hósdagur 25. januar 2001síða 6

Nr. 17 - 25. januar 2001 11 10 Nr. 17 - 25. januar 2001 AUTO - Dag sum nátt - - skjótt og gott - Skalt tú bil hýra - so er tað 311234 BENZIN DIESEL KIOSK - ALT DØGNIÐ - AUTO 311234 AUTO NÁTT- BUSSURIN hjá Øssuri Christiansen Leygarkvøldið: • Úr Vestmanna kl. 24 • Úr Tórshavn kl. 01 • Úr Vestmanna kl. 04 • Úr Tórshavn kl. 05 (Koyrt verður um Kvívík og Kollafjørð, tá fráboðan fyriliggur) Onnur kvøld kann koyrast eftir avtalu Tlf. 424254 Bussarnir: Tlf. 287752 • 286254 Streymoy Norðoyggjar Vilja tygum við í Í býin - hvønn hósdag Ynskja tygum at lýsa í teiginum í býin, so fyllið út henda lepan og sendið hann til Sosialin, box 76, 110 Tórshavn – ella fax 314720 Tekstur Mat- seðilin Hósdagin 25. jan.: Fiskafrikadellur Fríggjadagin 26. jan.: Høsnarungalør Leygardagin 27. jan.: Oksasteik Mánadagin 29. jan.: Kjøtfrikadellur Týsdagin 30. jan.: Revelsbein Mikudagin 31. jan.: Hakkibúffur Kostnaður 32,- kr. *** Seinnaparts- TILBOÐ frá kl. 14.00: Juniorburgari 14,95 Maxiburgari ella Búffsandwich 19,95 Matstovan í Hoyvík Kaggin ÓLAVUR ÓLAVUR ØSTER ØSTER BAND BAND ÓLAVUR ØSTER BAND Kaggin Kaggin Kaggin www.kaggin.fo Fríggja-og leygarkvøldið spæla Sunnudagin verður bingo Sosialurin - 311820 Lesið Sosialin Tekna teg sum haldara, so fært tú sosialin 5 ferðir um vikuna til dyrnar Haldarar ’ F¿royum: 360,-/‡rsfj. Haldarar ’ Europa: 510,-/‡rsfj. 5 bl¿Ý einaferÝ um vikuna ’ Europa: 425,-/‡rsfj. Onnur lond: Ymiskir pr’sir Internet: 240,-/‡rsfj. Lesið -tað loysir seg VIÐMERKINGAR Ein sera dugnaligur og arbeiðs- samur lækni Vit røktarstarvsfólk á Føðideildini á Lands- sjúkrahúsinum vilja hervið harðliga mót- mæla grein í Sosialin- um tann 18. januar 2001, har greitt verður frá, at Ulrike Steuer- wald, barnalækni er meldað til fútan. Lesarin, ið ikki kennir Ulrike Steuer- wald, fær tað fatan, aftaná at hava lisið hesa grein, at her er talan um ein lækna, sum hevur framt brots- verk og eisini snýtt føroyingar. Vit, sum hava arbeitt saman við Ulrike, kenna hana sum ein sera dugnaligan og arbeiðsaman lækna. Vit á Føðideildini hava altíð havt sera gott samstarv við okk- ara barnalæknar og Ulrike var onki undan- tak. Tá hon kom, vóru møguleikarnir fyri undirvísing av okkum starvsfólki nógv batn- aðir, tí nú vóru tey tveir barnalæknar. Hetta gekk Ulrike sera høgt uppí og vit eru sera takksom fyri tann nógva lærdóm, ið hon gav okkum til frama fyri nýføðingarnar og foreldur teirra. Vónandi fer oman- fyri nevnda ógvuliga einsíðuga grein ikki at oyðileggja hugin hjá Ulrike Steuerwald, barnalækna, framhald- andi at koma til Før- oya at arbeiða. Tórshavn, 19. jan.2001 Sólfríða Helmsdal, sjúkrasystir Laila Dam Frandsen, sjúkrasystir Eyð í Funningsstovu, sjúkrasystir Lilian Dam, sjúkrasystir Kristina Poulsen, sjúkrasystir Turið Heinesen, sjúkrasystir Ása Isaksen, sjúkrasystir Nanna Kallsberg, sjúkrasystir Mirjam Carlsen, sjúkrasystir Anna K. Laursen, sjúkrahjálpari Meta Palle, sjúkrahjálpari Ester Sørensen, sjúkrasystir Jóannes Jacobsen Avmarking á, hvussu nógv ein einstøk fyritøka kann eiga av føroysku alivinnuni, er beinleiðis skaðilig fyri framleiðsl- una í vinnuni og í besta føri óviðkomandi fyri føroyska brúkaran. Tí er byrjandi kappbjóðingin um at seta so lágt hægsta mark sum gjørligt fyri, hvussu nógv aliloyvir ein fyritøka kann hava, ikki heppin vinnupolitikkur. Føroyski brúarin líkaglaður Í løtuni verður dúgliga kjakast um, hvussu stóran part av føroysku alivinnuni ein fyritøka skal hava loyvi til at eiga. Landsstýrismað- urin í vinnumálum, og onn- ur við, siga seg vera bangin fyri, at ein einstøk fyritøka skal fáa monopolstøðu í ali- vinnuni. Málið er sera aktu- elt, tí ein fyritøka er í løtuni sera aktiv á