týsdagur 21. november 2006síða 10

10 Nr. 225 - 21. november 2006 Ein bólkur, sum viðger støðuna í føroyska fólka­ skúlanum, hevur skotið upp, at føroysk børn eiga at fara í skúla eitt ár fyrr enn nú. Hetta er eitt áhugavert uppskot. At børn byrja í skúlanum 6 ára gomul er rættiliga vanligt aðrastaðni, og hjá okkara stóra granna í ein beinan sunnan, byrja tey enn fyrr, uttan at børnini tykjast taka skaða av tí. Tað var ikki gott, tá vit fingu at vita, at t.d. lesiførleikin var alt ov vánaligur hjá føroyskum børnum. Hetta vóru skelkandi tíðindi, tí um lesiførleikin haltar, so halta evnini at tilogna sær nýggja vitan eisini. Tí kunnu vit sum samfelag ikki liva við einum slíkum úrsliti. At koyra børnini í skúla eitt ár fyrr loysir nokk ikki nakran trupulleika av sær sjálvum, tí har skal nógv annað til enn tað, men tað burdi bøtt um støðuna. Tað kundi tikið okkum upp á støðið í t.d. Noregi og Bretlandi, har børn duga at lesa veruligar barnabøkur sum 7 ára gomul. Spurningurin er tó, um vit skulu fylgja danska fordømið við forskúla, tí tað kann forvirra børn og vaksin. Er talan um eitt dagstovnatilboð ella er talan um undirvísing? Tá børn í øðrum londum, har ímillum nøkur av heimsins leið­ andi og fólkaríkastu londum, kunnu sita á skúlabeinki við lærarum rundanum seg sum 6 ára gomul, so er ilt at síggja, hví hetta ikki skal bera til í Føroyum. Ein annar møguleiki er, at hetta nýggja skúlaárið verður skipað við lærarum og pedagogum. Tað ræður um at gera skiftið frá dagstovni til skúla so trygt og gott sum møguligt. Eitt annað, ið eigur at vera havt í huga, er, at ikki øll lond, sum byrja skúlan við 6 ára aldur, klára seg eins væl. Her eru sum nevnt nógv viðurskifti at leggja upp fyri. Tískil eigur hetta mál at fyrireikast sera væl. Sosialurin Byrja í skúla sum 6 ára gomul? Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Henrietta Hammer henrietta@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Heini Kristiansen heinik@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00-13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað­leiðsl­an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. SAMBAND eirikur lindenskov eirikur@sosialurin.fo tlf 341800 viðmerkingar Fyri nøkrum døgum síð­ ani hevði Sosialurin á sjálvari fyrstu síðu eitt løgið úttalilsi frá einum íslendskum bankastjóra, sum vágaði sær at leggja seg beinleiðis politiserandi út í føroysk fíggjarviðurskifti. M .a. visti hesin stjóri at siga, at føroyingar áttu at privatisera pengastovnarnar. Grundgevingarnar hjá hon­ um vóru naivir banalitetir, sum bara vóru funderaðir upp á leysar gitingar, men als ikki nakra djúpri økonomiska vitan. - Men hvat kemur annars føroyskur pengapolitikkur einum íslendskum stjóra við? Ætlar hann, at Føroyar skulu blíva ein integreraður partur av tí íslendsku sápubløðru-økonomiini? Ella hevur hann eina heilt aðra privata dagsskrá? Hetta er, ið hvussu so er, ein fulkomuliga ó- accep­tabul innblanding í er­kvisnan føroyskan fíggj­ ar-problematikk. Og hví gloypir tað ”óhefta” blaðið, Sosialurin einum so vulgerum politiskum glepsi í ráum líki, uttan at stilla ein einasta uppklárandi mót­spurning? Er Sosialurin farin at renna ørindi fyri íslendingar? Fyri tað fyrsta veit hetta íslendska tilpiss ikki eitt vet meira um málið, enn føroyingar sjálvir kunnu hugsa sær til. Fyri tað næsta vísti hansara naiva skamm­ rósan av privatisering, at hann er inhabilur og hevur lítla hylling á, hvat føroyska bankamálið reelt snýr seg um. Fyri tað triðja rakar tað als ikki nakran íslending, hvussu føroyingar skipa seg politiskt ella fíggjarliga – hetta er púra ótolulig íslendsk ”ideologisk im­perialisma”! Vit hava leingi havt fólk, sum hava runnið á leistum fyri íslendingar og kyniskt hava avreitt fyritøku