisini verður gjørt. Eftir framløgurnar á økismenningarfundinum í Skopun mánakvøldið var orðið frítt, og fleiri av fund- arluttakarunum høvdu hug at leggja okkurt aftrat tí, lagt varð fram. Borgarstjórin í Skálavík, Linjohn Christiansen, segði, at hann fekk illa kabalina at ganga upp. Tað nyttar lítið bara at rokna við almennum peng- um til eitt nú infrastruktur, tá einki hendir kortini. Vit hava brúkt einar 400 milli- ónir til samferðslu til Sand- oynna, segði hann. Tað helt hann var í fínasta lagi, men vísti samstundis á, at her er ov lítið annað.Tað eru eisini alt ov fá, sum brúka farleið- ina til arbeiðis dagliga. Hann visti ikki nágreiniliga talið, men kundi tó gera eina meting. Hon gjørdist rættiliga neyv. Eini 26 fólk helt hann. Hann heldur ikki, at tað ber til at siga bankarnar ringar fyri, at teir ikki fíggja fyritøkur í eitt nú Sandoynni, tí har er ov skjótt, at virðið minkar, og so fáa teir ikki sítt aftur, um tað endar galið. Hann helt tað vera eitt sindur løgið, at vit brúka nógvar pengar til sam- ferðslu, tá vit einki brúka upp á vinnufyritøkur í teimum økjunum, har nógvir pengar verða latnir til infrastruktur. Hann dugir ikki at skilja, hvussu eitt nú Framtaks- grunnurin arbeiðir. Í hvussu er verður ikki ser- liga nógv trúð upp á útjað- aran, meðan tað hinvegin sær út til, at nógv ber til í miðstaðarøkinum. Ofta verður ført fram, at landbúnaðurin eigur at gerast ein hvøuðstáttur í vinnuni á útjaðaraøkjunum. Men tað hevur einki roynst soleiðis. – Vit skuldu hildið, at landbúnaðurin skuldi kunn- að verið ein inntøka. Men tað er kortini beint øvugt. Til dømis í Sandoynni liggja stórir partar av jørð- ini fyri svarta einki. Bein- leiðis hobby, segði Linjohn Christiansen, borgarstjóri í Skálavík. Eisini løgtingsmaðurin fyri Sandoynna, Eyðun Viderø, tók orðið á fund- inum. Hann ásannaði, at trupulleikar hava verið av almennum fíggjarstovnum. Men hann heldur stutt og greitt, at har hevur onkun- tíð verið misbrúkt, tí hevur tað gingið so illa. Eyðun Viderø heldur ikki, at kommunurnar hava klárað nóg væl at skapt teir møguleikar, sum tær áttu at gjørt. Tað kemst fyrst og fremst av, at kommunurnar í Sandoynni eru so smáar og veikar, at tær stutt sagt orka ikki at skapa møgu- leikarnar, sum skulu liggja sum grund undir vinnulív- inum í oynni. Heldur ikki hann helt, at tað bar til at reka fyritøkur í útjaðarøkjunum eftir rein- um marknaðarbúskaparlig- um fyritreytum. – Hugsa vit bara ratio- nelt, segði hann, ber einki til, uttan bara tað, sum ligg- ur í miðstaðarøkinum. Størsta framstig, hann sær fyri Sandoynna, er í samband við undirsjóvar- tunnlarnar, segði Eyðun Viderø. Hann sær fyri sær ein stóran flogvøll í Søltu- vík, sum kann taka í móti øllum teimum stóru flog- førunum, sum væntast kunnu, um vit fáa nýggjar vinnur til landið. Og við teimum góðu royndum higartil eru av undirsjóvartunlum, verður tað eingin forðing fyri, at ein eisini verður gjørdur undir Skopunarfjørð um nøkur ár. Og so kann Sandoyggin fáa inntøkur av tí. Hann metir