mikudagur 6. desember 2006síða 7

Nr. 236 - 6. desember 2006 7 tíðindi Fólkaflokkurin mest vanur at tosa um vinnulív og búskap, men nú skal hann eisini hava eitt sosialt andlit. Men hann skal hava ein sosialpolitikk, sum veruliga ber framá Politikkur Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Vit vilja ikki hava pensjónir. Vit vilja hava møguleikar! Hetta verður eitt av her­­róp­unum, sum Fólka­ flokk­­urin fer at seta í sítt skjaldrar­merki, nú tey so smátt eru farin at fyrireika seg til valstríð til næsta løgtingsval. Tað er bara eitt ár til næsta Løgtingsval og á Lands­­ fundinum hjá Fòlka­flokk­ inum í Øravík farna viku­ skifti vóru teir fyrstu spír­ arnir lagdir, sum skal tryggja flokkinum eitt gott val. Og Jørgen Niclasen, for­ maður fyri tingmanningina hjá Fòlkaflokkinum vísti á, at tann tíðin er við at vera farin, tá ið Fólkaflokkurin bara tosaði um vinnulív og búskap. Og tann gongdin skal vendast enn meiri, tí nú skal flokkurin eisini hava eitt sosialt andlit. Og fer flokkurin at byggja á eina útsøgn frá forkvinnuni í Javna, sum einaferð hevði hartað politikarar fyri at elska pensjónir. – Vit vilja ikki hava pen­ sjónir. Vit vilja hava møgu­ leik­ar, segði forkvinnan í Javna og hetta verður eisini grundarlagið undir okkara sosialpolitikki, segði Jørgen Niclasen. – Vit skulu hava ein sosial­ politikk, sum veruliga ber framá. Hann vísti eisini á, at ein kanning vísti, at pen­sjón­ir­ nar vóru tað, sum fólk við skerdum førleika, vóru frægast nøgd við. Hinvegin vóru tey ikki nøgd við teir møgu­leikar, tey høvdu á arbeiðsmarkn­ aðinum. – Sjálvt hjá almennum stovnum er tað torført at seta fólk við skerdum førleika í starv og tað kann ikki vera rætt. – Sum støðan er nú, er tað eitt krav, at tey, sum eru best skikkað til eitt starv í almennu umsitingini, skulu fáa tað. Fáa onnur enn tey best skikkaðu eitt starv, kemur Løgtingsins Umboðsmaður upp í leikin og átalar starvssetanina. Jørgen Niclasen segði, at tí er tað logikkur, at tá ið eitt alment starv skal setast, verða tey við skerdum før­ leika ikki mett at vera best skikkað og verða sostatt sáldað frá. – Hendan mannagongd førir við sær, at vit hava ein stóran skara av fólki, sum heldur enn fegin vilja sleppa til arbeiðis og sum heldur enn fegin vilja vera við til at lyfta byrðar í samfelagnum. – Men samfelagið vil held­ ur senda teimum pen­sjón og vil ikki loyva øllum hesum kreftum til arbeiðis. Tí fegnaðist hann um, at ein samd trivnaðarnevnd hjá Løgtinginum, við umboðum úr øllum flokkum á Løgtingi, uttan sjálvstýrisflokkinum, mælir til at styrkja tann part­in í Almannastovuni, sum hevur við arbeiðsávísing at gera. Hetta skal tryggja, at vit fáa fleiri vard størv. Hann fegnaðist eisini um, at ein samd trivnaðarnevnd mælir eisini landsstýrinum til at krevja, at allir almennir stovnar, sum eru størri enn eitt vist, skulu hava eitt ávíst tal av fólki við skerdum før­ leika í starv. Fyri at styrkja støðuna hjá førleikaskerdum, held­ur trivnaðarnevndin eis­ini, at atlit skulu takast fyri fólkum við skerdum før­leika í setanar- og uppsagnar­politikkinum