leygardagur 27. januar 2001síða 11

gult cyan magenta svart Sosialurin Nr. 19 - 27. januar 2001 21 gult cyan magenta svart 20 Sosialurin Nr. 19 - 27. januar 2001 BÓKIN Turið Kjølbro Árið í fjør var eitt gott ár hjá Bókadeild Føroya Lær- arafelags. Útgávurnar vóru ikki færri enn 43 í tali, tað mesta í nógv ár, og Barna- bókaklubbin fekk fleiri nýggjar limir. – Taka vit limatalið í Barnabókaklubbanum sum eina ábending, er barna- bókin alt annað enn hótt. Men vit ásanna, at tað er lættari at halda børnum undir skúlaaldri til, enn teim stóru og ungu. Ein orsøk til tilgongdina er uttan iva, at foreldur eru tilvitað um, hvussu týdn- ingarmikið tað er, at børn hoyra søgur. Tey brúka møguleikan at skapa eina nærveru og samveru við barninum saman við eini bók í friði og náðum. Bók- in gevur nakað, sum hini tilboðini ikki kunnu kapp- ast við. Men tá ið vit koma til størru børnini og tey ungu, merkist kappingin frá telduspølum, sjónvarpi og øðrum. Vit hoyra ofta frá foreldrum, at um tað mundið, tá ið børn sjálv byrja at lesa av álvara, so tíma tey ikki longur at vera limur í Bókaklubbinum. Í tí aldursbólkinum missa vit fleiri limir. Summi for- eldur halda kortini fram við at halda børnunum til, um ikki annað so bert fyri at fáa bøkurnar, tí kanska vendir áhugin aftur. Onnur foreldur taka til eftirtektar, at børn velja onnur tilboð fram um bókina. Vit høvdu ynskt, at har vóru fleiri lesarar, tí tað eru hesar bøkurnar, sum kosta okkum mest at gera. Hin- vegin verða hesar nógv brúktar í skúlunum. Royndir vísa, at eru børn frá barni av von við at hoyra søgur, koma tey altíð aftur til bókina, hóast tey fella frá eina tíð. Og kem- ur ein bók út til størri børn og ung, sum er nakað ser- ligt, klárar hon kappingina við hinar miðlarnar. Eg síggi bjart uppá framtíðina hjá barnabókini, sigur Niels Jákup Thomsen, leiðari á Bókadeild Føroya Lærarafelags. Barnabókaklubbin hjá Bókadeild Føroya Lærara- felags er farin undir fimt- anda útgávuárið. Tilgongd- in av limum hevur verið støðugt líka síðani byrjan og í dag eru 1650 limir. Bókaklubbin er býttur í fýra aldursbólkar og til- samans fáa limirnir í minsta lagi 28 bøkur á hvørjum ári. Orsøkin til, at tilgongdin av limum øktist í fjør, metir Niels Jákup Thomsen vera, at Bóka- deildin fór undir at gera eitt betri og størri limablað í litum við nógvum tíðind- um og tilboðum. – Fólk varnast okkum betur í dag av tí sama, sigur hann. Longu tá ið barnið verð- ur borið í heim, á einum av teim trimum sjúkrahús- unum í Føroyum, hevur mamman møguleika at tekna barnið sum lim. Tey nýføddu fáa eina bók til gávus og nógv gera brúk av tilboðnum og melda børnini inn. – Eisini heilsusystrarnar, serliga tær, sum arbeiða úti um landið, gera vart við okkum og heita á foreldur um at melda børnini til. Bókaklubbin grundarlagið Mest sum allar bøkurnar, ið koma til tey smæstu og stórur partur av tí, ið verð- ur givið út til størri børn og ung, verða samprentað- ar við onnur forløg úti í heimi. Tað er ógvuliga dýrt at prenta litríkar bøkur, men í prentsamstarvi við onnur forløg í øðrum lond- um kann prísurin á bókini vera nógv lægri enn hann annars hevði verið. Uttan samprent, hevði kostnaður- in á bókunum verið fýra ferðir