hósdagur 21. desember 2006síða 11

Nr. 247 - 21. desember 2006 11 tíðindi Kundi hugsað mær at komið við einum ískoyti til kjakið á Tingi mánadagin. Evnið var m. a sum omanfyri nevnt. Principielt er sakin henda: Eitt hvørt virki skal hava fígg­­ing til sítt virksemi. Utt­ an fígging er jú ikki tal­­an um nakað virksemi. Fígg­ ing er ressourcir sum skulu til at virki yvirhøvur er í gongd. Talan kan vera um eg­infígging ella fremm­anda fígging. Ella um ein vil: eginpeningur ella fremm­ anda peningur. Eginpeningur er part­a­ pen­ing­ur ­ + flutt yvirskot. Fremm­andur peningur er t. d. eitt bankalán. Trupulleikin hjá nøkrum undir orðaskiftinum tyktist at vera, at fremmandur pen­ ing­ur ikki er av tí besta: vit missa ræðisrættin. Eingi krøv eru til for­rentn­ ing av part­a­pen­ingi/eg­­in­­pen­ ingi. Men til forrentning av fremmandum peningi/ lánum: nevniliga tað sum sam­bart lánsskjølunum er av­talað. Harafturímóti hevur part­a­pen­ing­urin ­fullan ræð­ is­rætt, væl at merkja um ein kann gjalda tað ein skal sambært lánsskjølunum. Láns­veitarin hevur ongan ræð­is­rætt. Leiðslan í Føroya Banka avgerð jú ikki hvat fólk skulu eta til døgurða. Samanber við kreppuna í ’92. Hvør ráddi fyri borg­um áðrenn skrædlið? Hvør fíggjaði? Hvør misti ræðisrættin? Hvør hevur fingið ræðisrættin aftur? Eru vit tvingað at taka lán kann væl hugsast at ræðisrætturin fer av hond­ um. Men ikki annars. Nú er væl høvuðs­trup­ul­ leik­in, at menn fara inn á eitt búskaparliga fakliga teknist (trupult) øki. Og vilja seta avmarkingar út frá moralskum ella pol­it­ isk­um kriterium. Altso at út­lendingar, hvør tað so er, ikki skulu eiga meira enn ein ávísan part. Nú kundi eg eisini hugsa mær at spurt: hvat er ein føroyingur í hesum sambandi? Fastbúgvandi sam­bært fólkayvirlitið? Hvat við dønum, skulu teir teljast við? Hvat við grøn­ lend­ingum? Skulu teir telj­ ast við? Teir eru jú ikki út­lendingar. Er Danmarks Skibs­kre­ dit­kred­i­t­fond ”útlendskur” pen­ingur? Soleiðis kundi eg hildið fram. Hvat merkir so ræð­ is­rætt­ur. Hann kann jú av­talast og broytast dag frá degi. Og hetta síggja vit hvønn dag innan virkini. Partabrøvini verða seld á partabrævamarknaðinum hvønn dag. Tingmenn vassa langt út við at brúka hugtøk, sum ikki kunnu operationaliserast ella mátast. Og uttan at hava definitiónir. Óansæð hvat, so kann og skal vinnulívið ikki stýr­ast og kontrollerast av Tinginum. Og hvat nú við teimum 4 frælsunum? M. a. fríur kapitalflutningur mill­ um lond. So orðið ræðisrættur er aldeilis ónýtiligt, tí tað kann ikki brúkast inna búskap ella jura av tingmanningini. Men av virkjunum hvønn dag. At útlendingar geva vinn­ uni lán er sjálvandi í lagi. Tað gevur als onga meining at føroyskir peningastovnar skulu fíggja allan flotan. Tað royndi Sjóvinnubankin fyrst í 50’unum. Úrslitið er vælkent. Og at enda: segði nakar nýggjur planbúskapur. § 266b er vedtaget af et parlamentariskt flertal i lagtinget. 