ikki, at tað eru nóg nógvir fyrimunir at flyta flogvøllin úr Vágum á Glyvursnes, nú undirsjóv- artunnilin kortini kemur vestur í Vágar. Tað er bara skilagott, um vit fáa ein flogvøll í Sandoynni, sum kann taka nógv størri flogfør, enn vit kunnu í dag, segði Eyðun viderø, løg- tingsmaður á Sandi á fundi í Skopun mánakvøldið. Mugu sjálv gera nakað – Hugsa vit bara rationelt, ber einki til, uttan bara tað, sum liggur í miðstaðarøkinum, segði Eyðun Viderø, løgtingsmaður – Vit skuldu hildið, at landbúnaðurin skuldi kunnað verið ein inntøka. Men tað er kortini beint øvugt, segði Linjohn Christiansen KAPPING Tíðindaskriv Finalan í Ársins DJ Kapping 2001 verður í Badmintonhøllini í Havn leygarkvøldið 20. januar. Dyrnar lata upp kl. 2300, og sjálv kapp- ingin byrjar kl. 2400. Finalistarnir eru: Streymoy DJ ESTEVEZ OTTAR SKOTTAR NorðoyggjarDJ MAXIMINUS DJ ICE Eysturoy DJ MOOD CD SINGLE Vágar TUMMAS GUDMUNDSEN DJ COOL Suðuroy KAJ ROEST CEM Á HÓLUM Kappingin fer fram á hendan hátt: Lutakast verður mill- um luttakararnar. Kapp- ast verður í pørum, tvs at tveir DJ’s eru á pallinum í senn. Hvør DJ spælir í 2 x 10 min. Einstaki DJ’arin skal so spæla uppímóti hinum. Hetta fremur kreativitetin og kappingarandan, um- framt at hesin háttur eisini tryggjar eina áhaldandi og undirhald- andi kapping . Dømt verður eftir somu criteria sum við innleiðandi umførini: Ljóðstýring upp til 25 stig Tónleikaval og ljóð- bland upp til 25 stig Framførsla upp til 25 stig Heildin upp til 25 stig Hægsta stigatal verður sostatt 25 stig. 200 atkvøðuseðlar verða býttir út millum tilvildarligar áskoðarar, ið telja sum ein dómari. Harumframt verða trígg- ir dómarar úr tónleika- umhvørvinum, siga fyri- reikararnir í tíðinda- skrivi. Føroya Skipara- og Navigatørfelag og Maskinmeistara- felagið Skipara- og Navigatør- felagið og Maskin- meistarafelagið hava nú sent skriv til Sjóvinnu- fyrisitingina og gjørt vart við, at hon er farin út um sínar heimildir. Hetta hendi, tá ið und- antaksloyvi dagf. 12.01.2001 varð útskriv- að til TJALDRIÐ. Sjóvinnufyrisitingin hevur m. a. loyvt skip- inum at sigla í heima- sigling við einum stýrimanni minni enn ásett í manningarskjal- inum. Feløgini hava víst á, at henda manningaráseting er gjørd av Sjóvinnuráð- num aftaná eitt kæru- mál. Sjóvinnuráðið er hægsti myndugleiki í slíkum málum og Sjó- vinnufyrisitingin hevur ikki heimild at broyta hesa avgerð. Harafturat hava feløg- ini kravt at fáa innlit í málsviðgerðina. Tey vilja hava at vita, hvørjir partar í málinum eru hoyrdir og hvørjar grundgevingarnar eru fyri, at loyvið er givið. Tað er greitt, at eingi umboð fyri manning- ingarfeløgini hava fing- ið høvi at ummæla und- antaksloyvið. Feløgini hava eisini reist spurningin um møguligt ógegni í samband við málsvið- gerðina við tað, at Sjóvinnufyrisitingin og Vaktar- og Bjargingar- tænastan eru stovnar undir sama stýri. Feløgini hava kravt, at loyvið verður tikið aftur beinan vegin. Finala í ársins dj 2001 Sjóvinnufyrisitingin farin út um sínar heimildir