marknaðinum og roynir at keypa seg inn í fleiri alivirkir. Hetta hevur ført til eina byrjandi kapp- ing millum politikararnar, um hvør kann mæla til lægsta markið fyri, hvussu nógv ein fyritøka kann eiga av føroysku aliloyvunum. Einki mark er í løtuni, men landsstýrismaðurin vil hava eitt mark uppá 20%, og nú eru røddir frammi um, at markið skal vera 10%. Alt hetta fyri at sleppa undan, at nøkur fyritøka fær mono- polstøðu sjálvandi. Nú verður so eisini tosað um at seta í verk eina anti- trust lóg í Føroyum. Sipað verður her til amerikansku antitrust lógina (The Sher- man Act), sum var sett í gildi fyri at verja ameri- kanska brúkaran móti, at monopolfyritøkur skuldu stinga seg upp. Tá tosað verður um eina føroyska antitrust lóg, má metast, at henda skal virka fyri sama endamáli, altso verja før- oyska brúkaran móti mono- polfyritøkum. Men eingin mótsetningur er millum alivinnuna og føroyska brúkaran. Hvussu stóran part ein einstøk fyri- tøka eigur av føroysku ali- vinnuni kann vera full- komiliga líkamikið fyri før- oyska brúkaran. Tað, sum hevur týdning fyri føroyska brúkaran, er um tær fyri- tøkur, ið eru á tí marknað- inum, har hann keypur sínar vørur, hava monopol- støðu ella ikki. Tað hevur til dømis stóran týdning, um tað eru nógvar ella fáar bilasølur í Føroyum, tí hevði ein bilasøla monopol, hevði hon kunnað sett sínar prísir munandi upp, til skaða fyri føroyska brúkar- an. Men um alivinnan ella fiskivinnan hava monopol- støðu á heimsmarknaðinum kann vera eitt feitt fyri før- oyska brúkaran, tí føroy- ingar eru ikki brúkarar, tað vil siga keyparar, av alifiski. Vit selja alifisk. Tí skulu vit heldur virka fyri, at brúksrætturin til føroysku firðirnar verður brúktur til at fáa so sterka støðu á heimsmarknaðinum sum gjørligt. Ber til at brúka føroysku firðirnar til at fáa monopolstøðu á heimsmarknaðinum, hvat ikki er sannlíkt, so ongantíð betur – sjálvsagt ikki fyri keyparalondini, men fyri okkum. Um alivinnan í Føroyum hevur monopolstøðu ella er partur av fyritøkum, ið hava monopolstøðu, á heimsmarknaðinum, er ikki okkara trupulleiki, men trupulleikin hjá teimum, ið keypa fiskin frá okkum. Fyri tað, at amerikanski brúkarin møguliga noyðist at gjalda ovurprís fyri laks á matstovunum í New York, nýtast okkara politikarar ikki at missa svøvnin. Tvørturímóti kann tað verða ein fyrimunur fyri føroyska brúkaran, um ali- vinnan í Føroyum er eitt monopol ella partur av ein- um monopoli á heims- marknaðinum fyri alifisk. Hevur tann, sum brúkar føroysku firðirnar til aling, monopolstøðu har hann selur sín fisk, forvinnur hann meira, enn um hann hevði verið í harðari kapp- ing á marknaðinum. Og hugsa vit okkum, at lands- stýrið krevur leigu fyri brúksrættin til alifirðirnar, vil hann tí eisini gjalda meira, enn ein, sum ikki hevur monopolstøðu. Hesir pengar kunnu so fara í Bú- skapargrunnin saman við møguligu oljupengunum ella fíggja ein skattalætta. Tá verður monopolstøðan til beinleiðis gagn fyri før- oyska brúkaran. Skaðiligt fyri framleiðsluna Tí fara politikarnir skeivir, tá teir av øllum alvi royna at forða samanleggingum í alivinnuni, og hvat verri er, tað skapar óneyðugar trupulleikar. Avmarking á talið av aliloyvum, ið tann einstaka alifyritøkan kann hava, er beinleiðis skaðilig fyri framleiðsluna í vinn- uni. Eru eindirnar ov smá- ar, ber til dømis til at geva einum fjørði eitt hvíldar- skeið av og á, so hesin kann koma fyri seg aftur, sum talan annars hevur verið um. Eisini verður truplari at minka rakstrarkostnaðin sum mest, tí møguleikarnir fyri samskipan av ymsum pørtum av rakstrinum verða avmarkaðir. Av tí sama kann kappingarførið hjá alivinnuni gerast verri. Fyri tær fyritøkur, ið selja vørur og tænastur