týsdagur 21. november 2006síða 26

26 Nr. 225 - 21. november 2006 vinnusíðurnar ORKA Poul A. Mikladal beo.fo@mac.com Í lýsingini tann 5. desember fer Norröna fram við heim­ sins størstu vindmyllu á djúp­­um vatni. Norröna er tá, eftir ætlan, stødd á Beatrice oljuøkinum í Morayfjørðinum, á veg til Invergordon, nakað innari á fjørðinum. Fullmáni er, so møguligt verður at síggja hesa 170 metra høgu vindmylluna í mánalýsinum hendan morgunin. Beatrice vindmyllan, ið kann framleiða 5MW, er tann fyrra av tveimum, ið verða settar upp sum partur av eini royndarverkætlan, ið skal avgera møguleikarnar fyri at gera eina vindmyllupark, við 200 vindmyllum, á hesum økinum. Hendan vindmyllan stend­ur 22km úr landi á 45 metra dýpi. Hóast tað er vorðið alt meira vanligt við frálanda-vindmyllum, so er hetta fyrstu ferð, at royndir eru gjørdar á so djúpum vatni. Tað er oljufelagið Talis­ man Energy (UK) Limited, saman við el-felagnum Scottish and Southern Energy, sum stendur fyri hesi royndarverkætlanini á Beatrice oljuøkinum. Verk­ ætlanin vil menna nýggja tøkni og fram­leiðsluháttir so Evropa kann hava ein leiðandi leiklut á heims­ marknaðinum tá talan er um vindmylluparkir á opnum havi og djúpum vatni. Í verkætlanini eru eis­ ini týðandi evropeiskir granskingarstovnar, eitt nú Strathclyde Universitet og Aberdeen Universitet. Frálanda vindmilluparkir eru ikki óvanligar, bæði í Bretlandi og Danmark, men tær eru á grunnum vatni, nær við land. Beatrice vindmyllu-royndarætlanin er tann fyrsta á djúpum vatni. Nýtt ættarlið av orku Meðan Føroyar framvegis standa á gáttini til eina møguliga komandi olju­ vinnu er Bretland so smátt farið at rigga av sítt ævintýr við tí svarta gullinum. Ikki tí at bretski parturin av Norðsjónum er tómur fyri olju; men tað gerst støðugt torførari at útvinna hesa olju, og hóast Bretland enn er størsti oljuframleiðari í Evropa, so brúka teir meira olju og gass enn teir kunnu framleiða sjálvir. Talisman er ein av størstu olju- og gass­fram­ leiðarunum á bretska land­ grunninum. Teir gjørdust fyrst áhugaðir í vindmegi í 2001, tá oljuframleiðslan á Beatrice økinum nærkaðist upp høggingar tilgongdini. Ætlanin er at vindmegin skal leingja um lívið hjá Beatrice oljukeldunum við at minka um rakstrarútreiðslurnar, samstundis sum verandi undirstøðukervi og pallar verða brúktir. Tær báðar vindmyllurnar (enn er bert onnur komin upp at standa) verða ávíka­ vist 1,3km og 2,3km frá Beatrice Alpha pallinum og verða báðar forbundnar til hann við einum 33kV el- kaðali. El-orkan, ið verður framleidd av vindmyllunum verður brúkt á pallinum til at pumpa 5.600 tunnur av olju um dagin inn til oljugoymsluna í Nigg. Hetta vil minka um nýtsluna av el-orku, sum pallurin fær úr landi, gjøg­ num kaðalin frá Dunbeath, og harvið eisini minka um vandamikla CO2 útlátið frá verandi el-framleiðarum. Tað er eisini ein fyrimunur, at stutt er millum el-fram­ leiðslu og -nýtslu. Vindur og olja í samstarvi At frálanda oljuvinna og frálanda vindorka kunnu hava eitt munagott sam­ arbeiði, kom serliga til sjónd­ar undir upp setanini av fyrru