hjá tí almenna. – Vit halda eisini, at um­ støðurnar hjá fyritíðar­pen­ sjónistum eiga at broytast, so at tað loysir seg hjá teim­um at arbeiða. Sum støð­an er nú, missir ein fyri­ tíðarpensjónistur 60 krónur av pensjónini, hvørja ferð hann forvinnur 100 krónur í lønandi arbeiði, umramt skattin. Sostatt fáa tey lítið og onki burturúr at arbeiða og í summum førum fáa tey minni at liva fyri, tá ið tey arbeiða, so nógv verður tikið í skatti og mistari pensjón. – Tí hevur trivnaðarnevndin hjá Løgtinginum mælt til, at pensjónin skal bara skerjast 30 krónur fyri hvørjar 100 krónur, ein fyritíðarpensjónistur forvinnur. Jørgen Niclasen sigur, at støðan er tann sama hjá fólkapensjónistum og hjá útróðrarmonnum, sum fáa minstaforvinning. Pengarnir fylgja pensjónistunum Annars vísti Jørgen Nicla­ sen á, at samgongan í løtuni arbeiðir við rætti­liga­ grundlegjandi broytingum í pensjónsviðurskiftunum hjá pensjónistum. – Í dag er støðan tann, at tá ið pensjónistur flytir inn á ellis-og røktarheim, missa tey pensjónina, men fáa nakrar krónur um mánaðin til lummapening. – Hetta er ikki virðiligt og tí arbeiða vit við eini skipan, har pensjónin fylgir pensjónistunum. T að merkir, at verður pensjónistur lagdur inn á ellis-og røktarheim, skal hann varðveita pensjónina, men skal so sjálvir gjalda tað, sum tað kostar. Hann helt, at einasta rætta var at gera tað sama fyri børnini, so at pengarnir altíð fylgdi børnunum. Tað merkir, at foreldrini kundu sjálvi gera av, um tey høvdu børnini á ansingarstovni, ella um tey ansaðu børn­un­ um heima og fingu ansingar­ gjaldið útgoldið. – So hevði tað ikki ver­ ið samfelagið, sum tók av­ gerð­ina fyri foreldrini, men foreldr­ini sjálvi, segði Jørgen Niclasen. Hann vísti á, at Sam­bands­ flokkurin vísti ikki tank­ anum frá sær, men Javnaðar­ flokkurin var hvørki til at høgga ella stinga í. Annika Olsen helt ikki, at tað var nøkur loysn at eggja øðrum foreldrunum til at vera heima, tí tað var fáa staðni at tað bar til, tí flestu húski í dag hava brúk fyri tveimum inntøkum. Men har tað ber til, hev­ur hon onki ímóti at peningur fylgir barninum, so at foreldur ansa sínum egnum børnum og fáa ans­ing­argjaldið fyri tað. Uppgávubýtið ímill­ um Landið og komm­ unurnar verður eitt høvuðs­mál í val­ stríðn­um til næsta løgtingsval Valstríð Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Hvørji mál skal Landið um­­sita og hvørji mál skulu leggjast undir kommunurnar at umsita. Hetta verður ein av teim­ um stóru spurningunum í val­stríðnum upp undir næsta Løgtingsval. Tað meta í hvussu so er odda­­menninir í Fólka­ flokkinum. Á Landsfundinum í Øra­ vík, farna vikuskiftið, vísti Jørgen Niclasen á, at ósemja er í samgonguni um, hvørji mál skulu leggjast undir kommunurnar at umsita og, hvørji mál skulu liggja eftir hjá landinum. – Fyri Fólkaflokkin er ong­ in ivi um, at vit eiga at leggja fleiri og fleiri málsøki undir kommunurnar at umsita. Í hesum sambandi er fólka­skúlin nevndur, men onnur hava eisini nevnt eldraøkið. – Stóri fyrimunurin við at leggja málsøki undir kommunurnar at umsita, er, at viðurskifti, sum