so stórur. – Var Barnabókaklubbin ikki, hevði Bókadeildin ikki havt møguleika at geva so nógvar bøkur út sum vit gera. Tí hóast talan er um dygdargóðar og virðislønar bøkur, er marknaðurin fyri týddum bókum ikki stórur í Føroy- um. Av tí, at vit hava Bókaklubban vita vit, at vit sleppa av við eitt ávíst tal av bókum. Vit sleppa at kalla av við allar bøkurnar. Um ikki beinanvegin, so eftir fáum árum, sigur Niels Jákup Thomsen. Vansin við samprenti er, at valið av útgávum ikki einsamalt er Bókadeild- unnar. – Tað er rætt, men hin- vegin so er úrvalið av sam- prentsbókum so stórt og breitt, at við at vera við í samprenti kunnu vit fáa tað besta burtur úr útgáv- um aðrastaðni, velja tær frægastu út og geva tær út á føroyskum, sigur Niels Jákup Thomsen. Bókadeildin hevur av- markað seg til at samstarva við forløg í Onglandi, Týsklandi, Noregi, Svøríki og Danmark. Í tann mun arbeiðsorka og pengar eru til tað, ar- beiðir Bókadeildin eisini við øðrum útgávum, bæði bókum og fløgum. – Vit hava nærum bara góðar royndir í so máta. Tá ið tað snýr seg um aðrar útgávur enn barnabøkur, leggja vit doyin á, at geva bøkur út, sum vit rokna við fara at selja væl og tí- skil kunnu geva eitt íkast til virksemið hjá okkum annars. Av slíkum útgávum í ár kunnu vit nevna Veðrið í Føroyum í 120 ár, sum Petur Skeel Jacobsen, veð- urfrøðingur, skrivar og Alan Brockie tekur mynd- irnar til. Eisini ein fiska- kókibók er á veg, sum næmingar í Fiskivinnu- skúlanum í Vestmanna leggja til rættis. Føroyskt og útlendskt Tað er langt millum útgáv- urnar av upprunaføroysk- um barnabókum. Í heyst komu tvær, báðar til smá- børn, og í vár kemur ein, eisini til smábørn. Tað er Flosi fer í føðingardag eft- ir Marionnu Debes Dahl. Guðrið Poulsen ger mynd- irnar. Ið hvussu so er tvær aðrar upprunaføroyskar barnabøkur til smábørn koma í ár afturat. Serliga norðurlendskar útgávur mynda fimtanda útgávuárið hjá Bókaklubb- anum. Ein teirra er ís- lendsk, sum í fjør fekk fagurbókmentaliga virðis- løn sum tann fyrsta barna- bókin nakrantíð. Av øðrum útgávum kunnu vit nevna tvær Harry Potter útgávur, sum koma í ár. Hesar koma ikki í Bókaklubban. – Vit hava einki føroyskt handrit liggjandi. Saknur er á føroyskum bókum til størri børn og ung, og tað er ikki nakað nýtt. Vit hava áður skrivað kappingar út, tað hevur eydnast væl við- hvørt og minni væl við- hvørt. Vit hoyra frá fólki, sum hava hugskot til bøk- ur, at tey ikki rættiliga hava umstøður og tíð, og tað er heilt einfalt orsøkin til, at ikki meiri kemur út á føroyskum. Tað er eitt ódn- artak hjá fólki at skriva eina bók samstundis sum tey hava annað arbeiði, sigur Niels Jákup Thom- sen. Sum skilst verður síðsta hond løgd á Mentanarvirk- isætlanina hjá Landsstýrin- um nú, og eftir ætlan kem- ur hon til aðalorðaskifti í Løgtinginum í vár. Niels Jákup Thomsen hevur góðar vónir til Mentanar- virkisætlanina. – Tað skuldi verið líka so góðir møguleikar fyri at fáa starvsløn fyri at skriva eina ungdómsbók ella eina barnabók sum aðrar bók- mentir. Eg havi ta álit á teimum, sum taka dagar ímillum, hvør skal hava starvsløn, at barna- og ungdómsbøkur verða rað- festar líka høgt sum aðrar. Um barnabókaútgáva fær serligar sømdir í eini