mikudagur 25. oktober 2006síða 9

Nr. 206 - 25. oktober 2006 9 tíðindi Skeiv kvinna Læknarnir á størsta sjúkrahúsinum í Norðurevropa, Sahlgrenska Universi­ tets­sjukehuset í Götaborg ásanna í samrøðu við Aftonbladet, at teir hava gjørt eitt syrgiligt mistak. Ein 50 ára gomul kvinna kom til regluliga kanning á sjúkrahúsinum, men av einari ella aðrari orsøk vórðu royndir hennara blandaðar saman við royndirnar av einari aðrari kvinnu. Tað gjørdi, at læknarnir tóku annað bróstið hjá henni, sjálvt um tað var frískt. Samráðast um svartkjaftin Hósdagin og fríggjadagin verður fundast um, hvussu fiskiskapurin eftir svartkjafti skal skipast í 2007. Talan er um fyrsta regluliga fundin, síðani strandarlondini – t.e. Føroyar, ES, Ísland og Noreg – komu ásamt um heildarkvotu og býti millum londini. Høvuðs­ endamálið við fundinum í ár veðrr eftirmeta skipanini fyri umsiting av svartkjafta­stovni­ num. Ein skipan, sum millum annað inniber, at heildarkvotan skal minka við í minsta lagi 100 tonsum um árið frá 2007 at rokna. Nú kemur út bók um tann kenda rok­skipar­ an Jóan Petur hjá Mouritsi. Rit­høvund­ ur er Absalon Absalon­ sen, og útgevari er forlagið Løkur Lítli, sum høvundurin sjálvur eigur BÓKAÚTGÁVA Jóan Petur hjá Mouritsi varð føddur í Vági 1894. Stillisliga livdi hann, og stillisliga legði hann ár­­ar­ nar inn undir Vestur­grøn­ landi í 1963 í koyggjuni á seinasta skipinum, hann førdi. Í bókini verður sagt frá um smádreingin, sum lær­ arin einki væntaði sær av, men sum longu 12 ára gamal sýndi manndóms­ mót og áræði og tók teir vaksnu á bóli. Sum unglingi var hann sera ágrýtin. Hann var altíð millum teir bestu ella best­ ur at fiska á skipi í sjálv­ drátti. Sum skipari var hann altíð millum teir fremstu, og hann veiddi ta størstu nøgdina, nakað føroyskt snørisskip fekk eftir einum ári. Hann var bara 22 ár, tá hann fyrstu ferð førdi skip. Tað várið vórðu teir niður­ skotnir á Bankanum, men manningin varð bjargað á undursaman hátt. Øll tey 12 skipini, sum tá vórðu søkt við Føroyar eftir ein­ um samdøgri, verða um­ rødd í bókini, og nógvir av monnunum, ið vóru við, eru nevndir Sum sjómaður megnaði Jóan Petur fleiri ferðir tað, sum fyri øðrum kann tykj­ ast ógjørligt, ikki minst seinnu ferðina hann upp­ livdi, at skipið fór til botns. Eisini ta ferðina varð øll manningin bjargað undir ógvuliga torførum umstøð­ um.. Sera áhugavert er at lesa um henda sáttliga og lítil­ látaða mannin, sum ongan háva gjørdi um seg sjálvan, men sum ikki duldi, at eina ódnarnátt í havsneyð á Suðurlandinum upplivdi hann tað besta, honum nakrantíð var fyri, tá tann livandi Gud og Kristi fullgjørda verk á krossinum gjørdust hansara álit í einum og øllum. Sagt verður frá mongum sjáldsomum og áhugaverd­ um hendingum, og nógvir persónar verða umrøddir. Stórur partur av okkara siglingar- og vinnulívssøgu verður lýstur, eisini við nógvum myndum. Sumt av tí hevur sjálvandi serligt tilknýti til Vágsbygd, har ein mongd av fólki úr øllum landinum vóru í vinnu um ta tíðina. Hópur av áhugaverdum veiðutølum eru tikin við. 734 persónar og 155 skip og bátar eru nevnd. Høv­uðs­ persónurin er Jóan Petur, men ein partur í bókini er um Dánjal hjá Mouritsi, og ein annar er um Mourits hjá Jóan Peturi. Tað setur sín dám á bókina, at høv­ undurin hevur kent teir tríggjar og hevur sjálvur verið sjómaður í 52 ár og siglir enn. Bókin, ið ber heitið »Jóan Petur hjá Mouritsi«, er 386 blaðsíður. Hon verður gjørd hjá Einars Prent og verður í bókabúðunum um hálvan novembur. Kostnaðurin verður 360 kr, men hon kann tó bíleggjast frá útgevaranum fyri 300 kr. Fólkatal í Suðuroy 1801 – 1911 Í 1999 gav Torgir Strøm í Porkeri út bøkurnar Fólk í Suðuroy 1584–1840. Hetta var tilfar, sum Johan O. Samuelsen, sjómans­skúla­ lærari, hevði savnað úr kirkjubókum, tingbókum, pantiprotokollum, jarðar­ bók­um, kongsbókini og fólkateljingum, og sum Torg­ir skrivaði inn á teldu og síðani gav út. Hetta er vælegnað tilfar hjá ættar­ granskarum. Torgir hevur nú í fleiri ár skrivað fólkateljingar í Suð­ uroy inn á teldu. Síðani hevur hann gjørt broyt­ing­ ar, rættingar og tillagingar til hesar fólkateljingar (tann fyrsta frá 1801 og seinasta frá 1911). Hetta Fólkatal, sum nú verður givið út, er soleiðis ein til­laging úr fólkateljingunum. Er okk­ urt komið skeivt fyri í fólkateljingunum, er hetta rættað. Nøvnini eru tey somu, men stavsetingin er