týsdagur 21. november 2006síða 27

Nr. 225 - 21. november 2006 27 vinnusíðurnar vindmyllum. Mett verður at orsøkin til hetta er, at rovfuglur ikki er vanur við vandar og hóttanir úr luftini. Tað seinasta árið hevur Talisman havt ein radara á Beatrice pallinum. Hesin radarin hevur fylgt við og skrásett allan fugl, ið ferðast á økinum alt døgnið. Tað er fyrstu ferð slík skráseting er gjørd, og hetta arbeiðið fer at halda fram í royndartíðini eisini. Óljóð Stórur dentur verður lagdur á ljóðkanningar og -árin, serliga í byggitíðini. Mesti gangurin er frá stólp­ unum, sum skulu sláast niður í havbotnin fyri at festa fundamentið til vind­ myllurnar. Hagtøl frá frá­ landavinnuni vísa, at óljóð yvir 90dB órógvar serliga súgdjórini í havinum. Har­ næst kemur fiskur við sund­ maga. Fyri at minka um árinið frá óljóði, varð avgjørt at ‘byrja varliga’, t.v.s. at gera nøkur veik sløg fyrst, so súgdjór og fiskur fáa tíð at taka til rýmingar áðrenn byrjað verður av álvara. Fiskarí Myllurnar verða avmerktar á sjókortum og verða mál­ aðar í litum sambært altjóða reglum. Tað er eitt 500m radius trygdarøki rundan um Beatrice Alpha og el- kaðalar verða grivnir 0,6m niður í havbotnin. Telesamskifti og loftferðsla Tað er ein sannroynd, at vindmyllur kunnu órógva tráðleyst telesamskifti, radio og sjónvarp o.t.. Óvist er hvørja ávirkan vind­myllurnar fara at hava á radar­signal frá skipum og flogførum. Tað er tó ikki hugsandi, at tvær vind­ myllur fara at hava stóra ávirkan, men í fimmára royndartíðini verður høvi at kanna hetta. Nýskapandi royndarverkætlan Beatrice vindmyllu royndar­ verkætlanin er nýhugsandi og stórsligin. Tað kann tykjast løgið, at tað er olju­ vinnan, ið gongur á odda, men oljufeløg eru í dag sera áhugað í at spjaða sítt virksemi inn á alternativa orku. Eitt stutt yvirlit yvir bretsku oljusøguna kann geva svarið Umleið 35 milliardir tunnur av olju eru komnar úr bretska partinum av Norðsjónum síðan fram­ leiðslan veruliga tók dik á seg í 1970. Sambært Hubberts modellinum kom hendan framleiðslan í hæddina í 1997. Hvussu nógv olja er eftir veldst um útrokningarháttin. Generell semja er tó um, at 13,6 milliardir tunnur eru eftir í verandi oljukeldum; nokk til at gera Bretland út í 10 ár framyvir. Áhugin fyri at leita eftir olju á bretskum øki er tó stórur. Roknað verður við at 112 royndarboringar verða gjørdar tey komandi 2 árini. Hetta kann geva einar 1,5 milliardir tunnur. Við hjálp frá oljuvinnuni Samstundis sum bretska oljuvinnan roynir at fáa sum mest burtur úr ver­ andi oljukeldum og brúkar nógva orku til at finna nýggjar oljuleiðir úti í heimi, so er hon eisini sinnað at royna nýggjar leiðir á orkuøkinum. Talan er tá serliga um varandi orku, so sum vind-, aldu- og sólorku. Eisini brúka oljufeløgini nógvan pening til granskan og royndir til CCS (Carbon Capture and Storage), tað er at taka og goyma CO2. Eyðsæð er, at Beatrice vindmylluverkætlanin er eitt dømi um at oljuvinnan er í broyting. Ikki so langt sunnanfyri Morayfjørðin hava vit kanska skjótt eitt annað dømi um hetta - tann ætlaða Peterhead Hydrogen Power Station, hvørs høv­ uðslutakari, umframt Scott­ ish and Southern Energy (SSE), er British Petroleum (BP). Peterhead brint el- verks verkætlanin Ætlaða brint el-verkið í Peterhead er heimsins fyrst vinnuliga verkætlan ið hev­ ur til endamáls at minka um útlátið av CO2 við at skilja tað frá og goyma tað burtur. Um alt gongur eftir ætlan verður verkið klárt at taka í nýtslu í 2010. El-verkið fer at framleiða jørðgass frá Norðsjónum til brint og CO2. Brintið fer at verða brúkt til at framleiða 475MW av elorku. CO2’ið, 1,3 milliónir tons árliga, verður pumpað út aftur í oljukeldurnar hjá BP á Miller økinum. Har skal tað goymast, samstundis sum tað skal hjálpa til at kroysta meira olju úr økinum. At pumpa CO2 niður í oljugoymslurnar á Miller­ økinum, 4km undir