slík- ari virkisætlan, veit eg ikki um eg skal tora at vóna. Eg havi ikki varugan av, at tað verður mett sum nakað serligt at skriva til børn og ung í Føroyum. Men í veruleikanum er tað ein størri avbjóðing. Er langt millum útgávur- nar av føroyskum barna- bókum, er enn longri mill- um bøkurnar, sum lýsa føroyska nútíðarsamfelag- ið. – Norðurlendskir rithøv- undar, sum skriva til børn og ung taka alla tíðina evni upp, sum eru uppi í tíðini. Ein gongd leið er at skriva út kapping, har evnið skal vera nútíðin. Tað er ógvu- liga spell, at føroysk børn ikki kunnu lesa um nútíð- arsamfelagið í bókment- um, sigur Niels Jákup Thomsen. Málið í føroyskum barnabókum hevur mang- an fingið skot fyri bógvin. Fólk hava víst á, at málið er ov knortlut, tungt, fornt og ókent fyri børnini. Niels Jákup Thomsen sig- ur, at tað er langt síðani, at hann seinast hoyrdi slíkar atfinningar. – Vit áleggja týðarum at brúka eitt gott mál. Málið eigur at vera soleiðis, at børn tíma at lesa bøkurnar og at foreldur ikki kasta bøkurnar frá sær orsakað av málinum. Talumál og slang kann væl koma fyri, har tað er uppá sítt pláss. Málið í bókunum má fylgja við tíðini, tí tað er einki endamál í at geva bøkur út, sum børn ikki tíma at lesa. Avmarkað orka Bókadeild Føroya Lærara- felags fær á hvørjum ári játtan á Løgtingsfíggjar- lógini. Stuðulin er 1 mió. kr. og umsetningurin ligg- ur um 2,5 mió. krónur, onkuntíð upp ímóti 3 mió. krónum. – Vit søkja á hvørjum ári um at fáa størri játtan, men enn er tað ikki eydnast. Í grundini fær landskassin væl og virðiliga pengarnar aftur. Vit hava brúk fyri at fáa eitt fólk í starv afturat soleiðis at vit kunnu gera meiri við upprunaføroyskt tilfar, men í løtuni hava vit ikki umstøður til tað, sigur Niels Jákup Thomsen at enda í viðtali. – Taka vit limatalið í Barnabókaklubbanum sum eina ábending, hevur barnabókin ongantíð havt tað so gott sum nú. Men vit ásanna, at tað er lættari at halda børnum undir skúlaaldri til, enn teim stóru, sigur Niels Jákup Thomsen, leiðari á Bókadeild Føroya Lærarafelags Barnabókin alt annað enn hótt - Royndir vísa, at eru børn frá barni av von við at hoyra søgur, koma tey altíð aftur til bókina, hóast tey fella frá eina tíð. Og kemur ein bók út til størri børn og ung, sum er nakað serligt, klárar hon kappingina við hinar miðlarnar, sigur Niels Jákup Thomsen, leiðari á Bókadeild Føroya Lærarafelags BÓKIN Turið Kjølbro Næsta vikuskiftið tekur Bókadeild Føroya Lærara- felags lut á stórari norður- lendskari barnabókastevnu í Keypmannahavn. Stevnan vendir sær til brúkaran, tað vil siga, børn og foreldur. – Vit eru boðin við í ár og hava gjørt av at taka við innbjóðingini, hóast vit hava so avmarkaða orku. Við luttøkuni hugsa vit serliga um føroysk børn og foreldur í Danmark, sum á bókastevnuni fáa høvi at síggja nýggjastu føroysku bøkurnar til børn og ung. Eisini fara vit at nýta høvi at kunna um Barnabóka- klubban, sigur Niels Jákup Thomsen. Barnabókaklubbin hevur nógvar limir í Danmark, serliga í høvuðsstaðarøkin- um. – Tilgongd er alla tíðina, men vit kundu hugsað okk- um at fingið enn fleiri. Tá ið vit hava tikið lut á Bókastevnu í Forum, hava vit fingið fitt av limum. Eg vil avgjørt heita á