mikudagur 20. desember 2006síða 10

10 Nr. 246 - 20. desember 2006 Mánadagin varð endaliga álitið frá Stjórnar­skipanar­ nevndini handað løgmanni í Tinganesi. Greitt er, at tað liggjar nógvir arbeiðstímar og eitt sera stórt arbeiði undir hesum álitinum. Mangt áhugavert er í álitinum, sum givið fer at fáa nógva umrøðu í bæði fjølmiðlunum og í tí politisku skipanini annars. Vit á blaðnum vilja í hvussu gera okkara til, at álitið fær ta umrøðu tað eigur og annars at leggja upp til eitt breitt alment orðaskifti um teir mongu so týðandi spurningarnar, sum nomið verður við í álitinum, sum viðvíkja okkara framtíð sum tjóð. Álitið um nýggju stjórnarskipanina er sera áhugavert, og tað er týdningarmikið, at eitt so týðandi stig sum nýggj stjórnarskipan verður viðgjørt seriøst og krittiskt. Í sjónvarpinum í gjár sá tað tó út til, at kjakið druknaði í partapolitikki. Tað vil so altíð gerast partur av orðaskiftinum, hinvegin er hetta málið so stórt og so grundleggjandi fyri okkum øll, at tað er at vóna, at allir flokkar lyfta seg upp um tað oftani lítið gevandi flokspolitiska keglið. Vert er eisini at leggja til merkis alt fyri eitt, at tað í Jólaálitinum eru nakrar minnilutaviðmerkingar, sum eru krittiskar móti ymiskum punktum. Ein av greinunum, sum heilt givið fer at fáa nógva umrøðu, og sum m.a. Jóannes Eidesgaard, løgmaður hevur funnist at, er, har tað verður skotið upp, at løgmansembætið kann umskipast við tinglóg. Hetta er sera óheppið fyri lógararbeiðið sigur løgmaður við Sosialin í gjár. Hann vísir á, tað, sum verður skrivað løgmansembætið, at tað kann umskipast við tinglóg. Tað ber ikki til, tí hetta er í andsøgn við grundarlagið fyri stjórnarskipanarsmíðinum, tí hugsanin er, at grundleggjandi broyt­­ingar krevja broytingar í stjórnarskipanini. Tað er sera løgið, og í stríð við andan í teirri nýggju skipanini, at staðfestingarrætturin hjá løgmanni kann flytast til tingformannin við tinglóg. Staðfestingarrætturin er ein so týdningarmikil og grundleggjandi heimild hjá útinnandi valdinum, at tað er ikki rætt at taka hesa heimild frá løgmanni, og kann tað, sambært uppskotinum, fremjast við broyting í tinglóg (sí § 59, stk. 3). Staðfestingarrættin skal løgmaður hava, og skulu broytingar fara fram hesum viðvíkjandi, skal henda grundleggjandi broytingin fremjast við broyting av stjórnarskipanini sigur løgmaður í viðmerkingini. Vit síggja tí longu nú, at her er talan um ein rættiliga principiellan spurning um valdsbýtið millum løgting og landsstýri, sum Bárður Nielsen eisini vísir á. Høgni Hoydal sigur í minnilutaviðmerking seg vera heitan fyri einum møguligum forsetaembæti, men ávarar ímóti, at løgmaður skal hava heimild til at seta landið í undantaksstøðu. Kaj Leo Johannesen vil hava stjórnarskipanina at vera undir donsku grundlógini og heimastýrislógini. Men í uppskotinum stendur, at „henda stjórnarskipan er fram um lógir.” Ein minniluti í serfrøðingabólkinum við m.a. Jóannesi Hansen, samfelagsfrøðingi, mælir m.a. til, at tingið skal góðkenna uppskot til landsstýrismenn. Bólkurin mælir eisini frá, at løgmaður skal staðfesta lógir, tá hann einki lóggávuvald hevur. Her nógv at tríva í, og tað fara eisini vit at gera komandi tíðina. Sosialurin Endaligt álit um stjórnarskipan Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Henrietta Hammer henrietta@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Bjarta Joensen bjarta@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Heini Kristiansen heinik@sosialurin.fo Teitur Joensen teitur@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Kykmyndir: Alvin Ellebye Andersen alvin@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00-13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1330 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað­leiðsl­an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. SAMBAND eirikur lindenskov eirikur@sosialurin.fo tlf 341800 viðmerkingar Mín mál­ setningur Tann seinasta mánaðin havi eg regluliga við greina­­stubbum og í kring­ varpi viðgjørt evnir, ið av­gjørt treingja til at stramm­ast upp. Evnini eru hesi: Sáttmálin skal haldast Munandi hægri pensjón Avrokning til tíðina Betri arbeiðsum­ hvørvi Betri tryggingar­ viður­skiftir Stabilar sáttmálar Útgjald frá Als. Betri tænastu frá F. F. Eitt viðkomandi F. F.