17 for og 15 imod – så kan man mene, hvad man vil. Men at folkevalgte pol­ it­ik­ere, der er valgt ved dem­o­kratisk frit valg, nu vil underkende lagtingets beslutning, siger mere om dem, for det er demokratiet, som er grundstenen und­ er samfundet, og ikke § 266b, som de sætter spørgs­ måltegn ved. Vi har et repræsentativt demokrati. Vælgernes ind­ fly­d­else består i at vælge blandt de opstillede partier og opstillede til lagtinget. De folkevalgte skal tage ini­ti­ativ til lovforslag, be­handle og beslutte samt føre lovgivningen ud i liv­ et, ikke vælgerne, så havde man haft et direkte dem­ okrati. Så meget burde I vide – men tak, et har I så fortalt, at I ikke anerkender og respekterer demokratiet. Og det må man så huske ved næste valg. Endelig kan der hen­vis­es til FN’s Men­n­e­rett­ig­heds­ erklæring, der ikke er en forpligtende konvention, men som er grundtankerne bag det internationale dem­ o­krat­iske samfund, som Fær­øerne tilstræber at blive en del af i Vision 2015. Artikel 7: Alle er lige for loven og har uden for­ skels­be­handling af nogen art lige ret til lovens be­skyt­ telse. Alle har ret til lige beskyttelse mod en­hver forskelsbehandling i strid mod denne er­klær­ing og imod enhver til­skynd­else til en sådan for­skels­be­handl­ ing. Tað stóðst reiðiligt rok í løgtinginum av upp­skot­ i­num um at skoyta uppí grein 266b í revsilógini um verju av ávísum bólk­um í samfelagnum, og í hesum føri snúi tað seg um homoseksuel.  Eg havi eitt sindur ilt við at skilja, hvar munurin er mill­ um tey, ið neyðugt er at nevna í lógartekstinum, og so tey ið ikki er neyð­ugt at nevna serskilt, fyri at fólk kunnu verða vard­ur ímóti ágangi av hvørj­um slag, tað so er. Vit eru gjørd kunnug við, at í einum ávísum føri hev­ur persónur verið fyri á­gangi fyri sín kynsliga veru­máta bæði í orðum og krops­ligari viðferð, men sagt verður, at politiið ikki kann reisa ákæru, tí mál sum hetta er ikki greitt nevnt í revsilógini!!??  Hvat eigur so at verða gjørt í okkara rættarsamfelag, so tílíkt ikki kann gerast ó­straff­að? Sjálvur eri eg ikki nóg lógkønur at taka av­gjørda støðu um hetta, men ymiskar loysnir hava verið nevndar av okkara lóg­gev­ar­um í lógarsmíi.  Í hvussu so er útnevndu tveir politikkarar seg sjálvar til talsmenn og verjar fyri tey homoseksuellu, at grein­ in í donsku revsilógini hes­­um viðvíkjandi eisini skuldi vera galdandi í Før­­oy­­um, og tí komu tey við uppskoti um hetta. Verri gekst, tá málið kom fyri løgtingið. Nú fóru onn­ur í herna ímóti upp­ skot­­i­num, tí hetta ser­skilda átak beinleiðis stríð­ir ímóti ásetingum og siðalæru í Halgubók. Hvar eru vit nú stødd? Flestu okkara eru samd um, at náttúrliga sam­ band­ið millum kynini er mill­um mann og kvinnu. Tí­verri er tað soleiðis í ávísum førum, at nøk­ur ikki hava hetta nátt­úr­liga sambandið kynjanna mill­ um, og sagt verður, at tú hevur ikki avgjørt hetta sjálvur, men er “føddur” soleiðis. Aðrir trupulleikar hjá fólkum eru eisini at síggja í hesum “fødda” høpi, sum t. d. at onkur hevur trup­ul­ leikar av alkoholi, sum við­ komandi er “føddur” við, onnur við tjóðalyndi o.s.fr. Okkara siðasinni sigur okk­ um í nógvum førum, hvat vit skulu halda um alt, men í flestu førum mugu vit hava okkurt at stiðja okkum til, fyri at vera før fyri at taka støðu, og mær kunnugt er onki tryggari enn okkara bíbil, hóast okkara vesælu evni at fylgja henni! Tí haldi eg, at tað er skeivt at siga, at tað ikki er rætt at halda politikk og skriftina saman, men hetta skal ikki skiljast sum tað sama sum at halda politikk og átrúna saman! Tá verður pappírið í bíbliuni nýtt til at sláa hvønn annan við, meðan