til alivinnuna, hevur tað lítlan ella ongan týdning, um ali- vinnan er miðsavnað ella ikki. Føroyska alivinnan er bert ein partur av virkis- økinum hjá teim flestu av hesum fyritøkum, og tær kunnu tí ikki pressast til at arbeiða fyri alivinnuna til undir marknaðarprís. Og er alivinnan ein stórur partur av virkisøkinum, ber til at keypa seg inn í vinnuna fyri at hava ávirkan, sum til dømis Havsbrún hevur gjørt. Tí er eingin orsøk til at áseta avmarkingar í ali- vinnuni fyri at verja undir- leverandørarnar. Halda politikararnir, at strategisk hugsan hjá eini stórari alifyritøku er ein vandi fyri aliframleiðsluna í Føroyum, kann ásetast í sáttmálanum um brúksrætt- indi til ein fjørð, at fram- leiðsla er ein treyt – tó má hædd takast fyri oman fyri nevndu hvíldarskeiðum. Tá hevur fyritøkan ikki møgu- leika fyri fyrst at keypa eitt aliloyvi í Føroyum og síðan ikki brúka tað, til dømis fyri at minka um útboðið á heimsmarknaðinum og har- við økja prísin. Soleiðis ber til at tryggja, at um ein út- lendsk fyritøka til dømis, sum møguliga hevur fleiri aliloyvir í Føroyum um hendi, niðurleggur fram- leiðsluna av strategiskum ávum, so kunnu myndug- leikarnir staðfesta, at sátt- málatreytirnar ikki eru hildnar, og at brúksrættind- ini tí verða tikin frá fyri- tøkuni og latin ella leigað út til onkran annan. Ein slík treyt hevði ikki forðað fyri effektivitetsfremjandi sam- anleggingum og hevði helst eisini verið betur móttikin av útlendskum íleggjarum enn ein avmarking á tal á aliloyvum og ognarparti í alifyritøkum. Um føroyska alivinnan verður miðsavnað hjá nøkr- um fáum fyritøkum, er tað tí, at hesar fyritøkur eru tær effektivastu og kunnu bjóða núverandi eigarum eitt størri nútíðarvirði fyri teirra fyritøku, enn teir vænta sjálvir at kunna for- vinna í framtíðini. Verða forðingar settar fyri slíkum handlum, kostar tað í effek- tiviteti, og tað er skaðiligt fyri allar partar: fyri núver- andi eigarar av fyritøkuni, tí teir ikki hava møguleika at selja sína fyritøku til hægsta prís; fyri teir, sum vilja keypa, tí teir ikki sleppa at brúka øll síni evni til virðisskapan; og fyri samfelagið, sum ikki fær gagnið av einari vinnu, sum verður rikin so effektivt sum gjørligt. Stutt sagt merkja avmarkingarnar, at forðað verður fyri, at ali- vinnan sleppur at tillaga seg soleiðis, at mest effek- tivu framleiðararnir sleppa framat, og tað er altíð skaðiligt. Tí eiga politikar- arnir ikki at leggja seg útí, hvussu stóran part av ali- virkseminum einstakar fyritøkur eiga, og um tær eru á útlendskum ella før- oyskum hondum. Hinvegin skulu politikar- arnir syrgja fyri, at landið fær marknaðarprís frá alar- unum fyri brúksrættin til alifirðirnar. Í Noreg er ætl- anin at selja alifirðir. Í Før- oyum selja vit ikki ognar- rættin til alifirðirnar, men lata brúksrættin fyri 12 ár í senn. Hesin brúksrætturin verður latin ókeypis í løtuni. Men júst sum fólk gjalda leigu fyri brúksrætt- in til eina íbúð, gjalda alar- ar, sum nú koma inn í vinn- una, leigu fyri brúksrættin til firðirnar. Tá ein alifyri- tøka verður seld í dag, er ein stórur partur av sølu- virðinum brúksrætturin til firðirnar. Tann skuldarbind- ing, sum fer fram fyri at fíggja hendan partin av keypinum, svarar til kapi- talisering av leiguni. Seljar- in, sum hevur fingið brúks- rættin til fjørðin fyri einki frá landinum, fær peningin. Men landið eigur firðirnar, og tað eigur at fáa leigu- peningin fyri alifirðirnar. Tí skal landið selja, ikki geva burtur, brúksrættin til ein fjør á uppboði hvørt 12. ár, tá loyvið gongur út og fellur aftur til landið. Um keyparin er føroyingur ella útlendingur, og um hann hevur fleiri onnur loyvir, er óviðkomandi. Alivinnan og antitrust Savnsmynd