týsdagur 31. oktober 2006síða 31

Nr. 210 - 31. oktober 2006 31 vinnusíðurnar – Tað, sum hevur verið størsta íkast­ ið til gongdina og vøksturin í Ìs­landi, hevur verið privati­ seringin av bank­ un­um og teimum ymsu grunnunum sigur stjórin í Lands­ banki, Halldór J. Kristjánsson, sum heldur, at føroyingar kunnu læra av ís­lendsku royndunum á hesum øki Privatisering Jan Müller jan@sosialurin.fo Hvat kunnu Føroyar læra av útviklinginum í Íslandi, har privatisering av bankum og grunnum fær æruna fyri stóra búskaparvøksturin í landinum seinastu árini. Tann spurningin settu vit stjóranum í næststørsta ís­lendska bankanum ”Lands­banki”, Halldór J. Kristjáns­son. – Tað, sum hevur verið størsta íkastið til gongdina og vøksturin í Ìslandi, hevur verið privatiseringin av bankunum og teimum ymsu grunnunum. Tað er nakað man kann læra av Íslandi. Kann eg geva mítt íkast við nøkrum, so eru tað ráðini um at gera hetta skjótt og væl. Ikki í ov smáum bitum men í stórum eindum og privatisera relativt skjótt, tí tá fær man tær nýggju kreftirnar inn í hesar sterku fyritøkurnar. Føroya Banki er ein sera sterkur og góður banki. Men við privatum íleggjarum hevði hann kunnað ment seg víðari júst sum íslendsku bankarnir og sum Landsbanki gjørdi í 2000. – Um tú varð spurdur av føroyskum politikarum, um vit skulu privatisera 100% av Føroya Banka longu í morgin, hevði tú so svarað játtandi? – Ikki neyðturviliga so­leiðis. Men gerið tað so skjótt sum man følir ber til. Men ein má ikki geva politikarum ráð. Tað er ikki mín uppgáva. Eg kann bara siga, at royndirnar í Islandi eru tær, at man skal gera hetta kontrolerað. Gerið tað relativt skjótt men ikki yvir eina nátt. Tað skal fyri­ reikast væl. Tað almenn og kapping – Men eru tað ikki eisini fyritøkur í einum lítlum samfelag sum tí føroyska, har tað eisini er neyðugt at hava tað almenna við. Vit hava jú sæð bæði Smyril Line og Atlantic Airways, sum ikki vóru til var tað ikki fyri tí almenna eisini. – Tað byggir sjálvandi á umstøðurnar í hvørjum einstøkum landi. Og tað má man so sjálvur gera av. Eg fari ikki at leggja meg út í, hvussu føroyingar skulu hugsa, kann bara siga tykkum, hvat vit hava gjørt og hvat vit hava fingið burtur úr privatiseringum. Tó kann eg siga so mikið sum, at tað, sum kappast á marknaðinum, eigur at vera á privatum hondum. Tað eru væl royndirnar í øllum londum. Hevur tú kapping á bankaøkinum, innan telecom osfr. so eig­ur staturin ikki at vera involveraður, men harfyri sigi eg ikki, at tað ikki kunnu vera uppgávur, sum náttúrliga skulu vera almennar. Og tað kann so vera ymiskt frá landi til land. Landsbanki er næst­ størsta fyritøkan í Íslandi. Bara Kaupthing er størri. Halldór Kristjánsson held­ ur tað eisini kundi ver­ ið forvitnisligt at for­talt før­oy­ingum, at fíggjar­sek­ tor­urin í dag er nú tann størsti einstaki sektorurin í Íslandi, hann er størri enn fiskivinnan. Tað hendi í ár. Og hannn leggur aftr­at: – Tað er gleðiligt fyri okkum at síggja, at fíggingarsektorurin - eftir privatiseringina - er vaksin so nógv, at hann er tann størsti einstaki sektorurin í Íslandi. Lata upp deild i Føroyum – Hava tit meira ítøkiliga ætlanir við tykkara íløgu­ politikki i Føroyum? – Ikki júst. Vit vilja halda fram við tí, sum er. Vit hava fingið ein umboðsmann og hava áhuga fyri at menna okkara hjáveru her. Hákup Steingrimsson er settur sum umboðsmaður hjá Lands­banki og er í ferð við at fyri­reika virksemi her frá hølunum í Nólsoyarstovu í Havn. – Verða tit harvið ikki kappingarneytar hjá Før­ oya Banka og Føroya Spari­ kassa? – Vit vilja heldur kompli­ mentera hvør annan, fara saman við øðrum um størri uppgávur og vera við í uppgávum, sum møguliga ikki kunnu gerast uttan, at útlendskir bankar eru við. – Eiga føroyingar at leggja seg meira eftir tí fígg­ ingarliga økinum eins og tit hava gjørt í Íslandi? – Tað er so eitt av økj­ un­um. Men tað mest týdn­ ingarmikla er diversi­tetur, fjølbroytni. Órættvísar skuldsetingar – Nú verður nógv gjørt burtur úr, at ein orsøk til, at tað gongur so væl í Íslandi, er hvítvasking av russiskum gangstarapengum. Er tað ein órættvíst skuldseting? – Tað er fullkomiliga órætt­víst at koma við slíkum skuld­setingum. Eg veit ikki, hví tað verður skrivað so, tí teir íslendsku bankarnir eru fíggjaðir á altjóða kapitalmarknaðunum á ein sera opnan hátt, við opnum lániavtalum við heimsins størstu og fremstu bankar. Tað er einki í hasum søg­ unum, og eg veit ikki, hví tær koma fram aftur og aftur. Halldór heldur, at tað er bert ein lítil partur av danskarum, sum tekur undir við slíkum skuldsetingum, tí í tístóra og heila eru teir sera væl móttiknir í Danmark. Halldór J. Kristjánsson leggur aftrat, at tey í Íslandi hava gjørt sær stóran ómak við at kunna altjóða fíggingarmarknaðin um gongdina í Íslandi nógvu seinastu árini, hvussu sam­ felagið er ment og bygt út saman við teimum bestu partnarunum og bankunum í øllum heiminum, har opin­ leiki og skipað viðurskifti hava verið nøkur av lykla­ orðunum. M.a. hevur IMF váttað hetta. –Hetta er nak­ að, sum íslendingar hava arbeitt hart fyri. Halldór J. Kristjánsson, stjóri í næstastørsta íslendska bankanum, Landsbanki, ivast ikki í, at privatisering av Føroya Banka og øðrum almennum fyritøkum kann skapa stóran búskaparvøkstur i Føroyum, her saman við Janus Petersen, stjóra í Føroya Banka. Teir ynskja hvør øðrum tillukku við ávikavist 100 og 120 ára degnum Mynd Jan Müller Privatisering lykil til búskapar­ vøkstur í Føroyum Búskaparhitan í Kina Kinverski tjóðbankin heldur nú eitt sera vakið eygað við framhaldandi stóra vøkstrinum í búskapinum. Eftir trý ár við einum miðal búskaparvøkstri á 10% er vandin fyri ovurhiting nú vorðin ítøkiligur. Tí hevur Tjóðbankin nú tikið stig til búskapartiltøk, sum skulu tálma vøkstrinum. Eitt nú við rentuhækkingum, eins og stjórnin hevur í hyggju at seta serligar avmarkingar í gildi. Stress fyri 8 mia kr. Stress kostar donskum vinnulívi og statinum á leið 8 mia kr. um árið. Tað skrivar danska Børsen. Sagt verður, at hvønn dag eru 35.000 danir sjúkrameldaðir við stress sum grundgeving. Fyri vinnulívið er tað sjálvandi ein forðing fyri vøkstri, og tí verður nú lagt upp til, at virkisleiðslurnar skulu duga betri at broyta gerandisdagin hjá starvsfólkum sínum.