mikudagur 6. desember 2006síða 17

Nr. 236 - 6. desember 2006 17 tíðindi Oljugrunnur Jan Müller jan@sosialurin.fo Hóast Noreg gjørdist olju­ tjóð fyri meira enn 30 árum síðani, so varð almenni oljugrunnurin ikki veruleiki fyrr enn í 1991, og fyrstu inntøkurnar komu ikki í grunnin fyrr enn í 1996. Í dag eru flest allir norðmenn sera fegnir um oljugrunnin, hóast tað javnan er frammi, hví ikki fleiri pengar kunnu brúkast úr grunninum. Í vikuni var ein av stjórunum í norska oljugrunninum í Føroyum, har hann helt fyrilestur í Oljutinginum. Pål Haugerud vísti á, at um føroyingar finna olju ein dag og fáa stórar inn­tøkur frá hesi vinnu, so kunnu norsku royndirnar við einum oljugrunni kanska vera til hjálpar. Tað finn­ ast í dag fleiri ymiskir olju­ grunnar í heiminum, eitt nú í Alaska, Kuwait, Venzuela og Noregi. Sjálvir halda norðmenn, at teirra grunnur er av teimum frægu, skal man veruliga tosa um at spara upp inntøkur frá olju­ vinnuni til komandi ættarlið eisini. Hetta krevur, at tað er stór politisk semja, og tað hava norðmenn so megnað higartil. Tó at Framburðsflokkurin, sum í dag er ein tann størsti flokkurin í Noregi, fegin sær, at slúsurnar verða latnar upp, so oljupengarnir kunnu streyma út í samfelagið. Tað verður tó helst av ongum, soleiðis sum Stórtingið er mannað. Norska skipan góð fyrimynd Norski oljugrunnstjórin mælti føroyingum til at hyggja eftir norsku skip­anini, tá vit ein dag møguliga skulu til at gera av, hvat risastórar inntøkur frá eini oljuvinnu skulu brúkast til og hvvussu tær skulu handfarast. Norsku royndirnar eru so mikið góðar, at fleiri onnur lond leita til Noregs at kunna seg um norsku skipanina. Eitt nú hevur nýggja oljutjóðin Eysturtimor júst sett á stovn ein oljugrunn eftir norskum mynstri. Nær ein komandi føroysk oljutjóð fer at gera tað er so upp til politikararnar. Skipanin í dag er tann, at oljupengarnir verða spardir upp til komandi ættarlið, men avkastið, sum er um­leið 4%, er so tøkt á fíggjarlógini á hvørjum ári. Norðmenn leggja stór­an dent á, at pengarnir í olju­ grunninum ikki fara til íløgur í norska samfelagnum. Har er staturin sum er eitt nú gjøgnum Satoil longu ein stórur íleggjari. Tískil verða oljupengar frá Oljugrunninum til íløgur bara brúktir í útlandinum. Brúkið sunt vit og skil Norski oljugrunnstjórin greiddi umleið 60 vinnu­ lívsfólki, politikarum og øðrum áhugaðum á Olju­ tinginum á Hotel Føroy­um mánakvøldið frá, hvussu øll skipanin við olju­ grunninum er bygd upp og virkar. –Tað ræður um at brúka sítt sunna vit og skil, soleiðis at inntøkurnar koma fleiri ættarliðum til góða. Vit hava valt ikki at brúka ov nógv men heldur spara upp til eitt nú eldru ættarliðini, sum verða størri og størri umframt til komandi ættarlið. Skipanin virkar soleiís, at man hevur integrerað oljuinntøkurnar í sjálvan fíggjarpolitikkin og hevur man sera góðar og neyvar rættningslinjur fyri, hvussu nógv man kann brúka úr grunninum hvørt ár. Tað ræður tí um at um­sita grunnin, sum verður mettur at vera heimsins størsti grunnur, væl. Tað eru 4000 milliardir krónur í grunninum. Eig­arin av grunninum er norska Fíggjarmálaráðið og verð­ ur grunnurin um­sitin av Norges Bank. Eftirlitið við grunninum og tess risa­inntøkum verð­ur eisini raðfest sera høgt. Í veru­ leikanum fungerar grunn­ urin sum ein sparikonto hjá statinum. Í mun til aðrar oljugrunnar í heiminum, so verður roynt at tryggja, at talan ikki er um sparing, sum so samtíðis fer útaftur sum lán í hinum endanum. Góðir stovnar altavgerandi Pål Haugerud vísti á, at tað hevur alstóran týdning fyri eitt oljuland, at tað hevur teir neyðugu almennu stovn­­arnar, sum skulu tryggja bæði opinleika og eftir­lit og fíggjarliga forsvarliga umsiting av olju­inntøkunum sum t.d. eitt sterkt Fíggjarmálaráð og ein góðan sentralbanka. Nógv lond sum hava stórar oljuinntøkur mangla hesar týðandi stovnar. Um Føroyar finna olju er hesin trupulleikin neyvan til steða helt hann fyri. Ein orsøk til at hava ein oljugrunn er tann, at ein búskapur klárar ikki at standa modell til, at so nógvir pengar fara út til forbrúk. Sostatt er olju­ grunnurin eisini eitt amboð til at tryggja, at búskapurin ikki fer um koll, verður ovurupphitaður. Olju­inn­ tøkurnar skulu stuðla búskap­inum men ongan­tíð koma ístaðin fyri fíggjar­ politikkin. Tí er tí sera vigtugt, at talan er um eitt greitt ábyrgdarbýti, at dentur verður lagdur á opinleika, soleiðis at fólk hava álit á grunninum. undan at rinda 500 mill. kr. Í rentum av lánunum til Danmark. Astrup helt fyri, at verður olja funnin, so er ikki brúk fyri blokktilskotinum. Tað gevur nevniliga heldur onga meining, tí ætlanin hjá donsku stjórnini hevur verið tann, at eitt blokktilskot til Føroya skuldi dekka undir­ skot í búskapinum. Og hava vit ein búskap, har vit eru noydd at grava pengarnar niður, so kann man ikki siga, at her er eitt undirskot at dekka longur. “Hvussu skipa vit ein føroyskan oljugrunn” Oljutingið: “Flestu luttakararnir í føroysku oljuvinnuni munna verða samd, um at fyrireikingarnar til oljuvinnuna vóru fyrimyndarligar og væl eydnaðar. Henda leist heldur Oljutingið, at vit eisini áttu at fylgt í framtíðini. Tískil fer Jólatingið at seta hol á kjakið v.v. einum møguligum føroyskum oljugrunni og hvussu ein slíkur kann skipast. Í hesum sambandi hevur Oljutingið bjóðað Pål Haugerud stjóra fyri deildini, sum umsitur oljugrunnin í norska fíggjarmálaráðnum til Føroya at greiða frá, hvussu norski oljugrunnurin er skipaður, og hvønn týdning hann hevur fyri norska samfelagið. Eisini er Jørn Astrup Hansen, formaður í Búskaparráðnum, boðin við at greiða frá hvørja støðu hann hevur til ein føroyskan oljugrunn.” Norski oljugrunnurin góð fyrimynd fyri Føroyar Føroyskur oljugrunnur á skránni á jólatingi hjá Oljutinginum Mynd: Jan Müller