ikki altíð tann sama sum í fólkateljingunum. Heitini eru føroysk, og í staðin fyri aldur á fólki er føðing­ar­ dagur og ár skrivað. Ymsar broytingar eru gjørdar við uppseting soleiðis, at tann raðfylgjan, sum er í fólka­ teljingunum, ikki altíð er fylgd. Bøkurnar hava fingið heit­­ið Fólkatal fyri at gera mun á hesum bókum og beinleiðis avskrivaðum fólka­­teljingum. Hesar bøk­ ur eru at meta sum eitt slag av framhaldi av bókunum Fólk í Suðuroy 1584-1840, serliga ætlaðar fólki, sum fáast við ættarkanning, men vónandi eisini til gleði fyri onnur áhugað. Í fjør komu 4 bøkur út í A4 stødd: Fólkatal fyri Sumba, Víkarbyrgi, Agrar og Lopra 96 síður Fólkatal fyri Vág 80 síður Fólkatal fyri Porkeri og Nes 71 síður og Fólkatal fyri Hov og Fámjin 78 síður Í ár koma 3 bøkur út í A4 stødd, og tær eru: Fólkatalið fyri Trongisvág og Tvøroyri 111 síður Fólkatalið fyri Sandvík, Froðba og Øravík 105 síður Fólkatalið fyri Hvalba 103 síður Bøkurnar fáast við at ringja á telefon nr. 315854, nr. 373176 ella nr. 223274 ella skriva teldupost til: pouhan@ post.olivant.fo ella til: torgir@kallnet.fo. Bøkurnar fáast eisini í bókabúðunum. Tíðindaskriv Skattalættin ikki bara borgarligur Løgmaður ásannaði, at tað eru ikki øll í flokkinum, sum eru eins fegin um skatta­ lættan í samgongu­ skjalinum. Men hann heldur kortini, at skattalættin ikki er so borgarligur, sum fólk vilja vera við. Millum annað tí samgongu­ avtalan eisini gav eina hækkan til Samhalds­ fasta Landsfundur Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Eitt av evnunum, ið longu undan landsfundi­num hjá Javnaðar­flokki­num fekk um­­røðu, var skattalættin, sum er feldur í samgongu­ skjalið. Fleiri vildu vera við, at talan var um borgarligan politikk, so tað forslær, tí skattalættin var mestur hjá høgu inntøkunum. Og onn­ ur hildu tað vera skeivt, at eitt samgonguskjal verður orðað, har skattapolitikk­ urin verður fastlagdur fleiri ár fram í tíðina, hóast bú­ skaparligu fortreytirnar ikki eru kendar, tá avtalan verður gjørd. Og serliga hes­um seinasta gav løg­maður – sum eisini er floks­maður – viðhald í á landsfundinum. – Eg eri samdur við teim­ um, sum siga, at tað er ikki rætt at gera avtalu um eitt nú skattalætta fyri eitt fýra áraskeið, tí búskaparstøðan kann skjótt broytast, og tí skal ein skattalætti avtalast ár um ár. Eitt nú talar bú­ skaparstøðan í dag ikki beinleiðis fyri skattalætta, tí upphitingin er stór, og vit hava undirskot á okkara handilsjavna. Hinvegin er Jóannes Ejdes­­gaard ikki samdur í, at tað bert eru høgu løn­ir­ nar, sum hava fingið ágóð­ an av skattalættanum. – Okkara progressivi skattastigi ger, at lágar inn­ tøkur rinda lægri skatta­ prosent enn høgar inntøk­ ur. Men ein rindar toppskatt av seinast vunnu krónun­ um, tá árliga inntøkan fer upp um tað mark, sum er ásett fyri hægsta skatta­pro­ sent. – Tað er eingin loyna, at ein vanlig arbeiðaraløn liggur sera tætt at markinum fyri føroyskan toppskatt og fer helst upp um uttan yvirtíðararbeiði. Velur ar­­b­ eiðarin at arbeiða eitt sind­ ur yvir, so verður øll yvir­ tíðin skattað við hægsta skattaprosenti. Og tað er júst hetta, sum skatta­ lættarnir skulu broyta og hava broytt. Lønar­vøkst­ urin í sær sjálvum ger tað neyðugt at dagføra skatta­ stigan, tí annars lækkar markið fyri toppskatti. Við skattalættanum fer at bera til hjá lág- og miðalinntøk­ um at arbeiða yvir uttan at gjalda toppskatt oman fyri 50%. Men hin vegin, so vil ein skattalætti til hesar bólkar altíð merkja, at eis­ ini hægri inntøkur fáa sítt burturúr. Tað er innbygd í sjálva skipanina, Fingu eisini sítt Og hartil vísti løgmaður eisini á, at Javnaðarflokk­ urin eisini fekk sín part, tá avtalan varð gjørd. – Saman við hesari av­ talu gjørdu vit eisini av, at arbeiðsmarknaðareftirløna rgrunnurin skuldi hækkast við einum fjórðingprosenti frá hvørjum parti hvørt árið tó við hálvum prosenti frá hvørjum parti komandi ár. Hetta hevur m.a. havt við sær, at Samhaldsfasti frá 1. januar næsta ár fer upp um 2.000 kr., um mán­ aðin. Tá fer ein stakur pen­ sjonistur, sum ikki hevur aðrar inntøkur, at fáa góðar 9.000 kr. um mánaðin og ein hjún, bæði pensjonistar við ongum øðrum inn­tøk­ um, góðar 15.000 kr. um mánaðin. Vallyftið okkara var 10.000 kr. fyri tann staka og 16.000 kr. fyri hjúnini, segði løgmaður mill­um annað á lands­fundi­ num um vikuskiftið. Bók um Jóan Petur hjá Mouritsi