havin­ um, fer at leingja lívið hjá oljuøkinum við 15 árum og gera tað møguligt at framleiða 40 milliónir tunnur aftrat, sum annars høvdu verið torførar at fingið fatur á. Hetta vil verða tann størsta EOR (Enhanced Oil Recovery) verkætlan í Norð­sjónum og verkið í Peterhead vil verða heim­ sins størsta brint-el-verk. Kjarnorka Á jólatúrinum hjá Norrönu verður ikki farið longur enn til Invergordon, so høv­ið verður ikki at síggja Peterhead, har milliarda verkætlanin hjá BP og SSE eftir ætlan skal verða. Men farið verður tætt framvið einum heilt øðrum slagi av orku – kjarnorkuverki, Dounreay, á norðursíðuni á Katanesi. Verkið byrjaði sítt virk­ semi í 1955 og í 40 ár gekk Dounreay á odda í heimsins gransking og menning av kjarnorkureaktorum. Teir so­kallaðu fast-breeder reak­ torarnir. Tveir reaktorar vóru bygdir: Tann fyrri var 15MW, nevndur Dounreay Fast Reac­tor (DFR), við tí eyð­ kenda hvíta kuplinum. DFR var virkin frá 1959 til 1977. Tann seinna royndin var ein 250MW, nevnd Proto­ type Fast Reactor (PFR). Hesin reaktorurin var virkin frá 1974 til 1994. Dounreay var fyrst og fremst bygt til kjarn­orku­ gransking og -menning og har var nógv virksemi í seinnu helvt í síðstu øld. Fólkatalið har í økinum trífaldaðist eftir stuttari tíð. Tá varð sagt, at el-orka frá kjarnorkuverkum var so bílig, at tað ikki fór at loysa seg at hava el-málara í húsunum. Í dag kunnu vit kanska loyva okkum at spyrja um tað finst nakar málari, sum vísir okkum kostnaðin av kjarnorku. Seint í 80’unum avgjørdi bretska stjórnin at steðga stuðlinum til fleiri royndir. Dounreay fekk ongantíð loyvi at framleiða el-orku á handilsligum grund­ ar­lagi. Miðskeiðis í 90’unum fekst Dounreay við vinnuvirksemi innan endurvinning og framleiðslu av orkuløðingum. Síðan 1999 hevur verið arbeitt við upprudding og niðurtøku av verkinum. Mett verður, at upprudd­ ingin verður liðug í 2036 og fer at kosta 30 milliardir krónur. Økið skal síðani liggja óbrúkt í 300 ár. Men hetta er ikki endin á kjarnorkuni í Bretlandi. Bretski forsetisráðharrin, Tony Blair, hevur fyri stutt­um boðað frá, at kjarn­ orka verður partur av fram­ tíðarorkuni - tað slepst ikki undan. Tað gongur alt ov striltið við at fáa nakra munagóða varandi orku ístaðin fyri tey gomlu kjarnorkuverkini, sum nú eru búgvin at taka niður. Torv Tað vildi verið ófyrigeviligt at tosa um orkukeldur í Skotlandi, uttan at nevna torvið. Ikki tí, at tað er stórur partur at teirra ‘orku­blandi’ (energy mix). Størsti parturin av torv­ inum, ið verður skorðið, verður brúktur í whisky­ framleiðsluni. Ein lítil partur verður eisini brúktur til hita í sethúsum, serliga úti á landinum. Tað er høgligt at hava orkukelduna við dyrnar. Skotar siga, at skert tú títt egna torv, verður tú heitur tvær ferðir. Men lívfrøðingar og umhvørvisfólk eru ikki samd í hesum og siga, at tú verður heitur tríggjar ferðir: 1. tá tú skert torvið, 2. tá tú brennur tað, og 3. tá tú fært rokningina fyri CO2 útlátið, verður tú heitur um oyrini. Lívfrøðingar og um­hvørv­ isfólk vildu helst, at torv­ heiðarnir fingu frið, tí teir eru bæði av søguligum og lívfrøðiligum týdningi. Og hartil er lítil brenniorka, og harvið lutfalsliga nógv CO2, í torvi. Tann fyrndargamla og søguliga orkukeldan - torv­ið - er ikki tann ein­ asta orku­keldan, ið bæði hevur fyri­munir og vansar. Hóast bæði fordómar og mis­skiljingar verða rudd­ aðar av vegnum, so eru orkuspurningarnir sera fjøl­táttaðir og torgreiddir. Serliga er hetta galdandi fyri tað varandi og ‘grønu’ orkuna. Hartil kemur tann sann­ roynd, at tað er torført at kappast við ta orkuríku olj­una, sum nógvastaðni spríkir upp úr jørðini, bert tað verður borað eitt hol. Hetta venda vit aftur til á hesum stað – men fyri hesaferð: Góðan túr til Invergordon! Keldur beatricewind.co.uk bpalternativenergy.com ukaea.org.uk wikipedia.org repower.de størstu vindmyllu