barna- familjur um at vitja hesa stevnuna, tí umframt serlig bókastevnutilboð, er eitt hav av spennandi tilboðum. Íblástur Umframt beinleiðis sam- bandið við føroyingar í Danmark, er eitt endamál við luttøkuni eisini at fáa innlit í, hvat er frammi á barnabókaøkinum í Norð- urlondum júst nú. – At taka lut gevur íblástur. Vit síggja, hvat rørir seg aðra staðni og vit hitta eina rúgvu av forlags- fólki. Tað í sjálvum sær er gevandi, sigur Niels Jákup Thomsen. Tað eru kortini ikki tey kendastu forløgini, sum taka lut á eini slíkari stevnu. – Tað kemst uttan iva av avmarkaðari orku. Á hesi stevnuni verður dentur lagdur á tað norðurlendska, men tað vísir seg, at er til dømis bókastevna í Svøríki eru tað serliga svensk forløg, ið taka lut. Væl eydnað Hetta er aðru ferð, at skip- að verður fyri Norður- lendskari barnabókastevnu í Danmark. Stevnan í fjør var ógvuliga væl eydnað, 10.000 fólk nýttu høvið at vitja stevnuna, og hon varð nógv umrødd í fjølmiðlun- um. Nógv foreldur og børn vitjaðu, og nógv tóku lut í ymsu tiltøkunum, ið verða fyriskipað allan dagin. Í ár er eisini nógv ymiskt á skránni. Fólk kunnu fara til upplestur, sjónleik, film, tónleik, og fyrilestrar verða fyriskipaðir fyri forleggjar- um, høvundum, bókavørð- um og øðrum áhugaðum bókafólkum. Upplestur verður eisini serliga fyri børnum eins og tey eisini kunnu taka lut í verkstøð- um og spæli. Kendir barnabókahøvundar úr øll- um Norðurlondum eru bodnir við at lesa upp, og í forhøllini vísa barnabóka- teknarar verk fram. Stevn- an í ár ger serliga burtur úr svenskum teknarum, og framsýningin letur til at verða ein litføgur uppliv- ing í sjálvum sær. Barnabókastevnan verð- ur í Øksnehallen í Keyp- mannahavn í døgunum 2. til 4. februar. Øksnehallen liggur bert fáar minuttir til gongu frá Københavns Ho- vedbanegård við beinleiðis sambandi til flogvøllin í Keypmannahavn. Opið er hvønn dag frá klokkan 10.00 til 18.00. Føroyska barnabókin á bókastevnu – Við luttøkuni hugsa vit serliga um føroysk børn og foreldur í Danmark, sum á bókastevnuni fáa høvi at síggja nýggjastu føroysku bøkurnar til børn og ung. Eisini fara vit at nýta høvi at kunna um Barnabókaklubban, sigur Niels Jákup Thomsen, leiðari á Bókadeild Føroya Lærarafelags – Eg vil avgjørt heita á barnafamiljur um at vitja norðurlendsku barnabókastevnuna, tí umframt serlig bókastevnutilboð, er eitt hav av spennandi tilboðum, sigur Niels Jákup Thomsen. Bókadeild Føroya Lærarafelags varð stovnað í 1956 og deildin, ið er stovnur undir Føroya Lærarafelag, fór undir at skipa fyri regluligari útgávu av barnabókum á føroyskum. Síðani 1986 hava fleiri fólk burturav arbeitt við útgávuvirkseminum og í dag stend- ur deildin fyri umleið triðinginum av øllum tí, ið kemur út á før- oyskum og nærum øllum, ið kemur út til børn. Á hvørjum ári síðani 1950, uttan í 1958, hevur Føroya Lærara- felag givið Mína Jólabók út, sum er savn við søgum og songum til børn. Í 1928 fór Føroya Lærarafelag undir at geva Barna- blaðið út, sum er ætlað grunddeildini í skúlanum. Útgávan steðg- aði í 1931, men í 1958 fór Lærarafelagið undir aftur at geva blaðið út. Barnablaðið, sum í dag er eitt stórt blað, býtt sundur til tveir aldursbólkar, hevur 3200 lesarar.