hósdagur 25. januar 2001síða 8

14 Nr. 17 - 25. januar 2001 Elly, í familjuhøpi oftast bert nevnd Elly-omman, andaðist týskvøldið 16. januar aftaná stutta sjúkralegu. Ikki tí, árini vóru mong, og hon hevði frammanundan havt ymist strik, ernaðist aftur so hvørt, men at enda beið so ikki bøtur. Og sum eg segði við læknan andlátskvøldið, at hon annars var eitt so hendinga raskt, lívshug- að og birgt fólk, so segði hann einki vera at gera, hóast tey royndu. Tað er verðsins gongd, at fólk leggja árarnar inn fyrr ella seinni og ikki minst í framkomnum aldri, men hjá avvarandi er tað ofta óvæntað, og tíðliga, tí at vit ikki vilja síggja í eyguni, at árini kortini eru vorðin so mong. Og í Elly-omm- usa føri er tað ikki so løgið, so hugfarslig hon var sjálvt á gamalsaldri. Henni untist í allari giftuni at vera heima at ansa manni og børnum og síðani ommubørnum og gjørdi alt við áhuga, hegni og til lítar, ar- beiðssom og hartil fitt í hondunum. Hjá okkum, sum komu inn í hennara lív, var hon altíð blíð og fyrikomandi og ótrúliga hjálpsom. Og nú á henn- ara deyðslegu saknaði eg at síggja hennara troyttu og slitnu hendur, sum gjøgnum árini høvdu dugnað so mong- um í familjuni við mál- tíðum og pløggum ella drekkamunnum afturvið avsvalandi, vinsomum og skemtingarsomum práti og brosum, ikki upp á hennara treytir, men upp á okkara treytir í tí og tí løtuni. Elly var til tað seinasta klár og við uppá tað. Tað gjørdi, at hon var huga- lig at vera saman við, bæði hjá okkum til- komnu og ikki minst teimum yngru í familj- uni, sum eins og eisini fremmandabørnini kring summarhúsið forguðaðu hana, tann tíð tað var, tá tað stóð upp á pannu- kakur í langum banum. Sjálvur minnist eg bara gott um hesa gomlu og nú í mínum føri farnu vermóður, og minnist meg ikki tvørt orð hava verið okkara millum. Mannalív sínamillum snýr seg m.a. um sam- skifti, um lívið her á fold saman við hvørjum øðr- um upp á gott og ónt. Og í so máta hevur lívið saman við Elly verið yvirhøvur ómakaleyst og positivt, tí at hon sjálv hevur verið so positiv, forstandandi og lívsjáttandi. Og hjá børnum og ommubørn- um hevur hon verið ein fongur at fara á gátt hjá, tí hon hevur verið so opin, blíð og fyrikom- andi og kravlítil at vera hjá. Nú Elly umsíðir, troytt og mett av døgum hevur fingið frið aftan á eitt langt lív sum familju- menniskja, rennur mær til hugs, at tá eg aftur- komin í heimið týsnátt- ina fór inn í hennara køksskáp og skuldi turka mær um hendurnar kom eg í fløkju við ál- manakkan hjá henni, har deyðsdagin tann 16.01 stóð skrivað skriftorð- heilsanin: »Tann, ið trýr á Sonin hevur ævigt lív«. Og lat tað so vera okkara alra heilsan til Elly-ommuna handan evstu sýn og teimum nærmastu til troyst og ugga. Friður verið við minn- inum um Elly-ommuna. Vit á Ternuryggi Minningarorð um Ellu Djurhuus fødd Dam úr Havn deyð 16.01.2001, 82 ára gomul VIÐMERKINGAR Hans Pauli Strøm javnaðartingmaður Í umrøðuni, sum higartil hevur verið av uppskotin- um til nýggja lóg um barns- burðarskipan, hevur mest