vindmylluni. Beatrice Alpha pallurin hevur neyð­ uga undirstøðukervið og er støð fyri eftirliti og við­ líkahaldi. Alt verður stýrt frá pallinum. Í løtuni eru 4 pallar í økinum men tað er bert Beatrice Alpa, ið er mannaður. Har arbeiða 40 mans sum eisini taka sær av, at oljan frá hinum pallunum verður pumpað til lands. Tað er ein tyrlupallur á vindmylluni, so tað er skjótt at hava eftirlit og gera umvælingar. Beatrice vindmyllan Tann 5MW stóra vindmyllan vigar umleið 144 tons. Hon hevur tríggjar veingir ið eru 63m langir. Tornið, ið vigar 210 tons, er 88m høgt og er 6m í tvørmáti, í neðra. Fundamentið, ein gittar konstruktión, sum er teknað í Noregi og framleidd í Nigg, er 64m høgt. Veingirnir koma ong­ antíð nærri vatnskorpuni enn 28 metrar. Útsetingin av vindmylluni var eisini óvanlig, við tað at hon er tikin til havs, og sett á fundamentið, í einum stykki. Arbeiðið við at samla mylluna var gjørt á Nigg Construction Yard. Endamálið við royndar­ verkætlanini Verkætlanin skal fyrst og fremst vísa hvørjar umhvørvisavleiðingarnar verða og hvørjir búskapar­ ligu fyrimunirnir eru við at hava vindmyllur á opnum havi. Vitanin og royndirnar frá verkætlanini verða til gagns fyri evropeisku luttakararnar í verkætlanini og Talisman vónar at menna tøknina og ganga undan í framleiðsluni av frálanda vindmylluparkum á djúpum vatni. Verkætlanin skal vara í fimm ár og vil kosta umleið 385 milliónir krónur. Talisman hevur fing­­­ið stuðul frá skotsku lands­partastjórnini, bretska vinnumálaráðnum (DTI) og evroparáðnum. Verkætlanin er eisini partur av tí evrope­­ iska framtakinum DOWNVInD (Distant Off­ shore Wind farms with No Visual Impact iN Deep­ water). DOWNVInD fram­ takið er samansett av 15 ymiskum fyritøkum í seks evropeiskum londum. Nágreiniligar ætlanir og kostnaðarmetingar eru eisini gjørdar um burturtøku av vindmyllunum, tá tær einaferð mugu metast at hava tænt sínum endamáli. Um úrslitini frá royndar­ verkætlanini eru jalig og nøktandi, er ætlanin at fram­leiða 200 vindmyllur av hesum slagnum og seta tær út í Morayfjørðin. Hend­an ætlanin fer at kosta umleið 10 milliardir krónur. Orkan frá 200 vindmyllum av hesum slagnum vil nøkta 20% av skotska el- tørvinum. Beatrice royndar­verk­ ætlanin verður ikki einans mett sum ein fyrsta roynd at framleiða stórar nøgdir av varandi orku langt til havs. Verkætlanin hevur eisini møguleikar at loysa vælkendu trupulleikarnar við vindmyllum á landi; nevniliga mótstøðu frá fólki og torfør vindviðurskifti. Vindmyllur langt til havs eru minni sjónligar og har er eisini meira og javnari vindur. Fjarstøðan frá landi hevur tó fleiri avbjóðingar, eitt nú at leiða el-orkuna til lands. Men, við at brúka verandi undirstøðukervi hjá frálanda oljuvinnuni er hesin trupulleikin eisini loystur. Týðandi altjóða náttúruvirði Strondin fram við Moray­ fjørðinum hevur týðandi altjóða náttúruvirði, við stórum tali av umhvørvisliga viðbreknum økjum. Har eru eisini nøkur av teim týdningarmestu reiðringar plássunum hjá sjófugli í Bretlandi. Stórt tal av kópi heldur eisini til í økinum Víttfevnandi økir fram við