hava við borgaran at gera, verða viðgjørd og umsitin úti í økinum, har borgarin býr. Fólkaflokkurin ivast ikki í, at hetta fer at gera um­sitingina nógv betri, tí hon er nærri borgarunum. Leggja vit fleiri málsøki undir kommunurnar at um­sita, er tað ein gyltur møguleiki at fáa almennar stovnar fluttar úr Havnini, so at suðuroyingar kunnu umsitast úr Suðuroy og ikki úr Havnini. Jógvan á Lakjuni, lands­ stýrismaður í skúlamálum, ivaðist ikki í, at í framtíðini verður tann, at ábyrgdin fyri ølkum skúlaverkinum verður løgd undir kommunurnar at umsita og at landið bara kemur at sita eftir við ábyrgd­ini fyri tí yvirskipaða lógarverkinum. Jacob Vestergaard, lands­ stýrismaður í inn­lend­ ismálum helt, at tað hevði avgerðandi týdn­ing at fáa eitt greitt ábyrgdar­být­ið ímillum land og kommunur. Men hann helt eisini, at tað verður gjørt við skili, tá ið mál verða løgd undir kommunurnar. – Tað er lættari fyri borg­ ar­an, at avgerðirnar verða tiknar í nærumhvørvinum, helt hann og tí var hann heitur talsmaður fyri at leggja øki undir kommunurnar. Hann sá tað eisini sum eitt økismenningartiltak, tí økt umsiting í nær­um­hvørv­ inum, merkir fleiri almenn størv úti um landið. Annika Olsen tekur fult undir við, at kommunurnar fáa fleiri øki at umsita, so at avgerðir verða fluttar nærri borgarunum. Men hon helt, at tað er umráðandi, at pen­ ing­ur fylgir við. Tí helt hon at tað var ov nógv at hava sjey komm­un­ ur. Tað rættari er kanska, at tað eru fýra- fimm komm­ un­ur, so at Tórshavnar Komm­­­una veruliga fær ein kapp­ingarneyta, tí sum er, er Tórshavn helst tann einasta kommununa, sum er før fyri at átaka sær málsøki av týdn­ ingi at umsita og tað er ikki rættvíst. Taka frælsið frá smáum kommunum Heðin Zachariasen er ikki samdur, tí hann helt, at smærri kommunur megnaðu eisini sína uppgávu. Hann vístu á, at í Sunda Kommunu vóru tríggir nýggir stovnar og smærri kommunur høvdu megnað betri enn tær størru at nøkta tørvin á barnaansing. Men hann helt, at tað var umráðandi, at gongdin, sum er nú har landsskatturin lækkar og kommunuskatturin hækkar, kann ikki halda fram. Tað gevur eitt býtið ímillum økini, sum er alt ov ójavnt. Hann var eisini ósamdur við Jacob Vestergaard, sum hevði býtt landið sundur í sjey ávís samstarvsøki. – Tað tekur frælsið frá teimum smærri komm­un­ un­um og avmarkar møgu­ leikarnar hjá teimum at sam­ ráðast, tá ið tær ikki hava møguleika at sam­starva meiri enn tann eina vegin. Kortini harmaðist hann um, at komm­unu­sam­an­ legging hevur ført við sær, at Havnin er vorðin enn størri og sostatt er tann minni vorðin enn minni ístaðin fyri at leggja soleiðis sam­an, at økini verða meiri javnt stór. Heldur ikki Heðin Zach­ aria­sen ivaðist í, at ábyrgd­ arbýtið millum landið og kommunur verður ein partur í valstríðnum. Størri sjálvræði til kommunur verður stóra málið í valstríðnum Tann tíðin er við at vera farin, tá ið Fólkaflokkurin bara tosaði um vinnulív og búskap. Nú skulu sosialmálini fylla meiri, segði Jørgen Niclasen, formaður fyri fólkaflokkin á tingi Fólkaflokkurin skal pynta sosiala andlitið