verið gjørt burtur úr tveim- um av teim óhepnu avleið- ingunum, nevnliga: dupult- gjaldið hjá almennu starvs- fólkunum, og útihýsingin av heimaarbeiðandi. Eg haldi tó at tað eru onnur viðurskifti í lógar- uppskotinum, sum tað er av minst líka stórum ella størri týdningi at rætta. Fyrst og fremst: • Útrokningargrundarlagið er til ógagns fyri tímalønt og onnur láglønt, • Lágmark eigur at setast fyri útgjaldinum, og • Tað eigur at vera ein al- menn arbeiðsgevara- fíggjað skipan. Útrokningar- grundarlagið Eftir §12 í uppskotinum skal grundarlagið fyri út- rokningini av barnsburðar- peninginum vera miðal A- inntøkan teir 12 seinastu mánaðirnar undan barns- burðarfráveruni. Serliga fyri tímaløntu og lágløntu arbeiðskvinnurnar, sum hava størsta tørvin á eini nýggjari barnsburðarskip- an, hevur hetta óhepnar avleiðingar. Tær hava ikki einans ta lægstu lønina, men ofta eisini sera óstøð- ugt arbeiði. Hjá nógvum teirra er mangan, at tey ikki fáa fulla arbeiðsviku, tíans- heldur at tey fáa fulla ar- beiðsmánað. Ein og hvør dugir at skilja, at skal út- gjaldið roknast eftir miðal- inntøkuni fyri teir síðstu 12 mánaðirnar, so kann verða ein veldugur munur á barnsburðarpeninginum hjá tí ófaklærda arbeiðs- fólkinum og teimum í góðum, føstum starvið. Tí má útrokningargrund- arlagið broytast, so sum eisini Føroya Arbeiðarafel- ag vísir á í sínum viðmerk- ingum til uppskotið, »so- leiðis at lógin fyrst og fremst verður ein bati fyri vanliga ófaklærda arbeiðs- fólkið, tí tað er her tørvurin fyri eini dagførdari skipan er størstur«. Og tað eru nógvir mátar at broyta útrokningargrundarlagið eftir hesum. T.d. sum fleiri av feløgunum skjóta upp, at útgjaldið verður eftir starvssetanini: ert tú í full- tíðarstarvi, fært tú fullan dekning, ert tú í parttíðar- starvi, fært tú samsvarandi partvísan dekning. Lágmark á barns- burðarpeningi Eftir lógaruppskotinum kann barnsburðarpeningur- in ganga líka niður í tað, sum svarar til eina arbeiðs- viku upp á 4 tímar. Til teirra sum eru niðanfyri, verður onki útgoldið. Men hetta markið, sum er uppá 10% av eini arbeiðaraløn, er púra burturvið. Hvat er meiningin við einum end- urgjaldi niður móti 350 kr um vikuna? Nei, her eigur, sum ávíst av fleiri av feløgunum, at ásetast eitt sømiligt lág- mark, sum barnsburðar- gjaldið ikki skal fara niðurum. Hesa minstuupp- hæddina skulu øll í hvussu so er fáa, uttan mun til inn- tøku. Ein bólkur við 12 fakfel- øgum grundgevur væl fyri hesum í sínum viðmerking- um: »Aðalendamálið eigur at vera, at skapa familjum, sum sum fáa børn ella ætt- leiða børn, rímiligar fíggj- arligar umstøður, tí hetta er ein av fyritreytunum fyri, at nýføddu børn okkara og tey børn, sum vera ættleidd, fáa eina góða byrjan í lívinum. Tí meta vit, at lágmark eigur at verða sett í sjálva lógina, soleiðis at skaptar verða best møguligar rammur fyri tær familjur, sum hava ábyrgdina av teimum nýføddu børnun- um.