eftir fyritøku umframt harð­vunn­ in fiskirættindi til Ís­lands, antin beinleiðis ella kanska via strámenn. Hetta hevur verið ein fíggjarligur sorg­ ar­leikur í fleiri ár, og før­ oyingar hava latið seg leitt sum sakleys lomb til ís­lendska slaktibonkin. Men tað má vera eitt moralskt mark fyri, hvussu nógv útlendingar sleppa at blanda seg uppí føroysk viður­skifti. Resignatión og defaitisma Hví eru ikki fleiri føroyskir politikkarar, sum mótmæla avreiðingini og taktleysu íslendsku uppíblandingini? Hvat er orsøkin til hetta mannminkandi politiska upp­gávulyndi og hesa undar­ ligu føroysku defaitismu mótvegis teimum íslendsku investeringum, sum kunnu mergsúgva føroyskt vinnu­ lív? Effektiva danska fyritøkan DFDS mátti í síni tíð kempa fyri bara at kunna fáa kei- og havnapláss í Havn - føroyska skipafelagið var heldur ikki beinleiðis forkelað, men so skjótt sum íslendska felagið Eimskip kom til landið, fóru undir­ brotligir føroyingar at út­vega teimum alskyns sømd­ir, bæði í Havn og í Runa­vík. Men hvussu er gingið við farmagjøldum og service, síðani vit næstan fingu íslendskt mono­pol? Ja, tað gongur sjón fyri søgn - man saknar sanni­­liga danska kapping, effek­tivitet og initiativ. Sum eitt annað kuriosum kann eg nevna, at danska fyritøkan Jyske Bank hevði í 80’unum eina skikkiliga ætlan um at lata upp eina lítla filial í Havn, men tá reisti seg eitt satt ódnarveður av mótmælum, forargilsi og indignatión. Bæði løtu­politikkarar og vinnu­ lívsmenn ýldu um ”danska imperialismu” og ótolandi finansiella uppíblanding, so havnarfólk tordu illa at leiga danska bankanum høli. Tað var eisini skjótt, at Jyske Bank bakkaði. Men tað er alsamt gátuført fyri fólk, sum ikki dagliga ferðast í fíggjarklikum, HVÍ teir somu menninir, sum brølaðu alskyns ókvæm­isorð eftir eini lítl­ ari dansk­ari bankadeild í Havn, heilt lata sær lynda í dag og STEINTIGA, nú Kaupting og aðrir íslendskir skutilsveinar profiterað av føroyskum gáloysni, sum kann føra til, at íslendingar, sum frá líður, annektera ein stóran part av okkara vinnulívi. Hvat býr undir hesi óhugnaligu larmandi tøgn, nú tað tykist, sum um aggressivir íslendingar eru við at taka vinnulívsmenn okkara av bóli. Hví dýpdar­ kanna fjølmiðlarnir als ikki hetta pínliga málið? Hví referera føroysk bløð ikki nakað av tí debatt, sum júst hevur verið í donskum bløðum um tað ódámliga globala íslendska skatta- cirkussið, sum fær sjálvt garvaðar spekulantar at vaml­ast! Í Føroyum skulu føroy­ ingar, og avgjørt ikki ís­lend­ ingar, ráða! Taktleyst TILPISS Virgar T. Dalsgaard Vegna Føroya Kommunufelag Rósa Samuelsen Formaður Í tíðindasendingini á mid­ degi Hósdagin 16 november, var ein av yvirskriftinum at “ Kommunurnar eiga at yvirtaka eldraøkið, men neyðugt er at skipa tær í størri eindir fyrst, ta heldur Føroya Komm­ unufelag”... Hetta metir Føroya Komm­unufelag vera ein sera missvísandi yvirskrift. Talan var um eina samrøðu ímillum útvarpskvinnu og stýrislim í Føroya Komm­ unufelag, har ið nevndi stýrislimir legði fram sína persónligu fatan av, hvørt eldraøkið skal leggjast kommununum at umsita, og hvørjar fyritreytir eru neyðugar um hetta skal lata seg gera. Føroya Kommunufelag vil við hesum boða frá at felagið ikki hevur melda út, at kommunurnar eiga at yvirtaka eldraøkið, og at fyritreytin fyri hesum er størri kommunalar eindir Føroya Kommunufelag vil hinvegin vísa á, at fe­lagið altíð hevur havt tað fat­an, at um kommunu­ samanleggingar skulu fara fram, so er tað tær einstøku kommunurnar sum skulu taka støðu til hetta. Hvørji øki skulu leggjast út, í hvørji ræðfesting og undir hvørjum umstøðum hetta skal henda, er eft­ir felagsins tykki ein sam­ ráðingarspurningur ímillum land og kommunur. Rætting til tíðindasendingina á middegi hósdagin 16 november