-blað Valið skuldi verið einfalt. Eg fari tí at biðja allar sjómenn krossa seðilin, meðan hann enn liggur á køksborðinum, og fáa hann í postkassan, áðr­ enn hann verður gloymd­ ur. Nýggj tíð skal koma. Dan R. Petersen Fyri nakað síðan samtykti Løgtingið at útlendsk sam­ tøk ella einstaklingar ikki skulu eiga meirilutan í fyri­tøkum í føroysku fiski­ vinnuni. Nú skuldi ein trú at alt var so sára væl. Tá Løgtingið hevur samtykt eina lóg so sleppur væl eingin væl frá at bróta lógina? Hetta skuldi verið greitt. Og eitt ting, sum hevur virðing fyri sær sjálv­um og sum ynskir, at onn­ur hava virðing fyri tí, skipar væl saktans skipa fyri at so er! Nú hendi so tað, sum vit øll vita, at onkur er so “formastiligur” at hann brýtur hesa lógina! “Big time” enntá. Og vit áttu at hildið okkum um høvdið og sagt: Nú verður heilt galið. Hatta fær álvarsligar avleiðingar. Nú rulla høvd – nú verða fiskirættindi inn­ drigin aftur – nógvir pengar mistir – stór skandala. – Men gakk. Helst er tað gamla søgan, at har vóru ov nógvir pengar uppi í, ov stór makt og politisk ávirkan var galdandi. Vina- og kenningapolitikkur eis­ ini, væl saktans. Tað var ein nevnd hjá Løgtinginum, sum avdúk­ aði at her var okkurt spinn­ andi galið. Vit høvdu altso frá hægsta stað fingið stað­ fest at lógin var brotin! Rest­in skuldi so bara verið procedura, ella vanligur ar­beiðs­háttur: Tann seki verður funnin og verður “behørliga” straffaður. Her er tað at øll vanlig procedura heldur upp og vrøvlið kem­ ur inn. Málið verður lagt fyri tingið. Løgtingið fær at vita frá einum av sínum egnu nevndum at ein av teirra egnu lógum er brotin. So verður farið fram so sum lógin skrivar? Eg meini løgtingið eigur væl ikki at gera mannamun? “Eing­in” eigur at sleppa væl frá at bróta løgtingsins lógir? – ella hvat? Kortini hendir tað fantastiska, at bara ein tinglimur heldur, at soleiðis eigur at vera. Onkur sigur at hesin tinglimurin hevur fingið missálit á seg sjálvan. Eg haldi ikki tað vera logiskan hugsanarhátt. Hesin tinglimurin er tann einasti, sum IKKI hevur fing­ið missálit. Tað hava tvørtur ímóti ALLIR hinir. Í hesum málinum hava vit tíverri 31 vrøvlhøvd á tingi og eitt skilafólk. Tað er mín niðurstøða. Nú eri eg ikki løgfrøð­ ingur, men mær vitandi er tað nakað sum eitur fyridømi innanfyri rættarskipanina. Hereftir vildi eg hildið, at ein og hvør frítt kann bróta løgtingsins lógir vísandi til áðurnevnda fyridømi? Løgtingið hevur jú sjálvt sagt, at tað er í lagi at bróta lógina! Tað skal onga avleiðing hava (bara nóg nógvir pengar eru inn­ blandaðir – væl saktans – og kennskapurin er í lagið)? Eg meini – hvat skal fiski­málaráðharrin gera við tann næsta, sum selur skip og føroysk fiskirættindi til útlendskan kapital? Er tað lógina hann skal umsita eft­ir? Ella eru tað onnur fyrilit? Vit onnur standa spyrj­andi... Nei – Kári Højgaard hevur ikki fingið missálit á seg í hesum málinum. Tað hava hini 31 – givið sær sjálvum! “Med lov skal land byggest”, verður sagt. Hvussu skal ein byggja land, tá tingið sjálvt heldur, at tað er í lagið at bróta lógina? Tað verður stuttligt at síggja hvussu tey greiða seg úr hesi fløkjuni (tey enn einaferð) hava vavt seg inni í. Eg kundi dulnevnt meg “Spurin”, men eg seti av prinsippi altíð mítt navn undir. Eg ynski løgtings­ limum góðan bata og góð jól. Vrøvlting ella Løgting? Sonni Jacobsen