« Ein almenn arbeiðs- gevarafíggjað skipan Higartil hava vit havt eina skipan á almenna arbeiðs- marknaðinum, har arbeiðs- gevarin hevur goldið starvsfólkunum fulla løn í barnsburðarfarloyvi. Henda skipan hevur virkað væl við at hesir arbeiðsgevarar hava goldið í ein grunn, sum javnaði útreiðslurnar teirra millum. Á privata arbeiðs- marknaðinum hevur lands- kassin gjørt tað møguligt hjá løntakarum at fáa eitt avmarkað endurgjald eftir dagpeningalógini. Nú skulu hesar skipanir takast av, landskassin verð- ur partvíst sleptur undan sínum skyldum, og við nýggju skipanini, sum skal fevna um allan arbeiðs- marknaðin, skulu løntakar- ar nú inn at gjalda aðra helvtina av einum eyka- skatti upp á 0,50%, og ar- beiðsgevarar sleppa við at gjalda hina helvtina. Tað rætta hevði í staðin verið, at tann almenna barnsburðarskipanin varð víðkað til allan arbeiðs- marknaðin, so at skyldan til at gjalda varð verandi har, hon eigur at vera: nevnliga hjá arbeiðsgevarunum, teim almennu og teim priv- atu, sum tóku á seg at gjalda tey 0,50% av øllum útgoldnum lønum í ein fel- ags barnsburðargrunn, og harvið javnaðu útreiðslur- nar sínámillum. Ein stigvís longing av farloyvisskeiðinum Tað eru onnur viðurskifti í uppskotinum, sum eisini ivi kann vera um – m.a. er neyvan rætt at umsitingin av barnsburðarskipanini skal leggjast til ALS, sum heldur fult og heilt eigur at røkja sína uppgávu sum trygging hjá teim arbeiðs- leysu og meira aktivur ar- beiðsávísingarstovnur. Ein meira positiv broyt- ing kundi verið, at møgu- leiki varð fyri at longja tíð- arskeiðið í barnsburðar- skipanini út um tær 24 vik- urnar í uppskotinum. Tað hevði verið eitt týdningar- mikið familjupolitiskt framstig, um farloyvistíðin eftir nøkrum árum kundi verið longd, fyrst úr 24 upp í 36 vikur, og síðani úr 36 upp í 48 vikur. Atfinningarnar kunnu gera uppskotið betri Sum ávíst omanfyri er tað ikki tann samhaldsfasta hugsjónin, sum eyðkennir uppskotið til nýggja barns- burðarskipan. Tað er serliga hetta sum fakfeløgini hefta seg við í teirra atfinning- um. T.d. taka tey 12 fakfel- øgini (m.a. Starvsmanna- felagið, Skipara- og Navi- gatørfelagið, Pedagogfelag- ið, Sjúkrasystrafelagið, Lærarafelagið o.s.v.) so- leiðis til í sínum viðmerk- ingum: »Umframt onnur lógar- uppskot, sum verandi sam- gonga hevur gjørt, eru fel- øgini samd um, at rákið í førda politikkinum tykist at vera, at alsamt fleiri av teimum uppgávum og skyldum, sum tað almenna hevur havt, skulu leggjast út á borgararnar sjálvar, við tí avleiðing at samhalds- festið í samfelag okkara al- samt verður máað burtur, við teimum óhepnu avleið- ingum hetta kann fáa, ikki minst fyri tey, ið framman- undan eru verst fyri í sam- felag okkara.