mikudagur 29. november 2006síða 6

6 Nr. 231 - 29. november 2006 tíðindi Skype uttan teldu Philips kemur nú á marknaðin við eini Skype-telefon, sum ikki nýtist at vera íbundin eina teldu fyri at koyra. Ein líknandi telefon er júst send á marknaðin av RTX Telecom, og hetta verður helst byrjanin til eina veruliga bylgju innan Skype- tøknina, sum ikki er heilt so nýggj longur. Telefoninarnar frá Philips og RTX kosta á danska marknaðinum ávíkavist 1.499 og 1.200 kr. George Best á pengaseðli Í Norðurírlandi er ein nýggjur pengaseðil nú komin í umferð. 25. november var júst eitt ár síðani, at fótbóltslegendan George Best doyði, og tað er hann, sum prýðir nýggja fimmø-punds-seðilin. George Best var einans 59 ára gamal, tá hann doyði, og hóast hetta einamest komst av støðugari ovurnýtslu av rúsdrekka gjøgnum nógv ár, so verður hann framvegis mintur sum ein av størstu hetjunum, sum landið hevur fostrað. Í altjóða fótbóltshøpi verður hann tíðum nevndur á linju við menn sum Pelé, Maradona og Cruyff. Formaðurin í ment­ an­ar­nevndini hjá Løg­ tinginum heldur ikki alt rugga rætt, tá ið úrslitið av kanningini sigur, at skúlin er sjúkur, meðan næm­ ingarnir tykjast raskir og sunnir og standa seg væl SKÚLAFUNDUR Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Tølini siga, at vit so ruddu­ liga eru dumpað í Pisa kann­ingini. Tað mugu vit fyri­halda okkum til. Um vit ikki gera tað, so hava vit ein stóran trupulleika. Hetta vóru fleiri av teim­ um, sum høvdu orð­ið á skúlafundinum í Miðla­ húsinum í Vágsbotni týs­ kvøldið so sára samd um. Tað skortaði heldur ikki upp á uppskot um orsøkir til úrslitið og upp á, hvussu skúlin kann betrast. – Um kommunurnar fáa fulla ábyrgd av fólka­skúl­ anum, so verða fyritreytirnar fyri betri skúla heilt víst betri, vóru ráðini hjá Heðini Mortensen, býráðsformanni í Havn og formanni í komm­ unu­samskipanini, ið eisini helt, at kommunurnar hava víst t.d. í barnaansingini, at tær eru førar fyri at umsita, og at kommunurnar í t.d. barna­verndarøkinum hava víst, at tær megna væl at samstarva. Jan Mortensen, stjóri í Vinnu­húsinum, hevði eisini sín heilivág fyri at fáa skúlan at rigga betri, enn hann ger tað nú: – Tað er sera týdn­ing­ armikið, at privat­prakt­is­ erandi lærararnir verða av­tiknir. Tað hoyrir ikki nú­tíðini til, at lærarin fær loyvi til at fara inn í skúlastovuna og at hurðin verður latin aftur, og at tað harvið einki samstarv verður millum lærarar og flokkar. Fleiri royndir og eftirmetingar eiga at vera í fólkaskúlanum, størri komm­ unur skulu hava ábyrgdina, og sentrali myndugleikin skal standa fyri visjónunum og eftirlitinum, vóru nøkur av hugskotunum hjá stjóranum í Vinnuhúsinum, sum eisini helt tað vera upplagt, at aðrir fakbólkar enn lærararnir sleppa framat: – Um t.d. ein verkfrøðingur hevur hug at undirvísa, so eigur hann at fáa møguleika til tað, um hann skúlar seg í námsfrøði. Sæst ikki á sjúklinginum Formaðurin í mentanar­nevnd­ ini, Andreas Petersen, sigur, at úrslitið av PISA undan­ kappingini kom óvart á. Hann hevði roknað við, at Føroyar fóru at liggja umleið á sama støði sum Danmark, sum gjørdist nummar fjúrtan. – Vit í mentanarnevndini hava havt tey mongu til­mæl­ ini um, hvat skal gerast fyri at hækka støðið til við­ gerðar í tvær vikur. Fyrst í desember fer Løgtingið at viðgera fólkaskúlan, og í tí sambandi fara vit at fáa fleiri upplýsingar frá Menta­ málaráðnum. Men hóast dapra úrslitið, og hóast tað ivaleyst er neyð­ugt at seta fleiri tiltøk í verk, so heldur Andreas Petersen, at vit ikki mugu leypa framav: – Í mínum dagliga lækna­yrki havi eg í tredivu ár kann­að og mett um úrslit av kann­ingum. Tá ið úrslitið fyri­liggur, og tað tykist kata­strofalt, og tá ið eg sam­stundis kenni sjúklingin og veit, at hann tykist hava tað gott, so spyrji eg meg sjálvan, um tað er nakað galið við háttinum, sum kanningin er gjørd uppá, og viðhvørt er tað neyðugt at gera nýggjar kanningar, var myndin, sum Andreas Petersen málaði, og hann helt fram: – Eg havi í mong ár fylgt børnum í føroyska fólka­ skúlanum. Tey síggja út til at hava tað gott, og tey flestu standa seg væl í mið­ námsskúlum, og føroyingar smæðast ikki burtur ímillum