inn­i­haldið ikki er við! Rok hevur staðist í Tjóð­ veld­is­flokkinum, tí flok­k­ur­ in er skildur, tá Karsten Han­sen sambært síni and­ aligu sannføring ikki kundi fylgja restini av flokk­ inum, men meldaði seg út. Karsten verður hild­in vera ein róligur og heið­ urligur persónur, sum ikki tek­ur sovorðin stig fyri at gera seg sjálvan upp. Í dimmalætting 19. des. verð­ ur formaður floksins Høgni Hoydal endurgivin fyri at siga, at tað er “bæði ør­kyml­ andi og álvarsligt, um vit fara at býta løgtingslimir upp eftir trúgv..” og “Vit skulu taka avgerðir um politikk og ikki átrúnað.” Ting­maður floksins í Sand­ oy hevur ásannað, at hann kundi fáa trupulleikar við baklandið – veljarar - men hann vildi fylgja síni sann­føring og at­kvøddi fyri upp­skot­i­num! Tjóð­­­veld­­i­­­sflokk­urin hevur havt størri trupulleikar enn aðrir flokkar í hesum føri, men tíverri sær út til at teir ikki hava henda trupulleika, tá Karsten er farin. Nú hoyrist í fjølmiðlunum, at avgerðin hjá løg­ting­i­ num skal sendast til fólk­ a­­at­kvøðu, vísandi til á­­set­­ing í uppskotinum til stjórn­­ar­­skipan Føroya, sum hvørki er samtykt av løgtingi ella fólkinum. Tað er helst bert hetta, ið vantar í, at hur­l­i­vas­in er fullkomin! 20.12.06 Viðmerking: Ræðisrættur og fígging gordon ejdesgaard Til Jenis av Rana, Karsten Hansen, Alfred Olsen, Annfinn Kallsberg og Gerhard Lognberg Nina dahl Átrúni og politikkur Eyðun Mohr Viderø Hevur Sosialurin heitt á CJJ um at ummæla bók­ ina »Burtur«, ella hevur høvundurin gjørt tað av sínum eintingum? Hetta er ein spurningur sum eg vóni at redaktiónin á Sosialinum svarar mær. Er tað veruliga so, at Sosialurin hevur bið­ið CJJ ummæla eina bók, so eri eg stórliga skuff­ aður av hesum blað, tí so hevur blaðið – væl vitandi – biðið um at fáa ummæli á slíkum støði! Nú hevur Hanus Kamban skriv­að sína meting av hes­um slagi av ummæli og grundgevur fyri, hví hesin meiaristurin skriv­ar soleiðis, so tað er óneyðugt hjá mær upp­aftur at siga mína met­ing! Hana havi eg eisini skrivað um í við­ merkingini sum fyrst stóð í Oyggjatíðindum tann 20. desember undir yvirskriftini: Meiarí-fil­o­ soff­urin. Vit skrivandi hava ikki brúk fyri hesum slagi av um­mæl­u­m, og eg hugsi at red­ak­ti­ ónin á Sosialinum eig­ ur at rætta sovorðin “um­mæli” til at vera les­ ar­a­brøv! Eg havi gjørt mítt kanningararbeiði og spurt eitt starvsfólk á Sosialinum, um blaðið hevur heitt á henda mei­ ar­istin at ummæla, men viðkomandi dugdi ikki greitt at svara, men helt at CJJ hevði sent tað inn av sínum eintingum! Er tað so, so kunnu vit rættiliga staðfesta, at maðurin er ikki rætt­ sikt­aður! So er hann uppaftur verri statt enn eg skrivi um í míni viðmerking: Meiarí- filosoffurin! Men Sos­i­ alurin hevur eisini eina ábyrgd at rætta sovorðin “ummæli” - at flyta tey yvir til lesarabrøvini! Nú vóni eg at góði vinurin og á­byrgd­ar­blað­ stjór­in á Sosialinum, Jan Műller, tekur sær stundir at svara hesum spurningi: Hev­ur Sosialurin heitt á Carl Jóhan Jensen um at ummæla bókina Burtur? Viðmerking: Sosialurin roynir eftir før­i­muni at fáa fólk at um­mæla tær mongu bøk­ ur, sum verða givnar út. Mil­lum hesar mongu um­ mæl­­arar er eisini Carl Jo­han Jensen. Jan Müller, blaðstjóri Sosialurin eigur at kenna mørk Ólavur í Beiti Lesið -tað loysir seg