« Tað nýtist ikki at ganga so. Teir flestu flokkarnar á tingi vístu á fleiri ymisk viðurskifti í hesum lógar- uppskoti, sum kundi gera tað betri. Og við eini góðari nevndarviðgerð kann tað avgjørt gerast eitt stórt ar- beiðsmarknaðar-, sosial-, familju- og javnstøðupolit- iskt framstig. So at vit við nýggju lógini fáa eina barnsburðarskipan, sum tekur allan arbeiðsmarkn- aðin við – tvs. at tímalønt, ófaklærd og onnur á privata arbeiðsmarknaðinum nú fáa sjálvsøgd rættindi, sum higartil hava verið eitt privilegium hjá almennum starvsfólkum. Barnsburðarskipanin má betrast fyri tey lágløntu Lesið -tað loysir seg Tað er ikki sørt, at donsku miðlarnir gera nógv burtur úr føroyska landsliðs- málverjanum, nú sáttmáli hansara við Herfølge er um at renna út YRKISFÓTBÓLTUR Jákup Mørk - Nei í løtuni er einki so- leiðis ávegis. Nakað soleiðis svarar føroyski landsliðsmálverj- in, Jákup Mikkelsen, tá vit mikumorgunin spurdu, um nakað nýtt var hent við framtíðarstøðu hansara. Síðani hann fyri viku síðani setti seg sjálvan á sølulistan hjá Herfølge, hava donsku fjølmiðlarnir gjørt nógv burtur úr mál- verjanum, og bæði í bløð- um, á alnetinum og týs- kvøldið í sjónvarpinum hevur verið roynt at fingið viðmerkingar frá honum. Millum annað varð nógv gjørt burtur úr einum møguligum skifti til FCK, eftir at hann í svari til heimasíðuna, FCK-online, segði, at tað hevði hann av- gjørt verið áhugaður í, um teir komu við einum til- boði. Hugsar seg um Sum sagt, so hevði Jákup eingi nýggj boð at bera okkum mikumorgunin. Hann greiðir frá, at hann var á fundi við leiðsluna í Herfølge mánakvøldið, har hann fekk eitt uppskot um nýggjan sáttmála. – Eg segði við teir, at eg gjarna vildi hava nakrar dagar at umhugsa tilboðið, og vit gjørdu so av, at vit skulu hittast aftur hós- kvøldið. Um tilboð aðrastaðni frá, sigur Jákup, at har hevur so einki ítøkiligt verið á skránni enn. Spurdur um nakri sonevndir følarar hava verið, svarar hann, at okkurt smávegis hevur verið, men at einki víðari er hent við hesum enn. Annars vísur Jákup á, at umframt sáttmálan hjá sær eru eisini fleiri aðrir leik- arasáttmálar í felagnum, sum ganga út hetta kapp- ingarárið. Hann vildi tó ikki siga nakað um, hvørt hetta kundi ávirka støðu- takan hansara. Kanska heim Annars tykist tað serliga vera útmeldingin hjá Jákupi um, at hann møguliga fer heim aftur til Klaksvíkar at spæla, sum tykist hava skapt áhuga í donsku miðl- unum. Týskvøldið sást føroy- ingurin tosa við sjónvarps- liðið hjá danska TV3, har hann greiddi donsku hyggj- arunum frá, at tað væl kundi vera, at hann fór heim aftur til Føroya. – Verður tað soleiðis, so fari eg at halda fram í nøkur ár sum áhugaleikari, segði Jákup við sjónvarpsstøðina, og legði afturat, at møgu- leikarnir fyri hesum í løtuni vóru fifty-fifty. Fleiri av spælarunum, sum í aðru viku fara til Svøríkis við landsliðnum, eru skrásettir í øðrum feløgum enn teimum, sum teir fara at umboða í hesum kappingarárinum LANDSLIÐ Jóannes Hansen Listin við teimum átjan landsliðsspælarunum, sum fyrst í aðru viku skulu til Svøríkis at standa í and- glettinum, líkist sær sjálv- um. Talan er so at siga bara um tordenskjoldssoldátar. Føroyska ferðalagið fer úr Føroyum mánadagin 29. januar. Ferðast verður um- vegis Keypmannahavn. Dysturin ímóti Svøríki verður spældur mikudagin 31. januar klokkan 18.00. Hann verður spældur í innandura høll í Växjö. Pól Thorsteinsson er við aftur, eftir at leikbannið