á lærdum háskúlum. Vit eiga at taka Pisa undankanningina og úrslitið av fyrstu kann­ing­ ina, sum fer at koma næsta ár, í størsta álvara. Men sam­stundis haldi eg, at vit skulu ansa eftir ikki at gera forhastaðar og avgjørdar niðurstøður. Tað er neyðugt við nýggjum kanningum, og eitt nú at fáa greiðu á, hvussu tað stendur til sammett við í grannalondunum, eitt nú tá ið tað ræður um støðið hjá lærarunum, penganýtsluna fyri hvønn næming og so mong onnur lyklatøl. Nógvir partar Hanus Joensen vísti á ítøkilig mál, sum tað er neyðugt at gera nakað við, um støðið í skúlanum skal hækka: – Partur av skúlanum er kannaður, men ikki allur skúlin. Undir kreppuni var eingin eftirútbúgving av lærarum. Nú er eitt sindur betri, men ikki nóg gott. Fysisku karmarnir eru ikki nóg góðir. Nógvir skúlar eru gamlir, ikki nútímans. Føroyski skúlin er tann bíligasti í Norðurlondum. Næmingarnir hava færri tímar, enn tey hava í granna­ londunum, og lærararnir fáa minni í løn enn lærararnir í grannalondunum fáa vóru nøkur av økjunum, sum stjór­ in í Kommunuskúlanum í Havn helt, at tað átti at verið hugt at. Sjúklingurin er raskur og sunnur Tað verður miðað skeivan vegin, tá ið tað verður skot­ ið lærarum og pedagogum í skógv­ arnar, at tey kunnu ikki semjast um børnini SKÚLAFUNDUR Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Tað passar ikki, tá ið tað verður sagt, at lærararnir og pedagogarnir stríðast um, um tað skal vera annar ella hin fakbólkurin, ið skal hava ábyrgdina av teimum seks ára gomlu. Í orðaskiftinum um fólka­ skúl­an í Miðlahúsinum týskvøldið var tað onkra løtuna róð fram undir, at talan er um stríð millum Før­oya Lærarafelag og Føroya Pedagogfelag, men hetta vildu feløgini ikki hava sitandi á sær: – Hatta er nakað, sum pol­ itikararnir plaga at brúka, tá ið teir royna at plasera ábyrgdina onkra aðra staðni enn hjá sær sjálvum. Men soleiðis hongur tað ikki saman. Kanska hevur tað áður verið soleiðis, men nú er tað ikki soleiðis. Sam­ starvið millum feløgini er fyrimyndarligt. Vit fundast nógv um felags áhugamál, og vit skulu finna út av tí, um ella tá ið skúlaaldurin verður lækkaður niður í seks ár, var viðmerkingin hjá Magnusi Tausen, formanni í Føroya Lærarafelag. Maibritt Jacobsen, peda­ gogur, telist millum teirra, um mánadagin handaði mynd­ugleikanum álit frá peda­gogum, sum snýr eg um, hvussu førleikin hjá seks ára gomlum er at fara í skúla: – Vit spyrja, hvat skúlin ætlar at læra tey seks ára gomlu. Um tað bara er at flyta fyrsta flokk eitt ár fram, so mæla vit inniliga frá at gera tað. Júst í hesum skeiðinum eru børnini í stórari broyting kensluliga, sosialt, rørsluliga og máls­ liga. Um talan skal vera um skúla og ikki dagstovn, so mæla vit til, at pedagogar taka sær av hesi uppgávuni, sigur Maibritt Jacobsen, pedagogur. Fundarluttakararnir vóru samdir í, at tað ikki hevur so týdning, um tað er í skúlahøpi ella stovnshøpi, at fyrsta undirvísingin gongur fyri seg. – Innskúlingin hevur stóran týdning, og tað eigur at vera rúm fyri, at tað ikki bara er aldurin, men eisini menningin og búningin, sum er avgerandi fyri, nær børnini fara í skúla. Summi eru búgvin til tað sum seks ára gomul, og onnur eru ikki búgvin at fara í skúla, fyrrenn tey eru átta ára gomul, vóru fleiri samd um. Leiðarin á fólka­skúla­ deildini í Menta­mála­ráðnum var meiri avgjørdur: – Í øllum grannalondum okkara fara børnini í skúla, tá ið tey eru seks ára gom­ ul. Vit eiga at flyta 1. flokk eitt ár fram. Tað ber við sær, at 10. skúlaár verður í tí aldri, sum tey nú eru í 9. flokki. So eigur 10. flokk­ur í núverandi líki at verða strikaður. Um vit flyta skúlabyrjanina fram, so hava børnini verið eitt ár longri í skúla, tá ið tey verða Pisa kannað, og har­ við vera vánirnar fyri betri úrslitum betri, enn tey eru nú, var sjónarmiðið hjá Olausi Jespersen. Stríðið er liðugt – Vit spyrja, hvat skúlin ætlar at læra tey seks ára gomlu. Um tað bara er at flyta fyrsta flokk eitt ár fram, so mæla vit inniliga frá at gera tað, segði Maibritt Jacobsen, pedagogur Andreas Petersen hevði hug at seta spurnartekin við trúvirði í PISA-kanningini, og segði at vit ikki mugu leypa framav og taka forhastaðar avgerðir