Morayfjørðinum eru friðaði. Frá Wick til Peterhead eru ikki minni enn 30 økir sum eru friðaði við lóg. Her er serliga talan um øki, sum liggja undir á flóð, men geva føði til fugl, tá tað fjarðar út. Stórt tal av flytifugli steðgar eisini á her. Drangarnir við Duncans­ by Head er eitt av kendastu plássunum í Evropa fyri svartfugl. Økið har á leið lívbjargar 110.000 sjófuglum. Umframt øki fram við strondini í Morayfjørðinum, er eisini innari parturin av fjørðinum sjálvum friðaður. Hetta øki hevur altjóða áhuga, tí har húsast stórt tal av hvessingi. Fjørðurin verður eisini brúktur til vinnuligan fiski­ skap av skeljafiski, toski, hýsu og hvítingi. 15 skipa­ feløg (Smyril Line ikki íroknað) brúka fjørðin til flutning av ferðafólki (cruise ship), oljuútbúnaði, oljupallum og øðrum. Frágreiðing um umhvørvisárin Environmental Impact Assessment (EIA) Tann 4. juli í ár gav bretska vinnumálaráðið (DTI) sítt samtykki til Beatrice royndarverkætlanina. Av tí, at øll orkan frá vind­ myllunum skal brúkast í oljuframleiðsluni er verk­ ætlanin skrásett sum olju- og gassvinna. Áðrenn loyvið varð giv­ i­ð frá vinnumálaráðnum skuldi Talisman útvega eina fullfíggjaða frágreiðing um umhvørvisárin. Hend­an rúgvismikla frá­greið­ing lýsir út í æsir øll hugs­ andi umhvørvisárin roynd­ arverkætlanin kann hava. Eisini vísir frágreiðingin á, hvussu umhvørvið best kann verjast móti møguligum skaða frá virkseminum. Upprit (Scoping Report) Grundarlagið undir frá­ greiðingina um um­hvørvis­ árin, er eitt upp rit. Upp ­ ritið setur karmarnar fyri innihaldinum í frá­greið­ ingini um umhvørvisárin. Endamálið við upp ritinum er at: • tryggja, at frágreiðingin um umhvørvisárin leggur áherðslu á evnir, ið við­ koma verkætlanini; • viðkomandi fólk, stovnar og fyritøkur verða eft­ ir­spurd og eru við í tilgongdini; • geva fakfólki, sum skriva frágreiðingina um umhvørvi, eina ábending um ítøkilig vandamál; • tryggja, at tíð og orka ikki verður brúkt til evnir, ið mugu metast at vera týdningarleys fyri verkætlanina. Fyrsta stigið í fyrireikingini til eitt upp rit er at upp lýsa um verkætlanina, hava borgarafundir, ráðføra seg við allar viðkomandi partar og samla viðmerkingar o.s.fr.. Upp ritið eru treytirnar ella endamálsorðingin (terms of reference) fyri frá­ greiðingina um um­hvørvis­ árin. Frágreið­ingin verður eftirmett við støði í upp ­ ritinum. Vert er at leggja afturat her, at hugtakið umhvørvi er bæði tað náttúrliga og tað menniskjaskapta um­hvørvið. Umhvørvisrokn­ skapurin Her skulu bert nevnast nøkur fá tøl úr um­hvørv­ isroknskapinum: Fuglar av altjóða áhuga: Vípa 20.000 Fjallamurra 4.000 Tjaldur 10.000 Lógv 8.000 Spógvi 4.000 Lómur 2.000 Umframt hetta vóru umleið 50.000 sjófuglar skrásettir í Morayfjørðinum veturin 2003-4. Kanningar ið fyrr eru gjørdar vísa, at fuglur klárar vanliga væl at flúgva uttan um vindmylluveingirnar. Men rovfuglur hevur ikki somu evnir at víkja fyri Norröna framvið heimsins ” »Ravmagnið er helst tann uppfinningin, sum hevur havt við sær størstu framgongd og flest broytingar kring heimin.« Jóan Pauli Joensen, professari