frá Kekkia dystinum í fyrra- árið helt honum burtur í fjør (og fer at halda honum uttanfyri í Luksemburg í mars). Merkisvert er tað, at Christian Høgni Jacobsen nú hevur vunnið sær pláss ímillum teir fyrstu átjan. Hann er einasti maður í átjan manna hópinum, sum enn ikki hevur spælt á landsliðnum. Í fyrsta umfari hevur Allan Simonsen sent boð eftir hesum spælarunum: Fróði Benjaminsen, Hans Fróði Hansen og Øssur Hansen úr B68. Jóhannis Joensen og Allan Mørkøre úr HB, Rógvi Jacobsen, KÍ og Christian Høgni Jacob- sen úr NSÍ. Hinir ellivu spælararnir eru – sambært kunngjørda listanum – skrásettir í útlendskum feløgum. Teir eru Uni Arge, Akranes, Sámal Joensen, Jens Martin Knudsen og John Petersen, Leiftur, Pól Thorsteinsson, Valur, Juli- an Johnsson og Kurt Mørkøre, Sogndal, Óli Johannesen, Hvidovre, Jo- han B. Hansen, OB, Jákup Mikkelsen, Herfølge, og Todi Jónsson, FCK. Tað er longu nú greitt, at í hvussu so er eitt avboð verður. Talan er um Julian Johnsson, sum sunnudagin breyt beinið. Ivaleyst verð- ur fyrsti eykamaðurin og aðrir eykamenn, um onkr- um av hinum fer at berast frá, funnin millum teir spælararnar, sum vóru á venjingarleguni á Svanga- skarði næstsíðsta viku- skifti, og sum eisini eru úttiknir til venjingarleguna, sum ætlanin er at hava í Gundadali annað viku- skifti. Teir spælararnir eru Magnus Poulsen og Arn- bjørn Danielsen, B68, Ják- up á Borg, B36, Tór–Ingar Akselsen, FS Vágar, Andrew av Fløtum, HB og Heðin á Lakjuni, KÍ. Jan C. Dam varð upp- runaliga úttikin til venj- ingarleguna, sum fyrr í mánaðinum var á Svanga- skarði. Hann gav avboð, tí hann er í starvsvenjing í Danmark. Ikki dagførdir Tvey nøvn, sum mest sum hvørja ferð hava verið á landsliðslistanum síðani 1994, eru ikki við hesa ferð. Talan er um liðfor- mannin Jens Kristian Han- sen og um Henning Jarn- skor. Jens Kristian Hansen er plágaður av skaða í fót- inum, tí er hann ikki úttikin. At Henning Jarn- skor ikki er á listanum hava vit ikki aðra frágreiðing uppá, enn at landsliðs- venjarin ikki ætlar at brúka hann. Onkur heldur ivaleyst, at tað hevði verið upplagt, at venjarin valdi Súna Olsen, sum er yrkisspælari í Hollandi, og sum verður roknaður at vera upplagt framtíðar evni til lands- liðið, men tað hevur Allan Simonsen ikki gjørt. Annars er tað sjónskt, at tað gongur illa at fáa skrásett flytingar millum feløgini. Tað sigst vera greitt, at Rógvi Jacobsen skal spæla við HB og at Heðin á Lakjuni skal spæla við B36. Báðir standa at umboða KÍ. Arnbjørn Danielsen skal spæla við B36, men hann stendur framvegis at umboða B68. NSÍ hevur gjørt avtalu við Jens Martin Knudsen, men sambært FSF yvirlit- inum er spæliloyvið hjá honum í Leiftri. Pól Thor- steinsson hevur sagt, at hann fer ikki aftur til Val, men spæliloyvið hjá hon- um er framvegis í Reykja- vík. Nógv prát er um, hvussu tað verður við Sámali Joensen og John Petersen. Vit kunnu stað- festa, at spæliloyvið hjá teimum báðum framvegis er á Ólafsfirði. Hans Fróði Hansen og Óli Johannesen hava skift felag, síðani