fríggjadagur 5. januar 2007síða 67

Nr. 4 • 5. - 6. januar 2007 Vikuskifti 19 heimsins skaldskapi. Týskarar siga: Freut euch des Lebens, weil noch das Lämpchen glüht, pflücke die Blume, eh´ sie verblüht. Á føroyskum hava vit niðurlagið: Leikum fagurt á foldum, eingin treður dansin undir moldum. Líknilsið um duravørðin Ein av heimsins kendastu rit­ høv­undum, Franz Kafka, nemur við sama evni í síni gitnu og ógvuliga fleirtýddu søgu Framm­an fyri lógini. Søgan er henda: Framman fyri lógini stendur ein duravørður. Til henda dura­ vørð kemur ein maður av bygd og biður um at fáa atgongd til lógina. Men duravørðurin sigur seg ikki kunna lova honum inn nú. Maðurin hugsar seg um og spyr so, um hann kanska seinni fer at kunna sleppa inn. “Tað er møguligt,” sigur duravørðurin, “men ikki nú kortini”. Av tí at portrið til lógina sum altíð stendur opið, og duravørðurin stígur til viks, bukkar maðurin seg fyri gjøgnum portrið at síggja inn í tað sum er innanfyri. Tá ið duravørðurin varnast tað, lær hann og sigur: “Um tað lokkar teg so nógv, so royn hóast mítt forboð at fara inn. Men minst til: Eg eri máttmikil. Og eg eri bara tann lægsti duravørðurin. Men frá høll til høll standa aðrir duravaktarar, hvør máttmiklari enn annar. Bara ásjónina hjá tí triðja eri sjálvt eg ikki mentur at skoða”. Slíkum trupulleikum hevur maðurin av bygd ikki roknað við; lógin eigur tó at vera øllum atkomulig og altíð, hugsar hann, men tá hann nú hyggur meira gjølla at tí loðskinsklædda duravørðinum, at hansara stóru spísku nøs, at tí síða, tunna, svarta tatarskegginum, ger hann av tó heldur at bíða, til hann fær loyvi til at sleppa inn. Duravørðurin gevur honum ein krakk og letur hann seta seg niður á skák øðrumegin dyrnar. Har situr hann í dagar og ár. Hann roynir fleiri ferðir at sleppa inn og møðir duravørðin við sínum bønum. Duravørðurin áleggur honum ofta smá forhoyr, tráspyr hann um sín heimstað, og spyr um mangt annað, men tað eru líkasælir spurningar av tí slagnum, mætir harrar seta, og hvørja ferð sigur hann seg til seinast ikki kunna lova honum inn enn. Maðurin, sum hevur gjørt seg út til ferðina við mongum, brúkar alt, eisini ógvuliga virðismikil ting, til at mutra duravørðin. Hesin tekur ímóti øllum, gaman í, men sigur samstundis: “Eg taki bara ímóti tí, so tú ikki skalt halda, at tú hevur latið nakra roynd vera óroynda”. Tey mongu árini eygleiðir maðurin duravørðin at kalla uttan steðg. Hann gloymir hinar duravørðirnar, og hesin eini tykist honum at vera einasti meinbogi fyri at fáa atgongd til lógina. Hann biður ilt yvir ta ólukkuligu tilvildina, tey fyrstu árini uttan fyrilit og harðmælt, seinni, tá ið hann verður gamal, murrar hann bara fram fyri seg. Hann fer at ganga í barndømi, og av tí at hann eftir at hava rannsakað duravaktaran í mong ár eisini hevur varnast loppurnar í hansara skinnkraga, biður hann eisini loppurnar hjálpa sær og fáa duravørðin at broyta hugsan. Til endans viknar sjón hansara, og hann veit ikki, um tað veruliga myrknar rundan um seg, ella um tað bara eru eyguni, ið villeiða seg. Men kortini tekkir hann enn í myrkrinum ein ljóma, sum ósløkkiligur glampar út gjøgnum lógarinnar dyr. Nú livir hann ikki leingi aftrat. Áðrenn hann doyr, savnast í hansara høvdi allar royndirnar frá allari hesi tíðini saman til ein spurning, sum hann higartil ikki enn hevur sett duravørðinum. Hann veittrar til hansara, av tí at hann ikki longur er mentur at rætta sítt kropnandi likam upp. Duravørðurin noyðist at bukka seg djúpt niður til hansara, tí støddarmunurin er, manninum til ófyrimunar, ógvuliga nógv broyttur. “Hvat er tað nú aftur, tú vilt hava at vita?” spyr duravørðurin, “tú ert ómettiligur”. “Øll tráa jú eftir lógini,” sigur maðurin, “hvussu ber tað tá til, at eingin uttan eg í hesi mongu ár hevur biðið um at fáa atgongd?” Duravørðurin skilur, at maðurin nú er endanum nær, og fyri kortini at røkka hansara farandi hoyrn geylar hann til hansara: “Her kundi eingin annar sleppa inn, tí henda inngongd var bara ætlað tær. Eg fari nú og lati hana aftur.” Hentið rósuna Vit lata Kafka fáa tað sein­ asta orðið. Eftir er bara at siga: takk fyri, at tit hava lurtað. Vælkomin fram at brunn­i­num hjá Horats og inn í skaldskaparins ekkóaulu. Verið ikki bangin fyri lívsins dur­a­vørði. Farið inn og ognið tykk­um dýrdina innanfyri. Góð­ takið tykkara móðurmerkir. Og hentið rósuna. Viðmerking: Hesin fyrilestur varð hildin á Føroya Studenta­ skúla tann 17. august og tann 1. desember í fjør. fyrilestur Seamus Heany