landsdystin í Sveis. Í yvirlitinum hjá FSF sæst, at spæliloyvini eru flutt frá Sogndal og til B68 og frá AGF og til Hvidovre. Nr. 17 • hósdagur • 25. januar 2001 • 75. árgangur • www.sosialurin.fo Stórur áhugi fyri Jákupi Ágrýtni miðvall- arin skal ganga við gipsi næstu seks vikurnar og verður tískil ikki við í landsliðsferðalagn um til Svøríkis í komandi viku LANDSLIÐ Jóannes Hansen Listin við spælarunum, sum í komandi viku skulu við landsliðnum til Svøríkis, er almanna- kunngjørdur. Millum sjálvskrivaðu nøvnini er Julian Johnsson. Men Julian fer ikki við landsliðnum til Svøríkis, og tað er møguleiki fyri, at hann heldur ikki verð- ur tøkur, tá landsliðið seinnapartin av mars mánað skal spæla HM undankappingardystir í Luksemburg og Russ- landi. Julian hevur brotið beinið. Mánadagin varð hann gipsaður, og boðini frá læknanum vóru, at gipsið ikki fer av aftur fyrrenn um seks vikur. Tað vil við øðrum orð- um siga, at sjøtul gott og væl verður sett á mars mánað, áðrenn Julian Johnsson aftur kann fara undir venjingina. Sunnudagin spældi Sogndal venjingardyst á útivølli ímóti Brann. Dysturin varð spældur í Vestlandshallen. Tá eitt korter var farið, lá Julian á graslíkinum. Tað tókt- ist sum um hann hevði pínu, men hann treisk- aðist, reisti seg aftur og var við allar 90 minutt- irnar. Pínan hvarv ikki, og eftir røntgenkanningar mánadagin staðfesti læknin, at eitt bein í øðrum fótinum var brot- ið, og at tað fór at verða neyðugt við seks vikum í gipsi. – Tað er sera harmu- ligt, at vit hava mist ein av týdningarmiklastu spælarunum. Vit fyri- reika okkum til nýggja kappingarárið í tippulig- uni, og tað kemur illa við, at ein av monnun- um, sum hevur royndir av at spæla í bestu deild- ini, nú er settur uttanfyri í so langa tíð, sigur Tor- bjørn Glommes, sum er venjari í Sogndal. Ikki nóg búnir Ve n j i n g a r d y s t u r i n sunnudagin vísti, at enn restar tað nógv í hjá Sogndal, áðrenn teir eru nóg væl fyri at standa seg í bestu deildini. Úr- slitið var 6–2 til Brann, men tað var ikki fyrrenn síðsta korterið, at tað skrædnaði. Sogndal var tvær ferð- ir á odda. Kurt Hegge- stad skoraði bæði mál- ini. Tað er ikki føroyski máltjóvurin í Sogndal, Kurt Mørkøre, sum hev- ur skift eftirnavn. Talan er um norskan U–18 landsliðsspælara, sum teir í Sogndal rokna nógv við. Venjarin hevur hesa frágreiðingina til, at góða gongdin fyrstu 75 minuttirnar sunnudagin endaði við stórtapi: – Vit eru ikki nóg búnir til at spæla í tippu- liguni. Tað gekk væl størsta partin av tíðini, men so var tað týðuligt, at okkara spælarar vóru troyttir. Teir hugsaðu ikki nóg klárt síðstu løtuna. Mistøkini vóru fleiri, og teir í Brann sektaðu tey eirindar- leyst, sigur Torbjørn Glommes, sum kortini sigur seg vóna, at nógva og miðvísa venjingin fer at at síggjast aftur seinni í ár. Næsti venjingardyst- urin hjá Sogndal verður sunnudagin 11. februar. Hann verður á heima- vølli í Sognhallen og mótstøðuliðið verður Ålesund. Julian hevur brotið beinið Tað gongur seint at skifta felag